W odniesieniu do decyzji nakazującej ubezpieczonemu zwrot nienależnie pobranego świadczenia odwołanie zasługiwało tylko częściowe na uwzględnienie. W decyzji przyznającej prawo do świadczenia i w późniejszych decyzjach ubezpieczony został prawidłowo pouczona o okolicznościach uzasadniających ustanie prawa do świadczenia, co jest bezsporne w sprawie. W tej sytuacji świadczenie wypłacone przez organ rentowy za okres od 1.09.2015 r. do 31.07.2016 r. miało charakter nienależnie pobranego świadczenia i podlegało zwrotowi, jak to słusznie orzekł ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia 13.09.2016 r.. Nieprawidłowo jednak orzekł organ rentowy o dacie przyznania odsetek, ustalając je od dnia 2.09.2015 r. do 13.09.2016 r. Odsetki od nienależnie pobranych świadczeń biegną bowiem od następnego dnia od doręczenia decyzji o obowiązku ich zwrotu. Określenia od kiedy należą się odsetki od świadczeń z ubezpieczenia społecznego, także od świadczeń podlegających zwrotowi, należy natomiast - zgodnie ze ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych- poszukiwać w prawie ubezpieczeń społecznych, a nie w prawie cywilnym. W wyroku z dnia 3 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt I UK 210/09 (Lex nr 585713) Sąd Najwyższy wskazał, iż pojęcie nienależnego świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego i rentowego zostało uregulowane w art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Najwyższy wyjaśnił przy tym, że podmiotowy aspekt uznania świadczenia za nienależne - świadomość pobierania świadczenia, które zostało uzyskane w sposób niezgodny z prawem - nie przesądza o tym, kiedy świadczenie jako nienależne w sensie prawnym, objęte jest obowiązkiem jego zwrotu. Owa świadomość jest jedną z przesłanek uznania świadczenia za nienależne lecz jej istnienie nie sprawia, że świadczenie z ubezpieczenia społecznego jako nienależne podlega zwrotowi w dacie wypłaty. Można jedynie powiedzieć, że świadczenie uzyskane w takich okolicznościach nigdy nie należało się a zatem w tym sensie "było nienależne" i "uważa się" je za nienależne zgodnie z art. 138 ust. 2 ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku przypomniał nadto, świadczenia z ubezpieczeń społecznych są przyznawane w drodze decyzji administracyjnych i na podstawie decyzji administracyjnych s 1 wyp 3acane. Nie można zatem utrzymywać, że świadczenia wypłacone na podstawie pozostającej w obrocie prawnym decyzji administracyjnej, jako nienależne, podlegały zwrotowi w dacie wypłaty, choćby przesłanki przyznania świadczenia w rzeczywistości nie istniały lub odpadły. Świadczenia w myśl art. 84 ustawy systemowej i art. 138 ustawy o emeryturach i rentach uważane za nienależne podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ rentowy wyda stosowną decyzję administracyjną. Pogląd ten umacnia treść art. 84 ust. 4 i ust. 7 ustawy systemowej, w których użyte zostały sformułowania "kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją" (ust. 4) oraz "uprawomocnienie się decyzji ustalającej te należności" (ust. 7). Analogiczne poglądy zostały także wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt I UK 154/08 (Lex numer 488070), jak również w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 1311/12 (Lex numer 1298936) oraz w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 stycznia 2014 r. w sprawie III AUa 734/13. Sąd Okręgowy w pełni podziela powyższe poglądy, uznając, że mają one pełne zastosowanie w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione w odniesieniu do odsetek i dlatego na podstawie art.
zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w punkcie 1 wyroku. W pozostałej części odwołanie jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu na mocy art.
SSO Ewa Milczarek
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.