Sygnatura akt XVIII C 1670/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 26 kwietnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XVIII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący:SSO Tomasz Józkowiak Protokolant:Starszy protokolant sądowy Anita Kubale-Bacha po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r., w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa (...) Bank (...) SA z siedzibą w W. przeciwko W. Ł. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. przyznaje radcy prawnemu S. K. (Kancelaria Radcy Prawnego ul. (...), P.) kwotę 17.712 zł (siedemnaście tysięcy siedemset dwanaście złotych) z VAT tytułem wynagrodzenia za pełnienie obowiązków kuratora ustanowionego dla pozwanego, 3. nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 3.099,20 zł (trzy tysiące dziewięćdziesiąt dziewięć złotych i dwadzieścia groszy). /-/ SSO Tomasz Józkowiak UZASADNIENIE Pozwem złożonym do tutejszego sądu w dniu 15 marca 2016 r. powód (...) Bank (...) SA z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego W. Ł. na swoją rzecz kwoty 491.615,07 zł, na którą składają się następujące należności:
(3)przedstawiciel musi ujawnić podmiotowi, któremu składa oświadczenie woli swoje przedstawicielstwo. Przepis art. 97 k.c. stanowi natomiast, że osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Przepis ten zawiera regułę interpretacyjną, za pomocą której ustawa chroni zaufanie zawierających umowy z przedsiębiorstwem klientów co do tego, że czynne w jego lokalu osoby są umocowane do zawierania takich umów, jakie zwykle zawierane są w tym lokalu. Według tej reguły, adresowanej przede wszystkim do klienteli, a dopiero pośrednio do sądu, każdy, kto zawrze umowę z taką osobą, może spodziewać się, że jej skutki prawne powstaną bezpośrednio dla przedsiębiorstwa (przedsiębiorcy), chyba że z całokształtu okoliczności towarzyszących zawarciu tej umowy wynika w sposób niewątpliwy, że osoba ta nie ma umocowania do zawierania takich umów. Przedsiębiorca zatem, w którego interesie leży zapobieżenie skutkowi prawnemu działań takiej osoby (czyli powstaniu umowy wiążącej przedsiębiorcę), musi tworzyć sytuacje, z których jasno wynikałoby, że dana osoba nie jest umocowana do zawierania umów w jego imieniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1997 r., III CKN 160/97). Należy zgodzić się z uwagą pozwanego, że powód nie złożył w toku procesu pełnomocnictw dla osób, które w imieniu banku podpisały z pozwanym umowę kredytu hipotecznego, której dotyczy niniejsze postępowanie. Sąd uznał jednak, że skoro umowa ta została podpisana w placówce banku, to bez wątpienia wspomniane osoby był osobami czynnymi w lokalu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 97 k.c. W konsekwencji przedmiotowa umowa wywołała skutki dla powoda, czego ten zresztą nie kwestionował. Podjęte dalej po podpisaniu umowy przez bank czynności, takie jak w szczególności wypłata kredytu pozwanemu, naliczenie rat kredytu i dokonywanie jego obsługi, stanowią oczywiste potwierdzenie, że przedmiotowa umowa została zawarta przez bank w sposób ważny i skuteczny. Oceny tej nie może zaś zmienić okoliczność, że w toku procesu nie zostały złożone właściwe pełnomocnictwa dla osób podpisanych pod umową w imieniu banku. Pozwany kwestionował również istnienie długu (w tym, by nie spłacił zaciągniętego kredytu i w związku z tym posiadał jakiekolwiek zadłużenie). W związku z tym zarzutem należy zwrócić uwagę, że powód złożył do akt sprawy dokument - historię spłaty kredytu (k. 183-190), który nie był przez pozwanego kwestionowany (jak to już wcześniej wskazano ogólne jedynie zakwestionowanie przez pozwanego wszystkich dokumentów prywatnych nie było skuteczne). Jak należy z niego wnioskować wpłaty były dokonywane przez pozwanego do marca 2015 r. Pozwany, mimo że to na nim z uwagi na treść art. 6 k.c. spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu, nie wykazał, by dokonywał spłaty rat również w późniejszym okresie. Dla sądu zrozumiałym jest, że kurator pozwanego, który nie ma z pozwanym kontaktu mógł mieć utrudnioną możliwość pozyskania dokumentów w postaci dowodów wpłaty, niemniej jednak okoliczność ta nie wyłącza obowiązków dowodowych strony pozwanej we wskazanym zakresie. Procesowo należało zatem przyjąć, że to pozwany nie wykazał, by w sposób terminowy i w pełnej wysokości regulował swoje zobowiązania z tytułu zawartej umowy kredytu. Sąd zwrócił jednak uwagę na pewną doniosłą okoliczność, która umknęła stronie pozwanej. Otóż, z § 7 ust. 1 pkt 1 objętej pozwem umowy kredytu wynika, że jako zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowiono zabezpieczenie w postaci hipoteki kaucyjnej do kwoty 580.000 zł na nieruchomości lokalowej, dla której prowadzona jest księga wieczysta (...). Analiza zupełnej treści tejże księgi wieczystej prowadzi do konstatacji, że hipoteka ta została ustanowiona, niemniej jednak w 2016 r. została ona wykreślona na podstawie zgody udzielonej przez powoda. Sam zaś lokal, dla którego księga ta jest prowadzona został w tym samym czasie sprzedany przez pozwanego. I choć przyczyny dla których bank zgadza się na wykreślenie hipoteki mogą być różnorakie, to jednak najczęstszą z nich jest dokonanie spłaty zadłużenia, którą hipoteka ta zabezpiecza. Działanie banku, który rezygnuje z zabezpieczenia pomimo braku spłaty zadłużenia byłoby bowiem ekonomicznie nieuzasadnione. Powyższe wzbudzało wątpliwości co do tego, czy kredyt rzeczywiście nie został spłacony przez pozwanego. W oparciu o materiał dowodowy sprawy nie można było tego jednak jednoznacznie przesądzić i kwestia ta wymagałaby dalszego wyjaśnienia. Nie było to jednak konieczne, albowiem wywiedzione powództwo i tak podlegało oddaleniu z przyczyn, o jakich mowa poniżej. Pozwany podnosił, iż nie może być obciążany negatywnymi konsekwencjami nieznajomości jego miejsca pobytu przez powoda i wskazywał, że § 12 umowy kredytu zawiera niedozwoloną klauzulę umowną. W umowie kredytu zapisano, że korespondencję uważa się za doręczoną po upływie 7 dni od daty wysłania na ostatni podany przez kredytobiorcę adres do korespondencji (§ 12 ust. 2 umowy kredytu). Pozwany podnosząc, iż zapis ten stanowi niedozwoloną klauzulę umowną wskazywał na podobieństwo tych klauzul do klauzul zamieszczonych w rejestrze klauzul niedozwolonych pod numerem: 2459, 2451, 2458, 2370, 2360, 2260, 2208,
- W rejestrze tym pod numerem 2459 zamieszczono jako niedozwoloną klauzulę: „W przypadku niezawiadomienia Banku o zmianie danych adresowych, o których mowa w ust. 1, korespondencja wysłana przy użyciu dotychczasowych danych uznana jest za doręczoną” (wyrok SOKIK z 9 lipca 2010 r. sygn. XVII Amc 1784/09). Pod numerem 2451 zamieszczono klauzulę „Jeżeli Kredytobiorca nie zawiadomi Banku o zmianie adresu lub nazwiska, a wypowiedzenie wróci z adnotacją „adresat nieznany” lub temu podobną, Bank pozostawia w aktach Umowy pismo ze skutkiem doręczenia” (wyrok SOKIK z 24 marca 2011 r., sygn. XVII Amc 3229/09). Pod numerem 2458 zamieszczono klauzulę „Niezawiadomienie Banku o zmianie danych osobowych powoduje, że oświadczenia i zawiadomienia Banku kierowane według ostatnich posiadanych przez Bank danych i pod ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny, uważane będą za doręczone” (wyrok SOKIK z 26 października 2010 r., sygn. XVII Amc 1260/09). Pod numerem 2370 zamieszczono klauzulę: „Niezawiadomienie Banku o zmianach, o których mowa w ust. 1 powoduje, że oświadczenie Banku kierowane do Posiadacza rachunku według poprzednich danych będzie traktowane za prawidłowo doręczone” (wyrok SOKIK z 14 lutego 2011 r., sygn. XVII Amc 2054/09). Pod numerem 2360 zamieszczono klauzulę: „Zmiany warunków prowadzenia IKE, wynikające ze zmian powszechnie obowiązujących przepisów prawa, nie wymagają wypowiedzenia i nie stanowią zmiany umowy o prowadzeniu rachunku, a informacje o tych zmianach Bank zamieszcza w komunikatach” (wyrok SOKIK z 10 lutego 2011 r., sygn. XVII Amc 732/10). Pod numerem 2260 zamieszczono klauzulę: „Niezawiadomienie Banku o powyższych zmianach powoduje, że oświadczenia Banku kierowane do Posiadacza rachunku według danych przedłożonych Bankowi będą traktowane za prawidłowo doręczone” (wyrok SOKIK z 11 grudnia 2009 r., sygn. XVII Amc 507/09), pod numerem 2209 zamieszczono klauzulę „Niezawiadomienie Banku o powyższych zmianach powoduje, że oświadczenia Banku kierowane do Posiadacza rachunku według danych przedłożonych Bankowi będą traktowane za prawidłowo doręczone” (wyrok SOKIK z 18 listopada 2010 r. XVII Amc 1790/09). Pod numerem 2208 zamieszczono klauzulę: „Wszelka korespondencja wysyłana jest przez Bank na wskazany przez posiadacza rachunku adres do korespondencji i uważa się ją za doręczoną po upływie 14 dni od daty jej wysłania przez Bank” (wyrok SOKIK z 1 grudnia 2009 r., sygn. XVII Amc 1789/09). Natomiast pod numerem 2206 zamieszczono klauzulę: „W razie zaniechania obowiązku niezwłocznego zawiadomienia banku o zmianie adresu, pisma wysłane do posiadacza rachunku pod dotychczasowy adres pozostawia się w dokumentacji rachunku ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest znany bankowi” (wyrok SOKIK z 3 listopada 2010 r., sygn. XVII Amc 1783/09). Zgodnie z art. 61 § 1 k.c., oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W świetle powyższego, zapis § 12 ust. 2 umowy uznać należało za niedozwolone postanowienie umowne, które nie było dla kredytobiorcy wiążące (art. 385 1 § 1 k.c.). Niemniej jednak, dokonane przez powoda wypowiedzenie umowy kredytu nie mogło zostać uznane za skuteczne z innych przyczyn. W odpowiedzi na pozew pozwany zakwestionował dokonanie wypowiedzenia przez powoda, podnosząc w szczególności, że nie zostało ono skierowane przez powoda na adres zamieszkania pozwanego. Z treści dokumentów złożonych przez powoda wynika, że wypowiedzenie umowy kredytu zostało zawarte w piśmie z dnia 28 maja 2015 r. (k. 39). Należy jednak zwrócić uwagę, że z kopii przesyłki złożonej przez powoda wynika, iż zostało ono skierowane do pozwanego na adres Rolnicza 4/112, (...)-(...) T.” (k. 40-44). Jest to zaś adres inny niż wskazany w umowie kredytowej adres pozwanego. Co więcej, jest to też adres inny niż adres lokalu mieszkalnego, którego zakup był kredytowany kredytem, którego dotyczy niniejsze postępowanie. Powód nie złożył zaś żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że pozwany wnosił o kierowanie dla niego korespondencji na ten właśnie adres. Z bazy PESEL wynika zaś, że pozwany pod tym adresem nigdy nie był zameldowany. Powyższe nakazywało zatem uznać, że wypowiedzenie umowy kredytu nie zostało skutecznie doręczone pozwanemu. Powód nie złożył jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że doręczył pozwanemu to wypowiedzenie, bądź też, że zostało ono skierowane na prawidłowy adres zamieszkania pozwanego (okoliczności te były zaś przez pozwanego kwestionowane). To zaś oznacza, że nie zaktualizowało się uprawnienie powoda do dochodzenia należności objętych postępowaniem. Podstawą faktyczną żądania pozwu powód uczynił żądanie zapłaty zaległości z tytułu kapitału kredytu i odsetek w związku z wypowiedzeniem umowy kredytowej. Skoro zaś umowa ta nie została wypowiedziana, żądanie pozwu podlegało oddaleniu. Brak było przy tym podstaw do zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda niezapłaconych do dnia wyrokowania rat kredytu, albowiem stanowiłoby to wyjście ponad żądanie pozwu (powód domagał się zapłaty kapitału i odsetek w związku z wypowiedzeniem umowy kredytu), a nadto ustalenie wysokości zaległych rat w oparciu o dokumenty złożone przez powoda nie było możliwe (należało więc uznać, że powód nie wykazał wysokości tej zaległości). Już zatem z tego powodu wywiedzione powództwo podlegało oddaleniu. W tej sytuacji brak było potrzeby analizy pozostałych zarzutów sformułowanych przez pozwanego, w szczególności odnoszących się do przeliczania kredytu na walutę obcą czy sprzeczności umowy z przepisami prawa oraz zawarcia w niej niedozwolonych klauzul umownych. To mając na uwadze, w punkcie
- wyroku, sąd powództwo oddalił jako bezzasadne. W punkcie
- wyroku, na podstawie art. § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, sąd przyznał radcy prawnemu S. K. kwotę 17.712 zł z VAT tytułem wynagrodzenia za pełnienie obowiązków kuratora ustanowionego dla pozwanego. Jednocześnie sąd miał na uwadze, że koszty kuratora dla pozwanego wyniosły łącznie 18.499,20 zł (787,20 zł koszt ogłoszenia w prasie, 17.712 zł wynagrodzenie kuratora). Zaliczka uiszczona przez powoda pozwoliła na pokrycie tychże kosztów jedynie do kwoty 15.400 zł. To zaś uzasadniało, na podstawie art. 113 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nakazanie ściągnięcia od powoda (jako przegrywającego proces) na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu pozostałej części tej należności, tj. kwoty 3.099,20 zł, o czym orzeczono w punkcie
- wyroku. Należy podkreślić, że koszty ustanowienia kuratora stanowią koszty sądowe (wydatki) z uwagi na treść art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a w konsekwencji podlegają rozliczeniu w orzeczeniu kończącym postępowanie. /-/ SSO Tomasz Józkowiak