Zgodnie z treścią art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W rozważanym stanie faktycznym powód wyczerpał możliwość dochodzenia roszczeń przewidzianych w art. 552 i nast. k.p.k. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z 18 czerwca 2014 r., sygn. III Ko 313/12, zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 4 listopada 2014 r., sygn. II AKa 222/14 zasądzono bowiem od Skarbu Państwa na jego rzecz kwotę 41.400 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości 13% w stosunku rocznym od daty uprawomocnienia się wyroku tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne aresztowanie (art. 552 § 4 k.p.k.). Zgłoszone w tym postępowaniu żądania odszkodowania zostały oddalone, w tym dotyczące roszczeń zgłoszonych w przedmiotowym procesie. Sądy orzekające w powyższej sprawie karnej podkreśliły, że nie były one wynikiem pozbawienia wolności na skutek tymczasowego aresztowania, odsyłając niejako powoda na drogę postępowania cywilnego. Podkreślono, że szkody związane z niemożnością uzyskania dodatkowych dochodów, obniżeniem wartości samochodu stanowiącego przedmiot zabezpieczenia oraz koniecznością zapłaty podwyższonego podatku od wypłaconego jednorazowo wynagrodzenia po przywróceniu do służby nie łączyły się z pozbawieniem wolności, a ogólnie prowadzeniem postępowania karnego. Faktem jest natomiast, że w toku karnego postępowania sądowego przed sądami obu instancji doszło do przewlekłości postępowania, co znalazło potwierdzenie w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 7 czerwca 2013 r. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1259) strona, której skargę uwzględniono, może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości od Skarbu Państwa (…). Postanowienie uwzględniające skargę wiąże sąd w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, co do stwierdzenia przewlekłości postępowania (§2 cyt. przepisu). Powód nie powoływał się na przewlekłość postępowania na etapie fazy postępowania przygotowawczego. Przepis art. 417 k.c. znajduje zastosowanie, o ile szkoda wyrządzona została „przy wykonywaniu władzy publicznej”. Pojęcie „wykonywania władzy publicznej” obejmuje takie działania, które ze swej istoty, czyli ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w Konstytucji RP oraz w innych przepisach prawa, a ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Nie ma więc wątpliwości, że czynności szeroko rozumianych organów wymiaru sprawiedliwości, włączając w to prokuraturę oraz służby policyjne i quasi policyjne w toku wszczętego i prowadzonego postępowania karnego miały charakter działań w obrębie imperium. Wykonywały bowiem władzę publiczną, kształtującą w drodze przymusu sytuację prawną jednostki. Nie budzi żadnych wątpliwości, że działania podjęte względem powoda w toku postępowania w sprawie sygn. VIII K 349/08 zarówno w fazie postępowania przygotowawczego jak i sądowego miały tak rozumiany władczy charakter i ewidentnie stanowiły wykonywanie władzy publicznej. Powodowi przedstawiono bowiem zarzuty naruszenia przepisów prawa karnego, nadając mu tym samym status podejrzanego, zastosowano względem niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Poza tym został on zawieszony w czynnościach służbowych funkcjonariusza Straży Granicznej, początkowo na mocy art. 43 ust. 1 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1643), a później na mocy art. 34 ust. 3 powyższej ustawy przedłużono powyższe zawieszenie do czasu ukończenia postępowania karnego, co nastąpiło 5 lipca 2013 r. Po tej dacie, na skutek odpadnięcia ex tunc przyczyn zawieszenia, powód po zgłoszeniu się został przywrócony do służby. Skutkiem zawieszenia było wypłacanie mu połowy należnego uposażenia bez dodatków w okresie od 25 kwietnia 2006 r. do 5 lipca 2013 r. Po przywróceniu do służby (na skutek uniewinnienia) tytułem wyrównania jednorazowo wypłacono powodowi kwotę 218.887,57 zł. Skutkowało to przekroczeniem drugiej podstawy opodatkowania przewidzianej w art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 201 r. poz. 361 z późn. zm.). Różnicę między podatkiem, który by został uiszczony w wypadku regularnego wypłacania uposażenia, a wysokością podatku koniecznego do uregulowania na skutek jednorazowej wypłaty znacznej jego części powód uznał za szkodę. W tym miejscu przytoczyć należy pogląd, że wyrządzenie szkody oznacza każdy uszczerbek na dobrach danego podmiotu prawnie chronionych, w tym wypadku o charakterze majątkowym. Nie można jednak łączyć tak rozumianej szkody tylko z okresem przewlekłości postępowania sądowego, polegającym na bezczynności w okresach od 30 października 2008 r. do 13 marca 2009 r. oraz od 23 listopada 2009 r. do 8 października 2010 r. Jest ona wynikiem długotrwałego zawieszenia powoda w czynnościach służbowych, będącego z kolei następstwem długotrwałego postępowania karnego rozumianego jako całość, a trwającego dla powoda od momentu aresztowania z dniem 25 kwietnia 2006 r. do zapadnięcia wyroku sądu odwoławczego w dniu 5 lipca 2013 r., skutkującego prawomocnym uniewinnieniem go. Oceny wymagało więc czy tego rodzaju szkoda, powstała w wyniku splotu czynności i okoliczności faktycznych w ramach wykonywania imperium, może być uznana za działanie (lub zaniechanie) niezgodne z prawem za skutki których ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa. W wąskim rozumieniu tego pojęcia chodzi o bezprawność jako działanie lub zaniechanie sprzeczne z przepisami prawa (por. tezę 35 komentarza Gerarda Bieńka do art.417 k.c.: Kodeks cywilny. Komentarz. Księga trzecia. Zobowiązania pod red. Jacka Gudowskiego, LexisNexis 2013 r. i orzecznictwo tam przytoczone). Przypisanie odpowiedzialności konkretnej osobie prawnej (w tym Skarbowi Państwa – art. 33 k.c.) na podstawie art. 417 §1 k.c. wymaga ustalenia przynależności ustrojowej osoby lub osób fizycznych, których zachowania niezgodne z prawem spowodowały szkodę. Jest to odpowiedzialność niezależna od winy za czyn własny osoby prawnej (por. tezę 10 komentarza Adama Olejniczaka do art. 417 k.c.: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna pod red. Andrzeja Kidyby, LEX, 2014). W tym miejscu odnieść się należało do przyczyn uniewinnienia powoda oraz pięciu innych współoskarżonych. W stosunku do nich został zanegowany cały materiał dowodowy uzyskany w toku postępowania przygotowawczego poprzez uznanie za nielegalne materiałów zdobytych w rezultacie czynności operacyjno – rozpoznawczych, polegających na kontroli i utrwaleniu rozmów telefonicznych oraz innych rozmów i przekazów informacji (strona 247 – 251 oraz 13 – 17 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z 30 stycznia 2012 r., sygn. VII K 349/08 oraz strona 212 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z 5 lipca 2013 r., sygn. VIII K 841/12). Tego rodzaju niezgodne z prawem działania zakończyły się fiaskiem z punktu widzenia skuteczności prowadzonego postępowania karnego i uniewinnieniem oskarżonych (w tym powoda). Dlatego nie można twierdzić, że wymiar sprawiedliwości działał zgodnie z prawem w zakresie postępowania karnego prowadzonego przeciwko powodowi. Brak należytej staranności w uzyskaniu odpowiednich zgód na pozyskiwanie dowodów z kontroli operacyjnej i rozszerzenie ich zakresów spowodowały, że nie mogły one zostać wykorzystane procesowo w toku procesu karnego. Spowodowało to powstanie luki dowodowej i w konsekwencji skutkowało uniewinnieniem powoda. W niniejszej sprawie Sąd nie miał podstaw ani potrzeby głębszego badania powyższych kwestii, chociaż art. 11 k.p.c. nie stanowi o związaniu w postępowaniu cywilnym wyrokiem karnym uniewinniającym. Z treści uzasadnienia wyroków karnych (przede wszystkim wyroku zapadłego w I instancji) wynika, że powód konsekwentnie nie przyznawał się do popełnienia zarzucanych mu czynów. Pozostałe dowody osobowe możliwe do wykorzystania w procesie, w tym wyjaśnienia współoskarżonych, były zbyt wątłe, aby możliwe było przypisanie mu winy. W rezultacie można mówić o działaniu niezgodnym z prawem funkcjonariuszy prowadzących powyższe postępowanie także w rozumieniu art. 417 §1 k.c., czego skutki odszkodowawcze winien ponieść Skarb Państwa, skoro uciążliwe dla obywatela działania zostały podjęte bez właściwej podstawy prawnej. Jak to już stwierdzono, konsekwencją prowadzonego postępowania karnego było zawieszenie powoda w czynnościach służbowych (obligatoryjne na skutek aresztowania), a w następstwie jednorazowa wypłata znacznej części niewypłaconego uposażenia wraz z dodatkami i przekroczenie drugiej podstawy opodatkowania, skutkującej koniecznością zapłaty wyższego podatku, niż w wypadku systematycznego wypłacania powyższych świadczeń. Można więc mówić o normalnym związku przyczynowym w rozumieniu art. 361 §1 k.c. Ciąg przyczynowo skutkowy na skutek splotu czynności poszczególnych jednostek publicznych jest bowiem oczywisty. Nie zmienia tego okoliczność, że zawieszenie na podstawie art. 43 ust. 3 ustawy o Straży Granicznej miało charakter fakultatywny. Wartość nadpłaconego podatku w kwocie 13.364 zł Sąd ustalił na podstawie opinii biegłej z zakresu rachunkowości, której trafność nie była kwestionowana przez strony. Biegła uwzględniła wspólne rozliczanie się małżonków B. z obowiązku podatkowego osób fizycznych od dochodów. Sąd zasądził powyższą kwotę mając na względzie stanowisko procesowe powoda zajęte na ostatnim terminie rozprawy, w którym sprecyzował on całość roszczenia nie wychodząc poza zakres dochodzonej sumy. Sąd uznał, że skierowanie powyższego roszczenia w stosunku do statio fisci w postaci Sądu Okręgowego w Białymstoku jako reprezentanta Skarbu Państwa było uprawnione. Postępowanie zostało zakończone na tym poziomie procedury, którą w pewnym stopniu cechowała także przewlekłość. Wydaje się, że nie można wykluczyć ewentualnych regresów. Za procesowo dopuszczalne Sąd uznał roszczenia powoda z tytułu innych strat, w tym na skutek odmowy zgody na dodatkowe zatrudnienie i niemożności uzyskania dodatkowych zarobków (o charakterze lucrum cessans), a także utraty wartości samochodu osobowego. W pierwszej z tych kwestii zauważyć należy, że decyzje odmawiające powodowi zezwolenia na wykonywanie dodatkowego zajęcia zarobkowego poza służbą (art. 67 ustawy o (...)) były wydawane przez (...). Miały związek z prowadzonym postępowaniem karnym o tyle, że pomimo pozytywnej opinii dowódcy placówki w B., w której powód pełnił służbę, stanowisko negatywne wyrażone zostało przez wydział spraw wewnętrznych. W dacie podejmowanych decyzji nie obowiązywały jeszcze wytyczne nr 65 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 17 kwietnia 2015 r. w sprawie udzielania zezwoleń funkcjonariuszom Straży Granicznej na podjęcie zajęcia zarobkowego poza służbą (Dz. Urz. KGSG z 2015 r. poz. 27). Niemniej decyzje tego rodzaju maja charakter faktyczny i należy uznać za element polityki personalnej prowadzonej przez formację zmilitaryzowaną ze względu na dobro służby. Mają one charakter fakultatywny i nie do przyjęcia byłoby roszczenie funkcjonariusza o udzielenie takiej zgody. Nie przyjmuje się zresztą aby ich podstawy można było poszukiwać w procedurze administracyjnej, nie przysługuje od nich skarga do sądu administracyjnego. W rozpatrywanym stanie faktycznym odmowa dotyczyła podejrzanego w poważnym postępowaniu, dotyczącym działania grupy przestępczej. Nie ma więc znaczenia fakt, że po zawieszeniu w czynnościach służbowych sytuacja majątkowa powoda nie była dobra, a w tym samym czasie wydano zgody na podjęcie pracy dodatkowej funkcjonariuszom w stosunku do których nie toczyły się postępowania karne. Po zakończeniu postępowania karnego powód uzyskał zgodę na wykonywanie innego zajęcia (diagnosty samochodowego) niż ubiegał się uprzednio. Dlatego nie było podstaw do przyjęcia, że nawet w wypadku, gdyby postępowanie nie zostało dotknięte przewlekłością (we wskazanym powyżej czasokresie), to powód uzyskałby zezwolenie na wykonywanie pracy pomocnika na stacji paliw. Skutkowało to oddaleniem powództwa. Na marginesie można zauważyć, że gdyby nawet przyjąć zasadność powyższego roszczenia powoda, to nie można straty z tego tytułu liczyć od września 2006 r. P. wniosek o wyrażenie zgody na dodatkowe zatrudnienie złożył w październiku 2006 r., czyli zajęcie to mógłby podjąć nie wcześniej niż od listopada 2006 r. Poza tym powód ubiegał się o zezwolenie na zatrudnienie go jako pomocnika na stacji paliw na ½ etatu. Z powoływanych przez niego zeznań J. J. w sprawie sygn. III Ko 313/13 rzeczywiście wynika, że najniższa płaca w jego firmie wynosi nie mniej niż 1.500 zł miesięcznie. Skoro powód miałby pracować w wymiarze połowy etatu, to świadczenie to nie byłoby wyższe niż 750 zł miesięcznie brutto, czyli około 500 zł miesięcznie netto. Poza tym gdyby nie doszło do zawieszenia powoda w czynnościach służbowych, to nie mógłby pracować dodatkowo w takim wymiarze czasowym, o czym świadczą umowy zlecenia zawierane przez powoda na podstawie zgody na dodatkowe zatrudnienie już po przywróceniu do służby, a dotyczące 10 godzin miesięcznie (k. 350 – 358). Za okres zawieszenia zarobki zostały mu wypłacone z rekompensacyjnymi odsetkami ustawowymi. Zupełnie niezasadne było roszczenie z tytułu utraty wartości samochodu stanowiącego przedmiot zabezpieczenia. Pojazd ten został pozostawiony na przechowanie żony powoda A. B.
w zw. art. 361 § 1 k.c. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy przewlekłością postępowania, a koniecznością ponoszenia przez powoda wyższego podatku dochodowego (PIT); - art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 363 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odsetki od pieniężnego świadczenia odszkodowawczego, należą się od daty wcześniejszej niż data wyrokowania. 2. naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na treść żądania: - art. 67 § 2 k.p.c. poprzez wadliwe nie dokonanie oznaczenia właściwej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, z którą wiąże się dochodzone roszczenie, tj. nie dokonanie oznaczenia Skarbu Państwa reprezentowanego także przez Sąd Rejonowy w Białymstoku. Wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanego nie mogła być uwzględniona z uwagi na to, iż zarzuty w niej podniesione okazały się nietrafne. Nie sposób było podzielić zarzutu naruszenia art.
w zw. art. 361 § 1 k.c. w sytuacji nie do końca chyna zrozumiałego dla skarżącego stanowiska Sądu I instancji odnośnie ustalonych przyczyn szkody definiowanej przez powoda i związku tej szkody z bezprawnością działania przy wykonywaniu władzy publicznej. Skarżący bowiem przyjmuje, iż wystąpienie szkody według Sądu pozostawało jedynie w adekwatnym związku przyczynowym z przewlekłością postępowania w sprawie VII 349/08 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Białymstoku i w sprawie VIII Ka 841/12 toczącej się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku. Tymczasem, jak wynikało to z ustaleń Sądu Okręgowego wyrażonych w motywach pisemnych zaskarżonego wyroku, definiowaną przez powoda szkodę Sąd łączył nie tylko ze stwierdzoną w sprawie IIS5/13 przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku przewlekłością postępowania, która wystąpiła w okresie od 30 października 2008 do 13 marca 2009 roku oraz w okresie od 23 listopada 2009 roku do 8 października 2010 roku przed Sądem Rejonowym w Białymstoku, a także w okresie od 25 września 2012 roku do dnia 25 stycznia 2013 roku przed Sądem Okręgowym w Białymstoku w postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko A. B.
w zw. art. 361 § 1 k.c. nietrafnie przyjmujący jako ustalenie Sądu, istnienie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a stwierdzoną tylko przewlekłością postępowania, z całą jego argumentacją uznać należało za całkowicie bezzasadny. Szkoda została wyliczona przez biegłą z zakresu rachunkowości. Jej trafność nie była zakwestionowana skutecznie przez strony przed Sądem I instancji. Wartość nadpłaconego podatku wyniosła 13.364 złotych, którą Sąd zasądził zaskarżonym wyrokiem w ramach pokrycia szkody na podstawie art. 417 k.c., z odsetkami ustawowymi poczynając od dnia 26 lutego 2015roku, tj. od dnia doręczenia odpisu pozwu (k. 28), stanowiącego wezwanie dłużnika do wykonania świadczenia (art.455 k.c.). Ustalenie daty wymagalności odsetek od daty wyrokowania w okolicznościach niniejszej sprawy, jak chce tego skarżący, nie było uprawnione, a tym samym nie doszło do naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 363 § 2 k.c. Rozmiar szkody w przyjętym przez Sąd zakresie był znany na datę wnoszenia pozwu. Opinia biegłej potwierdziła nieco korzystniejszą dla strony korektę w granicach 700 złotych. W ocenie Sądu Apelacyjnego stanowisko skarżącej w zakresie tego zarzutu jest nie do przyjęcia, jako nie realizujące celu odszkodowawczego za opóźnienie w spełnieniu świadczenia. Zarzut w tej części okazał się zatem nietrafny. Sąd II-iej instancji nie podzielił także słuszności zarzutu wskazującego na naruszenie art. 67 § 2 k.p.c. O ile bowiem ciąg zdarzeń pozostających w związku przyczynowym z zaistniałą szkodą faktycznie odnosił się również i do czynności podejmowanych przez Sąd Rejonowy, który jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa mógł występować także w tym postepowaniu obok wskazanej w pozwie, o tyle jej brak pozostaje bez znaczenia na ważność postępowania oraz prawidłowość rozstrzygnięcia z racji jednolitości Skarbu Państwa, pozwanego w tej sprawie Mając to wszystko na uwadze, apelacja pozwanego, oparta na zarzutach, które okazały się nietrafne, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach za II – gą instancję, Sąd Apelacyjny postanowił stosownie do zasady wynikającej z art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. K. I. E. J. C.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.