Sąd również nie dał wiary zeznaniom powoda w części dotyczącej okoliczności, iż powód wraz z A. Ś. zamieszkał w domu w miejscowości (...) w dniu 28.10.2012r, gdyż zeznania powoda w tej części są sprzeczne z zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz z zeznaniami świadków Z. M., A. Ś. i B. M.. Sąd nie dał także wiary zeznaniom powoda w części dotyczącej okoliczności, iż w dniu sprzedaży gospodarstwa rolnego powoda strony u notariusza uzgodniły, iż pozwany „przepisze budynki” w miejscowości R. w ciągu tygodnia, a resztę kwoty wpłaci na rachunek bankowy, gdyż zeznania powoda w tej części są sprzeczne z zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz z zeznaniami świadków A. P. i B. M.. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w części dotyczącej okoliczności, iż w celu „przepisania” nieruchomości w miejscowości R. pozwany Ł. M. 2 razy umawiał termin u notariusza, gdyż zeznania powoda w tej części są sprzeczne z zeznaniami świadka A. P.. Nadto Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w części dotyczącej okoliczności, iż komornik sądowy dokonał zajęcia jedynie (...)ha gruntów wraz z budynkami, gdyż zeznania powoda w tej części są sprzeczne z dokumentami znajdującymi się w aktach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. J. F. sygn. akt Km (...). Natomiast w pozostałej części Sąd dał wiarę zeznaniom powoda, gdyż znajdują one potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka Z. M. w części dotyczącej uzgodnionych warunków sprzedaży gospodarstwa rolnego powoda, gdyż zeznania świadka w tej części są sprzeczne z wiarygodnymi zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M.. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka w części dotyczącej okoliczności, iż strony uzgodniły cenę jednego hektara gruntu na kwotę 35.000 zł, gdyż zeznania świadka w tej części są sprzeczne z zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M.. Nadto należy zauważyć, iż zeznania świadka Z. M. są w tej części także sprzeczne z zeznaniami świadka A. Ś., z których wynika, iż pozwany M. M. zaproponował cenę 30.000 zł za hektar, jednakże ostateczna kwota nie została wówczas ustalona i to miało być ustalone później przy podpisywaniu umowy. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka Z. M. w części dotyczącej okoliczności, iż w dniu zawarcia umowy, tj. w dniu 22.11.2012r. powód nie otrzymał żadnych pieniędzy, gdyż zeznania świadka w tej części są sprzeczne z zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M.
Natomiast w pozostałej części Sąd dał wiarę zeznaniom tego świadka, gdyż znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka A. Ś. w części dotyczącej uzgodnionych warunków sprzedaży gospodarstwa rolnego powoda, gdyż zeznania świadka w tej części są sprzeczne z wiarygodnymi zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M.. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka w części dotyczącej okoliczności, iż strony rozmawiały na temat ceny za hektar i pozwany M. M. zaproponował cenę 30.000 zł za hektar, jednakże ostateczna kwota nie została wówczas ustalona i to miało być ustalone później przy podpisywaniu umowy, gdyż zeznania świadka w tej części są sprzeczne z zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M.. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka A. Ś. w części dotyczącej okoliczności, iż w dniu zawarcia umowy, tj. w dniu 22.11.2012r. powód nie otrzymał żadnych pieniędzy, gdyż zeznania świadka w tej części są sprzeczne z zeznaniami pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M.
Natomiast w pozostałej części Sąd dał wiarę zeznaniom tego świadka, gdyż znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Ustalając stan faktyczny Sąd pominął zeznania świadka D. M. (k.82), gdyż zeznania te nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zważył, co następuje: Powód A. G. ostatecznie wniósł o unieważnienie umowy sprzedaży z dnia 22.11.2012r. nr Rep. (...), zawartej w Kancelarii Notarialnej notariusza A. P., pomiędzy powodem A. G. a pozwanym Ł. M., mocą której A. G. sprzedał Ł. M. nieruchomość zabudowaną o pow. (...)ha, o nr geod. działek (...), położoną w A. gmina P., a opisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w K. (...). Powód A. G. wskazał, iż umowa notarialna z dnia 22.11.2012r. jest nieważna w świetle art. 58 § 2 kc, z uwagi na jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w sytuacji gdy dochodzi do rażącego pokrzywdzenia jednej ze stron. Nadto powód wskazał, iż nastąpiło naruszenie zasad współżycia społecznego przez rażące pokrzywdzenie jednej ze stron umowy, tj. powoda: - przez nieuiszczenie ceny kupna i nie osiągnięcie celu, do którego czynność zmierza; - przez nie przeniesienie prawa własności nieruchomości pozwanego M. M. i jego żony B. M. o pow. około (...)arów położonej w R.; - przez zachowanie nieuczciwe poprzez doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez powoda, przy czym to zachowanie nieuczciwe, to przyrzeczenie przeniesienia nieruchomości położonej w R. o pow. około (...) arów i nieuiszczenie ceny kupna przy zbyciu gospodarstwa powoda na rzecz pozwanego określonego w tej umowie, a także niedopłacenie przy umowie, przy zbyciu nieruchomości w A. kwoty 30.000 zł za 1 ha. Powód zarzucił także, że powyższa umowa jest nieważna w świetle art. 82 kc, gdyż powód był niepoczytalny w czasie zawarcia umowy - był w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, z uwagi na niedorozwój umysłowy. Nadto powód oświadczył, iż także powołuje się na działanie pod wpływem błędu, zgodnie z oświadczeniem z dnia 27.11.2014 r. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż stroną umowy sprzedaży gospodarstwa rolnego, zwartej w dniu 22.11.2012r., był powód A. G. oraz pozwany Ł. M.. Oznacza to, iż w okolicznościach niniejszej sprawy pozwany M. M. nie ma legitymacji procesowej biernej z uwagi na fakt, iż nie był stroną umowy zwartej w dniu 22.11.2012r. Wobec powyższego roszczenie powoda A. G. w stosunku do pozwanego M. M. jest bezzasadne. Powód A. G. zarzucił, że powyższa umowa zwarta w dniu 22.11.2012r jest nieważna w świetle art. 82 kc, gdyż powód był niepoczytalny w czasie zawarcia umowy - był w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, z uwagi na niedorozwój umysłowy. Zgodnie z art. 82 kc nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli., przy czym dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z opinii sądowej psychologiczno-psychiatrycznej psychiatry M. R. i psychologa M. W. wynika, że powód A. G. ukończył szkołę podstawową w klasie specjalnej i aktualny poziom upośledzenia powoda jest w dolnej granicy upośledzenia w stopniu lekkim, przy czym występują także u powoda organiczne zaburzenia zachowania wynikające z nadużywania alkoholu. Stan psychiczny powoda nie wykluczał świadomego podjęcia decyzji ani wyrażenia woli, nie można także stwierdzić nawet przemijających zaburzeń czynności psychicznych w dniu 22.11.2012r. Natomiast występujące u powoda organiczne zaburzenia zachowania u osoby z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim nie ograniczały swobody lub świadomości podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli. W świetle powyższych okoliczności należy zatem uznać, iż bezzasadny jest zarzut powoda, że umowa zwarta w dniu 22.11.2012r jest nieważna w świetle art. 82 kc, gdyż powód był w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, z uwagi na niedorozwój umysłowy. Powód A. G. zarzucił także, iż umowa notarialna z dnia 22.11.2012r. jest nieważna w świetle art. 58 § 2 kc, z uwagi na jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w sytuacji gdy dochodzi do rażącego pokrzywdzenia jednej ze stron. Powód wskazał przy tym, iż nastąpiło naruszenie zasad współżycia społecznego przez rażące pokrzywdzenie jednej ze stron umowy, tj. powoda: - przez nieuiszczenie ceny kupna i nie osiągnięcie celu, do którego czynność zmierza; - przez nie przeniesienie prawa własności nieruchomości pozwanego M. M. i jego żony B. M. o pow. około (...) arów położonej w R.; - przez zachowanie nieuczciwe poprzez doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez powoda, przy czym to zachowanie nieuczciwe, to przyrzeczenie przeniesienia nieruchomości położonej w R. o pow. około (...) arów i nieuiszczenie ceny kupna przy zbyciu gospodarstwa powoda na rzecz pozwanego określonego w tej umowie, a także niedopłacenie przy umowie, przy zbyciu nieruchomości w A. kwoty 30.000 zł za 1 ha. Zgodnie z art. 58 § 2 kc nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Należy przy tym zauważyć, iż zapłata ceny oraz wydanie rzeczy, jest jedynie zdarzeniem będącym przejawem wykonania umowy sprzedaży, w związku z czym nie ma wpływu na ocenę jej ważności W ocenie Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby powód A. G. i pozwany Ł. M. ustalili ceny za hektar gruntów powoda przy kupnie gospodarstwa rolnego w A. na kwotę 30.000 zł względnie na kwotę 35.000 zł. Należy bowiem zauważyć, iż zeznania zarówno powoda, jak i zeznania świadków Z. M. oraz A. Ś. w tej części są sprzeczne ze sobą. Nadto w toku procesu początkowo powód w piśmie z dnia 28.04.2012r., jak również pełnomocnik powoda w piśmie z dnia 28.11.2014r. oraz na rozprawie w dniu 2.12.2014r. wskazywali, że strony ustaliły cenę za hektar na kwotę 30.000 zł, natomiast powód w swoich zeznaniach na rozprawie w dniu 28.05.2015r. wskazał, iż strony ustaliły cenę za hektar w kwocie 35.000 zł. Również z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powód A. G. otrzymał całą kwotę 135.000 zł, wynikającą z zawartej z pozwanym Ł. M. w dniu 22.11.2012r. umowa sprzedaży zabudowanej nieruchomości rolnej. Z zeznań pozwanych Ł. M. i M. M. oraz świadka B. M. wynika bowiem, iż powód A. G. w dniu 16.11.2012r. otrzymał kwotę 45.000 zł, jako część ustalonej pomiędzy stronami ceny sprzedaży gospodarstwa rolnego w A., natomiast w dniu 22.11.2012r. – przed udaniem się do notariusza – powód otrzymał pozostałą część ustalonej między stronami ceny sprzedaży nieruchomości w kwocie 90.000 zł. Nadto w § 8 umowy z dnia 22.11.2012r powód i pozwany oświadczyli, że cena przedmiotu niniejszej umowy została już zapłacona gotówką, co powód potwierdził i odbiór jej pokwitował. W świetle powyższych okoliczności nie można uznać, aby powód nie otrzymał ceny kupna przy zbyciu swojego gospodarstwa rolnego. Należy przy tym zauważyć, iż w wyniku zawartej miedzy stronami umowy w dniu 16.11.2012r. B. M. dokonała w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. J. F. sygn. akt Km (...)wpłaty kwoty 22.953 zł tytułem spłaty zadłużenia A. G.. Natomiast pozwany Ł. M. dokonał spłaty zaległości za powoda A. G. w (...) Placówka Terenowa w K. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej kwocie 10.380 zł oraz uiścił zaległości powoda w kwocie 1.000 zł z tytułu podatku rolnego. Łącznie zatem zostało spłacone zadłużenie powoda A. G. na kwotę 34.333 zł. W ocenie Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika także, aby strony ustaliły w formie przyrzeczenia, że nastąpi przeniesienie prawa własności nieruchomości pozwanego M. M. i jego żony B. M. o pow. około (...) arów położonej w R. na rzecz powoda i aby miało to związek z zawartą w dniu 22.11.2012r. umową sprzedaży. Wprawdzie w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można wykluczyć, iż strony prowadziły rozmowy na temat sprzedaży powodowi w późniejszym terminie nieruchomości położonej w R., jednakże w toku procesu powód nie wykazał, aby strony wówczas doszły do jakiegokolwiek porozumienia i ustaliły warunki takiej umowy, dotyczące zarówno ceny, jak i terminu jej zawarcia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu 22.11.2012r. została zawarta pomiędzy powodem A. G. a pozwanym Ł. M., umowa sprzedaży, zgodnie z którą powód sprzedał pozwanemu Ł. M. zabudowaną nieruchomość, położoną w miejscowości A. gmina P., o obszarze (...) ha, składającą się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi (...) dla której Sąd Rejonowy w K.prowadzi księgę wieczystą (...) za kwotę 135.000 zł. Nadto z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w wyniku zawartej między stronami umowy zostało także spłacone zadłużenie powoda A. G. na łączną kwotę 34.333 zł. Natomiast z opinii biegłego sądowego mgr inż. Z. B. wynika, że wartość rynkowa powyższej zabudowanej nieruchomości rolnej, będącej przedmiotem umowy sprzedaży z dnia 22.11.2012r., według stanu na dzień 22.11.2012r. wynosiła łącznie 395.000 zł, w tym wartość zabudowy zagrodowej wynosiła 62.000 zł i wartość działek rolnych wynosiła 333.000 zł. Niewątpliwie zatem cena gospodarstwa rolnego powoda ustalona przez strony w umowie sprzedaży z dnia 22.11.2012r. – nawet przy uwzględnieniu spłaconego zadłużenia powoda na łączną kwotę 34.333 zł. – w sposób zdecydowany różniła się od wskazanej w opinii biegłego wartości tego gospodarstwa rolnego. Należy jednakże przy tym zauważyć, iż w § 6 powyższej umowy powód A. G. i pozwany Ł. M. zgodnie oświadczyli, iż cena przedmiotu niniejszej umowy odpowiadała jego wartości rynkowej. Nadto dysproporcja pomiędzy wartością określonych w umowie wzajemnych świadczeń stron nie jest jeszcze wystarczającą racją do uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (por. Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga pierwsza, Część ogólna; Stanisław Dmowski i Stanisław Rudnicki; Wyd. LexisNexis, Wydanie 9 2008r.; teza 4, str.269v). Powód A. G. oświadczył, iż także powołuje się na działanie pod wpływem błędu, zgodnie z oświadczeniem z dnia 27.11.2014 r. Zgodnie z art. 84 § 1 kc w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli; jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej. Natomiast z art. 84 § 2 kc wynika, że można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny). Należy przy tym zauważyć, iż błędem jest niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o czynności, przy czym niezgodność może dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powód A. G. – w toku niniejszego procesu - pismem z dnia 27.11.2014r. skierowanym do pozwanego Ł. M. uchylił się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w dniu 22.11.2012r. w umowie – akcie notarialnym Nr (...), w którym przeniósł własność zabudowanego gospodarstwa o pow. (...) ha, położonego w (...), które złożył pod wpływem błędu wywołanego podstępnym działaniem Ł. M., M. i B. M.. Powód A. G. w swoich zeznaniach wskazał, iż miał świadomość, że cena gospodarstwa rolnego określona w umowie na kwotę 135.000 zł jest niższa niż wartość jego gospodarstwa rolnego, jednakże zgodził się na wpisanie takiej kwoty za namową pozwanego, aby pozwany w Urzędzie Skarbowym nie płacił podatku. Nadto powód w swoich zeznaniach wskazał, iż jego błąd miał polegać na tym, że zgodził się sprzedać gospodarstwo rolne pozwanemu Ł. M., który nie zapłacił powodowi żadnych pieniędzy i nie przedłożył żadnych rachunków bankowych oraz przekazów, a pozwani go oszukali. W świetle okoliczności niniejszej sprawy nie można zdaniem Sądu uznać, aby powód A. G. skutecznie uchylił się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w dniu 22.11.2012r. w umowie sprzedaży, zgodnie z którą powód przeniósł na pozwanego Ł. M. własność zabudowanego gospodarstwa o pow.(...) ha, położonego w (...). W ocenie Sądu bowiem powód A. G. nie wykazał, aby oświadczenie woli zawarte w umowie sprzedaży z dnia 22.11.2012r. złożył pod wpływem błędu. Wobec powyższego Sąd oddalił powództwo A. G. jako bezzasadne (punkt 1 wyroku). Natomiast na podstawie art. 102 kpc Sąd nie obciążył powódki kosztami procesu, z uwagi na aktualną sytuację materialną i majątkową powódki (punkt 2 wyroku). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 ust. 3 oraz § 6 pkt. 6 i § 19 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 461) zasądzając z tego tytułu od Skarbu Państwa – Sąd Okręgowy w Koninie na rzecz adwokata W. Ł. 4.428 zł (punkt 3 wyroku). Andrzej Nawrocki
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.