III AUa 1/17

Sygn. akt III AUa 1/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lipca 2017 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Barbara Hejwowska Sędziowie: SA Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska SA Krzysztof Szewczak (spr.) Protokolant: st. prot. sądowy Joanna Malena po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. w Lublinie sprawy A. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o prawo do renty rodzinnej na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt VIII U 280/16 oddala apelację. Krzysztof Szewczak Barbara Hejwowska Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska III AUa 1/17 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 7 grudnia 2015 r., znak:(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił A. S. prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, ponieważ komisja lekarska ZUS stwierdziła, że całkowita niezdolność wnioskodawczyni do pracy nie powstała w okresie do 24 czerwca 1981 r., tj. do ukończenia nauki w szkole średniej. W odwołaniu od tej decyzji A. S. wnosiła o jej zmianę i przyznanie prawa do renty rodzinnej. Ubezpieczona w uzasadnieniu odwołania wskazała, iż w jej ocenie niezdolność do pracy istniała u niej już w wieku 15 lat. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wnosił o jego oddalenie. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił A. S. prawo do renty rodzinnej od dnia(...). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji ustalił, że wnioskodawczyni A. S., urodzona w dniu (...), złożyła w dniu 10 września 2015 r. wniosek o rentę rodzinną po zmarłym w dniu (...) ojcu H. K.. Ubezpieczona w okresie od dnia 1 września 1979 r. do dnia 24 czerwca 1981 r. była uczennicą Liceum Rolniczego w P. – Filii w B.. W toku postępowania administracyjnego, wszczętego na skutek w/w wniosku o ustalenie prawa do renty rodzinnej, lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 17 listopada 2015 r. uznał, że wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy do 31 sierpnia 2020 r., zaś całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym w okresie od (...) do 24 czerwca 1981 r. Prezes ZUS zgłosił zarzut wadliwości powyższego orzeczenia lekarza orzecznika i przekazał sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej ZUS. W orzeczeniu z dnia 2 grudnia 2015 r. komisja lekarska ZUS uznała, że wnioskodawczyni jest osobą całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 sierpnia 2020 r., całkowita niezdolność do pracy istniała w dniu(...) oraz niezdolność ta nie powstała w okresie od (...)do 24 czerwca 1981 r. W oparciu o to ostatnie orzeczenie komisji lekarskiej ZUS, organ rentowy decyzją z dnia 7 grudnia 2015 r. odmówił wnioskodawczyni prawa do renty rodzinnej. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Sąd Okręgowy w celu zbadania jego zasadności i prawidłowości wydanej przez organ rentowy decyzji odmawiającej prawa do renty rodzinnej, dopuścił dowód z opinii biegłego lekarza sądowego specjalisty z zakresu reumatologii. W opinii z dnia 19 kwietnia 2016 r. biegły lekarz reumatolog wskazał, że wnioskodawczyni cierpi na reumatoidalne zapalenie stawów w późnym okresie choroby, usztywnienie prawego stawu biodrowego z protruzją do miednicy głowy kości udowej, co spowodowało skrócenie prawej kończyny dolnej o 5-6 cm. W ocenie biegłego A. S. jest całkowicie niezdolna do pracy na stałe, zaś niezdolność ta powstała przed dniem 24 czerwca 1981 r. Powyższa niezdolność do pracy powstała z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów przed 14-tym rokiem życia. Biegły wskazał, że wnioskodawczyni obecnie ma powikłania wskutek długotrwałej, trwającej od 1978 r. choroby pod postacią całkowitego usztywnienia prawego stawu biodrowego na skutek protruzji głowy kości udowej prawej do miednicy i skrócenia prawej kończyny dolnej o 5-6cm. Ponadto u ubezpieczonej stwierdzono ulnaryzacje i zniekształcenia obu rąk, przykurcz w lewym stawie łokciowym oraz ograniczenie ruchu odwodzenia lewego stawu barkowego o 20° i brak ruchów rotacyjnych lewego stawu barkowego. Zdaniem biegłego powyższy stan zdrowia wnioskodawczyni w pełni kwalifikuje ją do uznania za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Biegły lekarz reumatolog wskazał nadto, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed dniem 24 czerwca 1981 r., o czym świadczy dokumentacja medyczna wnioskodawczyni, z której wynika, że A. S. była chora na reumatoidalne zapalenie stawów ((...)) od 1978 r. w zawansowanym III stadium anatomicznym choroby. W opinii uzupełniającej z dnia 2 lipca 2016 r. biegły lekarz reumatolog podtrzymał w pełni swoją opinię z dnia 19 kwietnia 2016 r. Ustosunkowując się do zgłoszonych przez organ rentowy zastrzeżeń do tej ostatniej opinii biegły podkreślił, iż w karcie informacyjnej z Instytutu (...) w W. wskazano „Reumatoidalne zapalenie stawów – postać skąpostawowa”, a nie jak podano w treści zastrzeżeń, „że choroba ma obraz skąpoobjawowy”. Biegły podniósł, iż za wskazaną w opinii zasadniczej datą powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni przemawiają następujące dokumenty: zaświadczenie o pobycie w szpitalu w B. na Oddziale (...)od 19 stycznia 1980 r. do 23 lutego 1980 r. z rozpoznaniem: „reumatoidalne zapalenie stawów” oraz karta informacyjna z Instytutu (...) w L. (pobyt w Klinice od 3 listopada 1981 r. do 14 grudnia 1981 r.) oraz karta informacyjna dotycząca pobytu w Instytucie (...) w W. od 4 stycznia 1982 r. do 6 kwietnia 1982 r. (opinia – k. 28 a.s.). W piśmie procesowym z dnia 6 września 2016 r. pełnomocnik organu rentowego, w związku z zastrzeżeniami do opinii uzupełniającej zgłoszonymi przez członka komisji lekarskiej ZUS, wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego reumatologa oraz specjalisty medycyny pracy. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r. oddalił ten wniosek dowodowy. Sąd instancji zaznaczył, iż powyższy stan faktyczny ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody z opinii biegłego lekarza reumatologa oraz znajdujące się w aktach organu rentowego orzeczenia, opinie, zaświadczenia i inne dokumenty dotyczące procesu leczenia ubezpieczonej, które w całości obdarzył wiarą. Podkreślił przy tym, że zostały one sporządzone w przepisanej formie, na podstawie odpowiednich przepisów prawa, obowiązujących w dacie ich wydania, przez kompetentne osoby w ramach przysługujących im uprawnień. Oceniając opinie wydane w sprawie niniejszej przez biegłego lekarza reumatologa Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że biegły ten przeprowadził bezpośrednie badanie wnioskodawczyni, wnikliwie przeanalizował jej dokumentację medyczną oraz omówił wpływ zdiagnozowanych u niej schorzeń na zdolność do pracy, a także przekonująco uzasadnił przyjętą datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Wnioski zawarte w opinii zasadniczej, jak i uzupełniającej, zostały wystarczająco uzasadnione. Z tych względów obie opinie biegłego lekarza reumatologa Sąd I instancji uznał za wiarygodne, miarodajne i wyczerpujące, a przez to przedstawiające wystarczające wiadomości specjalne niezbędne do merytorycznej oceny zarzutów przedstawionych w odwołaniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1999 r., II UKN 96/99 – OSNP 2000, nr 23, poz. 869). Mając to na uwadze Sąd Okręgowy nie uznał za konieczne dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego reumatologa oraz specjalisty medycyny pracy. Wydane w sprawie przez biegłego lekarza reumatologa opinie (zasadniczą i uzupełniającą) uznał są wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, bowiem zawierają one niezbędne wiadomości specjalne, a także kompleksową analizę stanu zdrowia wnioskodawczyni A. S.. Sąd I instancji podkreślił, że wnioski obu opinii biegłego lekarza reumatologa znajdują potwierdzenie w dostępnej dokumentacji medycznej dotyczącej procesu leczenia ubezpieczonej. Sąd Okręgowy powołał się przy tym na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 marca 2007 r., III UK 130/06 (OSNP 2008, nr 7-8, poz. 113), że opinia biegłych dostarcza sądowi wiedzy specjalistycznej koniecznej do dokonania oceny stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie rentowe, w tym rodzaju występujących schorzeń, stopnia ich zaawansowania i nasilenia związanych z nimi dolegliwości, stanowiących łącznie o zdolności do wykonywania zatrudnienia lub jej braku. Sąd nie może, wbrew opinii biegłych, oprzeć ustaleń w tym zakresie na własnym przekonaniu. Mając na uwadze wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego, wskazujące na to, że wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy, zaś niezdolność ta powstała przed dniem 24 czerwca 1981 r., Sąd Okręgowy stwierdził, że A. S. spełnia określone w art. 68 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2016 r., poz. 887 ze zm.) przesłanki prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu H. K.. W związku z tym zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznał A. S. prawo do renty rodzinnej od miesiąca, w którym został złożony wniosek o to świadczenie, tj. od dnia(...). Apelację od tego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości apelant zarzucił mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 68 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2016 r., poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu apelacji organ rentowy podniósł, że warunkiem prawa do renty rodzinnej po zmarłym rodzicu jest stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy powstałej do ukończenia 16 lat albo do ukończenia nauki w szkole. W przypadku wnioskodawczyni uprawnienia do renty rodzinnej warunkuje powstanie całkowitej niezdolności do pracy do dnia 24 czerwca 1981 r., tj. do dnia ukończenia nauki w szkole średniej. Choroba A. S. – reumatoidalne zapalenie stawów – istnieje od 1978 r., z tym że początkowo miała ona łagodny przebieg, zaś dopiero od stycznia 1982 r. doszło do zamrożenia barku lewego. W tym czasie stosowano rehabilitację, niesterydowe leki przeciwzapalne, od listopada 1981 r. włączono leczenie solami złota. Apelant zwrócił uwagę na to, że w epikryzie karty informacyjnej z pobytu w Instytucie (...) w W. stwierdzono znaczną poprawę funkcji górnej kończyny lewej z wyraźnym przyrostem masy mięśniowej, a w przebiegu choroby – okresowy, niewielki obrzęk i wysięk w stawie nadgarstkowym prawym. Apelant dalej podniósł, że Obwodowa Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w dniu 3 lutego 1982 r. ustaliła III grupę inwalidzką od 1978 r. Od tego orzeczenia wnioskodawczyni nie odwołała się. W wielokrotnych wywiadach orzeczniczych ubezpieczona przyznawała, że po 1984 r. doszło do remisji objawów choroby. Wywiady te zawierają również informacje o okresach zatrudnienia wnioskodawczyni w charakterze sprzedawcy i florystyki. Do zaostrzenia i postępu choroby doszło w wieku 29 lat, po urodzeniu dziecka. Apelant podkreślił, iż nie godzi się z tym, że za podstawę zaskarżonego wyroku została przyjęta opinia jednego biegłego lekarza reumatologa, która w sposób chaotyczny i wybiórczy, niezgodny z chronologią wydarzeń i przebiegiem choroby, a także z całkowitą ignorancją dokumentów medycznych znajdujących się w aktach organu rentowego, w tym z orzeczeniem (...) z dnia 3 lutego 1982 r., przyjęła, że całkowita niezdolność A. S. do pracy powstała przed czerwcem 1981 r. Zdaniem ZUS w/w opinia biegłego lekarza reumatologa została wydana w oparciu o wybiórcze dane medyczne, niezgodne z przebiegiem choroby wnioskodawczyni. W konsekwencji przedstawionego w części wstępnej apelacji zarzutu naruszenia prawa materialnego organ rentowy wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia Sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie niniejszej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97 – OSNC 1999, z. 3, poz. 60; z dnia 12 stycznia 1999 r., I PKN 21/98 – OSNAP 2000, nr 4, poz. 143; z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98 – LEX nr 50863; z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 227/03 – LEX nr 585855; z dnia 20 maja 2004 r., II CK 353/03 – LEX nr 585756; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09 – LEX nr 518138; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 312/09 – LEX nr 602700). Co prawda we wstępnej części apelacji organ rentowy zarzucił jedynie naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 68 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2016 r., poz. 887 ze zm.), to jednak uzasadnienie tego środka odwoławczego jednoznacznie wskazuje na to, że faktycznie apelant zarzucił naruszenie art. 278 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji zastrzeżeń do opinii biegłego lekarza specjalisty z zakresu reumatologii i oddalenie wniosku organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu tej samej specjalności medycznej oraz biegłego z zakresu medycyny pracy. Apelant zarzucił nadto, jak wynika z uzasadnienia apelacji, obrazę art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że przeprowadzony w sprawie dowód z opinii biegłego lekarza reumatologa jest przekonujący i wystarczający do uznania, że całkowita niezdolność A. S. do pracy powstała przed ukończeniem nauki w szkole średniej, tj. do dnia 24 czerwca 1981 r. Pierwszy z dwóch ostatnio wskazanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie zarzut obrazy art. 278 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie zastrzeżeń organu rentowego do opinii biegłego lekarza reumatologa i oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu tej samej specjalności medycznej oraz biegłego lekarza specjalisty z zakresu medycyny pracy, należy uznać za chybiony. Dokonując oceny tego zarzutu należy mieć na uwadze przepis art. 162 k.p.c., który stanowi, iż strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżeń nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. Zgodnie z art. 210 § 2