Sygn. akt I ACa 615/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2017 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący:SSA Edyta Jefimko Sędziowie:SA Ewa Kaniok (spr.) SA Przemysław Kurzawa Protokolant: Protokolant sądowy Sylwia Andrasik po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa D. K. przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I C 497/14 I. oddala apelację; II. zasądza od D. K. na rzecz (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Ewa Kaniok Edyta Jefimko Przemysław Kurzawa Sygn. akt I ACa 615/16 UZASADNIENIE Pozwem z 5 maja 2014 r. D. K. wniósł o zasądzenie od (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 78 300 zł z ustawowymi odsetkami od 30 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. Wskazał, że na ww. kwotę składają się koszty wynajmu lokalu zastępczego i dojazdów stamtąd do pracy od lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2014 r. z uwagi na niezdatność lokalu zakupionego od pozwanego do zamieszkiwania. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu. Zdaniem pozwanego rzekoma szkoda wynikała z zachowania powoda. Wyrokiem z dnia 3 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w punkcie pierwszym oddalił powództwo; w punkcie drugim ustalił, że powód ponosi koszty postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 1 marca 2011 r. (...) i D. K. zawarli umowę przyrzeczenia sprzedaży lokalu mieszkalnego wraz z miejscem parkingowym. Lokal był lokalem pokazowym, prezentowanym klientom, wykazującym naturalny stopień zużycia eksploatacyjnego, urządzonym. Umowa obejmowała także wyposażenie według załącznika. W marcu 2011 r. D. K. przedstawił deweloperowi listę pożądanych napraw w lokalu, m.in. wypełnień silikonowych w łazience, fug, podłączenia pralki. Odbiór lokalu nastąpił 18 maja 2011 r. W dniu 24 maja 2011 r. strony zawarły umowę ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ul. (...) w W. wraz z miejscem parkingowym. W wiadomościach z 17 i 22 czerwca 2011 r. Kupujący powiadomił dewelopera o odkryciu wycieku po włączeniu pralki, niemożności korzystania swobodnie z pralki, wycieku ze słuchawki prysznicowej, braku wizyty w sprawie wentylacji, braku instrukcji do wyposażenia, zapychaniu się zlewu w łazience. W wiadomościach z 22 i 26 lipca 2011 r. D. K. ponaglił dewelopera w sprawie źle podłączonej pralki, uruchomienia wentylacji, cieknącej słuchawki prysznicowej, instrukcji użytkowania sprzętów oraz zgłosił wadę podłączenia zmywarki. Kupujący przesyłał deweloperowi ponaglenia w przedmiocie napraw w łazience w sierpniu i wrześniu 2011 r. W lokalu nr (...) powstał wyciek pod wanną, co skutkowało zamoknięciem ściany i ujawnieniem się tego faktu na ścianach w sąsiednim mieszkaniu. W zabudowie wanny znajdującej się w lokalu nr (...) powinny były znaleźć się otwory wentylacyjne pozwalające na naturalne osuszanie przestrzeni pod wanną. Materiał obudowy nie był odporny na zalewanie. Wadliwe działanie przełącznika w baterii wannowej lub problem z uszczelką powodowały niepożądany wyciek wody z prysznica i jej spływanie po wężyku do przestrzeni pod wanną. Wada dotyczyła danego egzemplarza, a nie konstrukcji baterii. Należało zdemontować wannę, osuszyć i oczyścić nieckę, zaimpregnować materiały budowlane, zamontować nową baterię, wannę, podłączyć je. W wiadomości z 29 listopada 2011 r. D. K. zawiadomił dewelopera o problemach z wanną i grzejnikami. Kupujący wskazał, że po demontażu wanny odkryto wadliwą instalację powodującą wycieki, zawilgocenie, zapleśnienie, a z uwagi na wady lokalu nabywca zmuszony był wynająć inny lokal, z czynszem w wysokości 2 300 zł miesięcznie, odległy od jego miejsca pracy o dodatkowe 20 km. W grudniu 2011 r. trwały rozmowy stron w zakresie planowania prac naprawczych w lokalu nr (...), środków i metod usunięcia problemów, dyspozycyjności osób zainteresowanych. D. K. sprecyzował swoje roszczenia finansowe /k.74-76, k.82, k.86-87/. W związku z obciążeniem zawodowym po stronie nabywcy lokalu i jego partnerki, dostęp ekip remontowych do lokalu nr (...) był w tym miesiącu szczególnie ograniczony. W styczniu 2011 r. miały toczyć się prace remontowe w lokalu. W pismach z 12 stycznia i 16 lutego 2012 r. (...) w odpowiedzi na roszczenia finansowe D. K. oświadczył, że intencją dewelopera jest usunięcie usterek w lokalu, lecz kupiec nie udostępnił mieszkania w celu dokonania napraw, zamiast tego żądając nieudokumentowanych kosztów. (...) wskazał, że w ramach dobrej współpracy – pod warunkiem niezwłocznego udostępnienia lokalu na potrzeby przeprowadzenia napraw – proponuje zwrot niektórych kosztów związanych z zajmowaniem innego lokalu. Kupujący w dniu 29 lutego 2012 r. wskazał na ponoszone przez siebie koszty mające wynikać z awarii w lokalu i zaproponował Sprzedającemu rozpoczęcie napraw od 6 marca, określając dyspozycyjność osoby nadzorującej mieszkanie. Na dzień 6 marca 2011 r. deweloper zapowiedział rozpoczęcie prac. W wiadomości z 15 marca 2012 r. D. K. podał dyspozycyjność w mieszkaniu podczas prac remontowych. W dniu 28 marca 2012 r. ekipa remontowa ustaliła z reprezentantem D. K. wykaz prac do wykonania, w tym przywrócenie łazienki do stanu pierwotnego, montaż baterii wannowej, wanny. W wiadomości z tego samego dnia D. K. domagał się od dewelopera wykonania rewizji. Deweloper twierdził, że prawidłowe usuniecie usterki w lokalu nr (...) w zakresie wanny i instalacji wodociągowej powinno polegać na osuszeniu i wyczyszczeniu miejsca posadowienia wanny, zamontowaniu wanny, uszczelnieniu instalacji, odtworzeniu otoczenia. Okres niezbędny na wykonanie robót oceniał na 2 tygodnie przy stałej dostępności lokalu 5 dni w tygodniu, maksymalnie na 1 miesiąc. D. K. nie wyrażał zgody na wmontowanie wanny w dawne miejsce zgodnie z dotychczasowym rozwiązaniem architektonicznym, tj. bez dokonania przeróbek mających zapewnić kontrolę nad instalacją i wentylację (rewizja). W dniu 30 marca 2012 r, deweloper zakomunikował, że przy odbiorze lokalu D. K. nie zgłaszał zastrzeżeń co do braku rewizji pod wanną, lecz pozwany może rozważyć oczekiwania Kupującego i możliwość wykonania rewizji w zależności od wyników ekspertyzy kosztowo-technicznej. W dniu 11 kwietnia 2012 r. D. K. ponaglił dewelopera do podania terminu dokończenia usuwania usterki wanny. Zastrzegł brak dyspozycyjności od 25 kwietnia do 15 maja 2012 r. W wiadomościach z 2 i 17 kwietnia 2012 r. D. K. domagał się rozwiązania kwestii brakującej rewizji. W dniu 14 maja 2012 r. deweloper zwrócił się do D. K. o ostateczną decyzję w sprawie wanny – dopuszczenia weryfikacji przez kamieniarza. Kupujący określił swoją dyspozycyjność. W wiadomości z 29 maja 2012 r. deweloper poprosił o jasną deklarację co do wizyty kamieniarza bez stawianego przez D. K. warunku. Tego samego dnia D. K. podtrzymał potrzebę pilnej wizyty kamieniarza i wskazał, że od 1 do 19 czerwca będzie poza W.. Zadeklarował dyspozycyjność 30 maja oraz 31 maja. Deweloper zapowiedział powrót do tematu 20 czerwca. W piśmie z 7 sierpnia 2012 r. deweloper wskazał, że niemożność zakończenia remontu łazienki wynika z braku współpracy Kupującego i nieudostępnienia lokalu. Deweloper oświadczył, że w ramach dobrej współpracy oferował zbadanie możliwości wykonania rewizji, co okazało się wykluczone w ocenie kamieniarza. W dniu 17 października 2012 r. podmiot trzeci wyraził swoje stanowisko o stanie instalacji i wyposażenia w łazience. W dniu 18 października 2012 r. deweloper ponaglił pełnomocnika D. K. do udostępnienia lokalu w celu dokonania napraw. W listopadzie 2012 r. pełnomocnik D. K. otrzymał od podmiotu trzeciego opinię w sprawie wykonania łazienki w lokalu przy ul (...). W dniu 3 grudnia 2012 r. sporządzono ekspertyzę techniczną zabudowy wanny w lokalu. W piśmie z 10 grudnia 2012 r. Sprzedający powołał się na brak współdziałania Kupującego przy usuwaniu usterek w lokalu, wykraczanie żądanych napraw poza standard lokalu. W celu szybkiego zakończenia sporu Sprzedający zaproponował wykonanie prac dodatkowych, zwrot kosztów jednomiesięcznego korzystania z innego lokalu. Pełnomocnik Kupującego zaprzeczył utrudnianiu dostępu do lokalu. W porozumieniu z 24 marca 2014 r. (...) w celu definitywnego uregulowania wszelkich kwestii związanych z wystąpieniem w lokalu nieprawidłowości, zobowiązał się wypłacić D. K. kwotę 18 500 zł tytułem kosztów samodzielnego przeprowadzenia napraw przez nabywcę mieszkania. Deweloper zastrzegł, że nie uznaje roszczeń podniesionych w postępowaniu przed sądem. Zgodnie z porozumieniem z 26 maja 2014 r. deweloper zapłacił Kupującemu dalszą kwotę 2 100 zł w celu zakupu wanny we własnym zakresie, w zamian za egzemplarz usunięty z lokalu. D. K. wynajmował inny lokal mieszkalny od 26 listopada 2011 r. do 30 kwietnia 2014 r. Czynsz wynosił 2 300 zł miesięcznie. Lokal zdano 14 kwietnia 2014 r. D. K. porusza się pojazdem firmowym. Różnica między kosztami przemieszczania się codziennie po W. w celach zawodowych i prywatnych autem O. (...) z lokalu zastępczego, a kosztami przejazdów z adresu przy ul. (...) od lutego 2012 r. do kwietnia 2014 r. wynosi hipotetycznie maksymalnie 9 320,10 zł. Deweloper odmówił Kupującemu zwrotu kosztów zajmowania innego lokalu. W okolicach maja 2014 r. zostały zamówione brakujące elementy wyposażenia łazienki – wanna, okładziny ścian. We wrześniu 2014 r. łazienka była nieukończona, wanna niezamontowana. W trakcie montażu zaimpregnowano materiały budowlane płynem uszczelniającym, wykonano nowe podłączenia, założono baterię ścienną, w obudowie znalazły się otwory wentylacyjne. Nie wykonano rewizji. W ocenie Sądu wszystkie opinie sporządzone przez biegłych na potrzeby niniejszego procesu stanowią jasne i pełnowartościowe dowody, stanowiące podstawę ustaleń faktycznych. Zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Natomiast na podstawie art. 566 § 1 k.c. (w brzmieniu relewantnym dla niniejszej sprawy), jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący odstępuje od umowy albo żąda obniżenia ceny, może on żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek istnienia wady, chyba że szkoda jest następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności. Przepis ten stosuje się odpowiednio, gdy kupujący żąda dostarczenia rzeczy wolnej od wad zamiast rzeczy wadliwych albo usunięcia wady przez sprzedawcę (§ 2). Artykuł 354 § 1-2 k.c. nakłada na strony stosunku zobowiązaniowego obowiązek zgodnego współdziałania w celu jego wykonania zgodnie z treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego. Na podstawie art. 6 k.c., to na stronie, która z faktu wywodzi skutki prawne, spoczywa ciężar udowodnienia tego faktu. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w zakresie wskazanych przepisów koniecznym było wykazanie istotnych przesłanek roszczenia, to jest, że poniesione przez powoda koszty pozostają w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym ze zdarzeniem w postaci awarii łazienki i przebiegiem napraw, sprzedawcy można przypisać w tej mierze odpowiedzialność, a także konieczne jest wykazanie istnienia oraz zasadności tych kosztów. Ciężar udowodnienia wszystkich tych przesłanek obciąża powoda. Pozwany co do zasady przyjął na siebie obowiązek usunięcia usterki w łazience w lokalu nr (...). Strony przystąpiły do ustaleń w przedmiocie terminu i sposobu naprawienia elementów łazienki. Zarówno strona pozwana jak i powodowa miała swój udział w opóźnianiu prac remontowych, np. w grudniu 2011 r., gdy po stronie nabywcy występowały trudności z częstszą obecnością w lokalu w celu towarzyszenia ekipom; czy w maju 2012 r., gdy deweloper nie skorzystał z wcześniejszych terminów i zdecydował się przenieść dalsze prace na okres po urlopie Kupującego, przy czym powód mógł jednak rozważyć pozostanie na miejscu na czas urlopu, co umożliwiłoby deweloperowi przysyłanie ekip w sposób ciągły i przyspieszenie prac. W ocenie Sądu I instancji kluczowe okazało się podtrzymywanie przez powoda żądania wykonania w łazience rewizji pod wanną, bez czego powód nie pozwalał zakończyć naprawy. Pozwany wielokrotnie w latach 2012-2014 wskazywał powodowi, że jest gotów doprowadzić łazienkę do stanu sprzed awarii. Nieckę wanny osuszono i zastosowano preparaty przeciw grzybom/pleśni. Ponownego zamontowania wanny, prysznica i przywrócenia wyglądu łazienki do stanu jak w dniu zakupu już nie zdołano przeprowadzić, z przyczyn leżących po stronie Kupującego. Deweloper w wyniku długotrwałej wymiany korespondencji zaproponował wykonanie rewizji w łazience, o ile względy techniczne i kosztowe na to pozwolą, jednak konsekwentnie podkreślał, że uważa to za wykraczające poza standard konieczny do przywrócenia lokalu do właściwego stanu. Sąd Okręgowy ustalił, że wykonanie rewizji nie było potrzebne dla prawidłowego usunięcia usterki dotyczącej wanny wraz z obudową, co więcej – powód dysponując pełną swobodą wyboru metody montażu, nie zdecydował się na jej wykonanie. Prace przeprowadzone na zlecenie powoda w 2014 r. mogły zostać z powodzeniem zakończone przez dewelopera już w I kwartale 2012 r., gdyby powód wyraził zgodę na zamontowanie wanny bez wykonywania rewizji, z której i tak w końcu zrezygnował. Rewizja okazał się nie być wymogiem budowlanym dla prawidłowego funkcjonowania wyposażenia łazienki, jej brak nie naruszał i nie narusza bezpieczeństwa użytkowania lokalu. Z tego względu, Sąd Okręgowy uznał, że pozwany nie może ponosić kosztów wynajmowania przez powoda innego lokalu na czas remontu w okresie od lutego 2012 r. do kwietnia 2014 r., skoro przedłużanie się tego remontu wynikało z nadmiernych żądań powoda. Powyższe ma zastosowanie tak do roszczenia o zwrot kosztów wynajmu lokalu jak i kosztów przejazdów. W zakresie kosztów przejazdu Sąd miał na uwadze ponadto okoliczność, że powód w żaden sposób nie wykazał poniesienia wydatków z tym związanych. Powód nie przedstawił ani jednego rachunku za zakup paliwa, dowodu rejestracyjnego pojazdu, umowy regulującej zasady rozliczania kosztów korzystania z auta służbowego, które mogłyby dokumentować, że powód opłacił jakiekolwiek koszty użytkowania auta. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 566 § 2 k.c., jak też odszkodowanie z art. 471 k.c. nie mogą być ustalone na wzór renty – na podstawie wydatków, które strona teoretycznie ma potrzebę ponosić. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c.. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w części tj. w pkt. I oddalającym powództwo do kwoty 71 420,10 zł wraz z żądanymi od tej kwoty odsetkami ustawowymi, oraz w zakresie kosztów postępowania – pkt. II wyroku i zarzucił: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez ustalenie, że:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.