Sygn. akt XXI P 150/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Kornaszewska-Kostani
§ 1KC).
Wzorzec obiektywny obiektywizuje chwilę wymagalności roszczenia, odnosząc się do ujęcia terminu a tempore facti. Ma on zastosowanie przede wszystkim do zobowiązań wynikających z umów (kontraktów). Wzorzec subiektywny ma zastosowanie do wymagalności roszczeń odszkodowawczych, dla których źródło stanowi czyn niedozwolony (delikt). Dlatego w art.
§ 1k.c.
sformułowano dwie ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Wymagalność roszczenia pracownika o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez pracodawcę w następstwie mobbingu czy naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu może być ustalana według wzorca właściwego dla odpowiedzialności deliktowej. Szczególny charakter stosunku pracy pozwala na subiektywizację określenia chwili wymagalności roszczenia. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku chwila, w której pracownik dowiedział się o szkodzie. Bogate orzecznictwo dotyczące odpowiedzialności za szkodę na osobie określa, co należy rozumieć przez dzień, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 15 listopada 2006 r., I UK 150/06, OSNP 2008 nr 1 -2, poz. 19, z 16 sierpnia 2005 r., I UK 19/05, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 219). Orzeczenia te dotyczą przede wszystkim szkody na osobie, ale mogą być wykorzystane dla oceny daty wymagalności roszczenia o naprawienie szkody rozumianej jako uszczerbek majątkowy (w mieniu). Dodatkowo należy przypomnieć, że zgodnie z art. 443 k.c. okoliczność, że działanie lub zaniechanie, z którego szkoda wynikła, stanowiło niewykonanie lub nienależyte wykonanie istniejącego uprzednio zobowiązania, nie wyłącza roszczenia o naprawienie szkody z tytułu czynu niedozwolonego, chyba że z treści istniejącego uprzednio zobowiązania wynika co innego. Oznacza to, że to samo zdarzenie wyrządzające szkodę może być oceniane zarówno w kategoriach odpowiedzialności kontaktowej, jak i deliktowej. Wybór reżimu odpowiedzialności należy do wierzyciela (w tym przypadku pracownika będącego powodem w sprawie o odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu). Jeżeli wierzyciel (pracownik) wybierze reżim odpowiedzialności kontraktowej, to do ustalenia dnia wymagalności roszczenia znajdą odpowiednie zastosowanie art. 120 § 1 k.c. i art. 455 k.c. (a tempore facti - od dnia powstania zobowiązania). Jeżeli wybierze reżim odpowiedzialności deliktowej, zastosowanie będzie miał art.
§ 1k.c.
(a tempore scientiae - od dnia dowiedzenia się o szkodzie, por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 25 marca 2014 r., I PK 213/13; por. także wyrok z 4 kwietnia 2013 r., II PK 26/12). Powód wybrał reżim odpowiedzialności deliktowej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że dyskryminacja (art. 11 3 k.p.), w odróżnieniu od "zwykłego" nierównego traktowania (art. 11 2 k.p.), oznacza gorsze traktowanie pracownika ze względu na jakąś jego cechę lub właściwość, określoną w Kodeksie pracy . Powód w niniejszej sprawie nie przywołuje żadnej przesłanki dyskryminacyjnej zatem należało przyjąć ,że roszczenia swoje wywodzi z art. 11 2 k.p. Przepis art. 18 3b k.p. wymienia tylko przykładowo sytuacje stanowiące naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Okoliczności wymienione w tym przepisie odnoszą się do poszczególnych etapów istnienia stosunku pracy, od momentu jego nawiązania, przez etap kształtowania wynagrodzenia za pracę oraz innych warunków zatrudnienia, przyznawania świadczeń związanych z pracą, typowania do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe, aż po etap rozwiązania stosunku pracy. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku ,że pominięcie pracownika przy przyznawaniu podwyżki wynagrodzenia zasadniczego za pracę w okresie, w którym był on zatrudniony, narusza zasady wynagradzania za pracę wykonaną (art. 80 k.p.), wynagradzania według ilości i jakości pracy (art. 78 k.p.) i równego traktowania pracowników (art. 11 2 k.p.). Tak więc nie ma znaczenia, że osoba nie jest już pracownikiem danego pracodawcy, skoro była nim w okresie, za który przyznano dany składnik wynagrodzenia . Wynagrodzenie jest świadczeniem wzajemnym pracodawcy ściśle związanym z pracą wykonywaną w określonym czasie. Wobec tego to data ustania zatrudnienia ,zdaniem Sądu wyznacza najdalszy moment ,od którego w ciągu lat trzech pracownik może wystąpić z roszczeniem z tytułu nierównego traktowania w wynagradzaniu wynikającym z art. 18 3 b § 1 pkt.2 k.p. bo koniec nierównego traktowania wyznacza właśnie moment rozwiązania stosunku pracy ,tu 24 marca 2010 r. czy to w zakresie zaniżenia wynagrodzenia czy utrudniania dostępu do innych korzyści ,przywilejów czy uprawnień pracowników. Roszczenie powoda o odszkodowanie z tytułu nierównego traktowania w zatrudnieniu i z tytułu mobbingu jako roszczenie ze stosunku pracy przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 k.p. Ponieważ z przepisu tego nie wynika termin wymagalności świadczenia, należy - przez art. 300 k.p. - odwołać się albo do art. 120 § 1 k.c. w związku z art. 455 k.c., albo do
k.c. Kodeks cywilny w kwestii wymagalności statuuje , o czym już była mowa powyżej ,dwa wzorce - obiektywny (art. 120 § 1 zdanie drugie k.c., art. 455 k.c.) oraz subiektywny (art.
§ 1k.c.).
Wzorzec subiektywny ma zastosowanie do wymagalności roszczeń odszkodowawczych, dla których źródło stanowi czyn niedozwolony (delikt). Dlatego w art.
§ 1k.c.
sformułowano dwie ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Wymaga podkreślenia , że powód w niniejszym postepowaniu dochodzi odszkodowania, a nie wynagrodzenia za pracę. Co prawda sposób wyliczenia tego odszkodowania odnosi się do wynagrodzenia (ponieważ szkoda polegała , według twierdzeń powoda, na zaniżeniu należnego mu wynagrodzenia), to jednak ta okoliczność nie zmienia charakteru roszczenia jako roszczenia o naprawienie szkody. Nie można zatem przyjmować, że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się odrębnie w stosunku do każdej wyliczonej przez biegłą ds. rachunkowości miesięcznej różnicy między wynagrodzeniem, które powód powinien był otrzymać, gdyby pracodawca nie naruszył wobec niego zasady równego traktowania w zatrudnieniu, a wynagrodzeniem, które faktycznie otrzymał. Wobec tego nie można w stosunku do ustalenia początku biegu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych , o których mowa powyżej używać argumentu, że świadczenia z tytułu wynagrodzenia są świadczeniami okresowymi i przedawniają się tak jak świadczenia okresowe. Taki charakter wynagrodzenia (będącego niewątpliwie świadczeniem okresowym) nie przenosi się wprost na roszczenie o odszkodowanie. Nie ma więc wpływu na ustalenie początku biegu terminu przedawnienia ( tak SN w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 20.05.2014r. I PZP 1/14). W związku z powyższym to nie wymagalność wynagrodzenia za poszczególne miesiące jest wyznacznikiem momentu przedawnienia roszczenia z tego tytułu ale zazwyczaj moment ustania zatrudnienia. Termin przedawnienia roszczenia wywodzonego z art. 18 3d k.p. nie może rozpocząć biegu przed ujawnieniem się szkody, a co jednak może mieć miejsce nawet później niż po ustaniu stosunku pracy. Skoro powód pozew w niniejszej sprawie wniósł 22 marca 2013 r. a do rozwiązania stosunku pracy doszło 24 marca 2010 r. , to nie jest zdaniem Sądu prawidłowe stanowisko pozwanych jakoby jego roszczenie z tytułu odszkodowania za nierówne traktowanie uległo przedawnieniu. Nierówne traktowanie w wynagrodzeniu czy dostępie do różnych świadczeń gwarantowanych przez pracodawcę pracownikom to czyn niejako ciągły dlatego też i z tego względu nieuzasadnione jest dzielenie odszkodowania z tego tytułu na to należne za poszczególne miesiące pracy i liczenie terminu jego przedawnienia od wymagalności wynagrodzenia czy benefitu za poszczególne miesiące a nie od ogólnej kwoty wyrównania wynagrodzenia należnej za okres trzech lat przez rozwiązaniem umowy .Z analogicznego względu , zdaniem Sądu ,nie można przyjąć za prawidłowe stanowiska pozwanych ,że liczenie terminu przedawnienia odszkodowania z tytułu mobbingu należy odnosić do momentu zaistnienia poszczególnych zdarzeń składających się na mobbing pracownika. Wobec podziału pozwanej spółki (...) Spółki z o. o, co potwierdzał akt notarialny z 28 kwietnia 2014 r. k 566 i nast. a.s. Sąd na podstawie art. 23 1§ 2 kp przyjął odpowiedzialność solidarną tej pozwanej i wydzielonej z niej spółki .Przepis ten stanowi bowiem ,że za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy, powstałe przed przejściem części zakładu pracy na innego pracodawcę, dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie. Zobowiązania dotychczasowego pracodawcy powoda (...) Spółki z o. o powstały bowiem przed wydzieleniem się z niej (...) Spółki z o. o. Sąd zasądził od pozwanych na zasadzie odpowiedzialności solidarnej 40.000 zł. tytułem zadośćuczynienia z tytułu mobbingu na podstawie art. 94 3 § 3 Kp. uznając ,że dowód z opinii biegłej z zakresu dermatologii i medycyny pracy jednocześnie wykazał związek przyczynowy ujawnienia się u powoda schorzenia w postaci łuszczycy skóry a stresogennymi z racji mobbingu warunkami pracy powoda w (...) Spółce z o.o.. Sąd uznał ,że opinia pisemna biegłej I. D. , poparta obszernymi wyjaśnieniami złożonymi przed sądem wezwanym jest miarodajna dla wydania w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia bowiem jej wnioski wynikają z rzetelnej analizy dokumentacji lekarskiej i dowodów z akt sprawy , nie pozostają w sprzeczności z tymi dowodami i są oparte na najnowszych badaniach w zakresie etiologii łuszczycy. Strony nie wnosiły o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego tej samej specjalności. Biegła w sposób kategoryczny stwierdziła ,że skoro łuszczyca wystąpiła u powoda w okresie zatrudnienia u pozwanej (...) Spółce z o.o. ,to zachodzi pełna korelacja między stresem a powstaniem schorzenia u powoda stąd wniosek ,że u powoda ta choroba powstała pod wpływem stresu wywołanego mobbingiem. W toku procesu powód ,w ocenie Sądu ,wykazał zdarzenia zaistniałe w jego życiu zawodowym , które stanowiły mobbing ( gorsze odnoszenie się do powoda przez R. G. w rozmowach , krzyk ton rozmowy , nie zapewnienie stałego miejsca pracy tuż po przeniesieniu do W. i potem gdy powód zajmował stanowisko (...) i obsługiwał rynek alternatywny , opóźnienie w zaoferowaniu dostępu do usług medycznych w C. L., niezapewnienie dostępu na preferencyjnych zasadach do stołówki S. i na siłownię, nieinformowanie powoda o zebraniach , nieinformowanie powoda o zmianach wypłaty bonusów dla klientów, ustalonych targetach, niepodwyższanie wynagrodzenia przez kilka lat do najwyższego w danej grupie zawodowej). Stosownie do przepisu art.94 3 k.p. 1. Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi. § 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników. § 3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. § 4. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. § 5. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny, o której mowa w § 2, uzasadniającej rozwiązanie umowy. Pozwane nie wykazały ,że fakty wskazywane przez powoda nie miały w ogóle miejsca ewentualnie, że nie stanowią one mobbingu, oraz, że podjął czynności, które obiektywnie powinny być oceniane jako skuteczne dla zapobieżenia mobbingowi. W ocenie Sądu powód sprostał wymogowi udowodnienia stosowania względem niego mobbingu. Powód wykazał ,że był obiektem oddziaływania, które według obiektywnej miary może być ocenione jako wywołujące jeden ze skutków określonych w art. 94
(3)§ 2 k.p. (vide wyroki. SA w Katowicach z 15.12.2006 r., III APA 170/05, OSA w Katowicach 2007, Nr 3, poz. 4 oraz w wyrok SA w Białymstoku z 7.11.2012 r., III APA 11/12, Legalis). W przypadku powoda skrajnym przejawem działań mobbingowych ze strony pracodawcy było nie przyjęcie wypowiedzenia umowy przez powoda oraz nie rozwiązanie z nim umowy za porozumieniem stron skoro żadna ze stron nie była już zainteresowana kontynuowaniem współpracy bo stosunki między stronami stały się tak napięte .Pozwana nie godząc się na tryb rozwiązania umowy zaproponowany przez powoda dokonała następnie rozwiązania z nim umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika ,a które zostało przez Sąd uznane za niezgodne z prawem. Powód w celu wykazania ,że decyzja pracodawcy była niezgodna z prawem i krzywdząca zmuszony był uruchomić procedurę odwoławczą przed sądem , która jak dowodzi doświadczenie życiowe była dla niego stresująca i jest stresująca dla każdego człowieka. Niezależnie od powyższego powód wykazał ,że jego przełożony R. G.
(1)deprecjonował pozycję powoda w grupie zawodowej pracowników (...) ,gdy nie zawiadamiał go o zebraniach po czym zwracał mu ostentacyjnie uwagę ,że powód na nie się spóźnia albo nie reagował na prośby powoda o kontakt w istotnych sprawach zawodowych, w ogóle nie informując o przyczynach niemożności odbycia spotkania w proponowanym przez powoda terminie . Sąd uznał ,że ustalone w stanie faktycznym sprawy działania pracodawcy obiektywnie mogły doprowadzić do zaniżonej samooceny powoda w zakresie jego przydatności zawodowej, do uczucia jego poniżenia, ośmieszenia, izolacji i dążenia do definitywnego wyeliminowania z zespołu pracowników firmy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał ,że powód wykazał, że był poddany mobbingowi, którego doświadczył wskutek nie przeciwdziałania temu zjawisku przez pracodawcę. Wykazał też doznanie rozstroju zdrowia w postaci stwierdzonej u niego łuszczycy oraz za pomocą opinii biegłej dermatolog wykazał związek przyczynowy pomiędzy mobbingiem w miejscu pracy a rozstrojem zdrowia pracownika. Sąd jednocześnie miał na uwadze ,że nie każdy dyskomfort psychiczny pracownika w pracy może być kwalifikowany jako mobbing oraz ,że przy ocenie, czy określone zachowanie może być uznane za przejaw mobbingu, niezbędne jest stworzenie obiektywnego wzorca ofiary rozsądnej, co pozwoli wyeliminować przypadki wynikające z nadmiernej wrażliwości pracownika. To mając na uwadze Sąd nie uznał jako elementu działania mobbingowego nie zapewnienia powodowi do użytku służbowego samochodu tożsamych samochodów , jakie zapewniono pracownikom K. i S. w okresie piastowania przez powoda stanowiska (...) ( czerwiec 2002 formalnie do maja 2005 r.) .Sąd nie uznał tego zachowania pracodawcy za przejaw nierównego traktowania powoda w zatrudnieniu w stosunku do tych pracowników skoro mieli oni dłuższy staż pracy od powoda akurat na stanowisku (...) a jak potwierdzają zeznania R. G. i samego A. K. ,ten miał dłuższy staż pracy u pozwanej niż powód. Sąd nie uznał za przejaw mobbingu ani nierównego traktowania w zatrudnieniu niewynajęcia powodowi mieszkania w W. ,do którego mógłby sprowadzić rodzinę skoro postępowanie dowodowe wykazało ,że powód nie był zainteresowany przeniesieniem z rodziną do W.. Powód w toku postępowania nie wykazał inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania jakiej ewentualnie wielkości uszczerbek na zdrowiu spowodowało u niego ujawnienie się choroby łuszczycy skóry. Sąd uznając zasadność żądania zasądzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w postaci ujawnienia się tej choroby miał jednak na uwadze ,że jest to choroba wedle aktualnego stanu wiedzy nieuleczalna ,ale która może być dolegliwa i wstydliwa dla pacjenta w okresach jej zaostrzenia , gdy widać jej objawy na niezasłoniętych odzieżą częściach ciała . Powód nie wykazał jakoby poza jedną sytuacją na spływie ,kiedy kazano mu się przebierać w kombinezon w obecności innych pracowników został narażony przez pracodawcę za niekomfortową dlań sytuację. Powód nie wykazał ,by z racji zdiagnozowanego u niego schorzenia przechodził długotrwałą ,uciążliwą czy bolesną kurację choć dwukrotnie był w szpitalu . Powód w momencie ujawnienia się choroby ( 2006 r.) nie był człowiekiem młodym dla którego wygląd miałby tak duże znaczenie dla dobrego samopoczucia jak dla człowieka młodego ,dopiero szukającego partnera życiowego ,dlatego też sąd uznał ,że adekwatną kwotą zadośćuczynienia jest kwota 40.000 zł , która będzie kwotą ekonomicznie odczuwalną dla powoda w jego aktualnej sytuacji materialnej , kiedy osiągane przezeń dochody sięgają 2000 zł miesięcznie. Kwota ta zważywszy na to ,że powód jest mieszkańcem niedużego miasta K. ,to jak na warunki lokalne będzie odczuwalna dla jego budżetu. W odniesieniu do wysokości zadośćuczynienia należy stwierdzić ,że zadośćuczynienie zasądzane na podstawie przepisów prawa pracy za doznaną wskutek mobbingu krzywdę przysługuje tylko wówczas, gdy mobbing spowodował rozstrój zdrowia, którego kompensata obejmuje zarówno wymierne (majątkowe), jak i niewymierne następstwa takiej krzywdy. Kompensata krzywdy – rozstroju zdrowia pracownika będącego efektem mobbingu – może wymagać, w zależności od jej rozmiaru i skutków, nie tylko zrekompensowania wydatków majątkowych w postaci kosztów koniecznego leczenia, a ponadto naprawienia poczucia krzywdy w niematerialnych sferach psychicznej i psychologicznej osoby poszkodowanej. Powód w toku niniejszego procesu nie wykazał strat materialnych ,jakich doznał z tytułu mobbingu np. w postaci poniesionych kosztów leczenia. Sąd uznał jednak ,że wykazał zakres krzywdy w postaci realnego rozstroju zdrowia spowodowanego mobbingiem i zasądził na jego rzecz w jego ocenie odpowiednią sumy zadośćuczynienia pieniężnego z uwzględnieniem reguł wypracowanych zarówno dla naprawienia szkody wynikłej z rozstroju zdrowia (art. 444 KC w zw. z art. 300 KP), jak i naprawienia krzywdy niemajątkowej, która jest mniej uchwytnym, a przez to trudniej wymiernym składnikiem zadośćuczynienia, o którym łącznie stanowi art. 94 3 § 3 k.p. Sąd jednocześnie uznał ,że kwota 40000 zł . nie doprowadzi do nieuzasadnionego wzbogacania się powoda (zob. wyr. SN z 29.3.2007 r., II PK 228/06, OSNP 2008, Nr 9–10, poz. 126). Co prawda nierozwiązanie przez pracownika umowy o pracę na podstawie art. 94[3] k.p. nie stanowi przeszkody w dochodzeniu roszczeń o odszkodowanie z tytułu mobbingu na podstawie art. 415 kodeksu cywilnego ( vide wyrok SN z 2 października 2009 r.,sygn. akt II PK 105/09, OSNP 2011/9-10/125), to jednak powód nie wykazał szkody majątkowej poniesionej przezeń z tytułu doznanego mobbingu .Powód nie wykazał bowiem czy i jak kosztowne było i jest jego leczenie ,szczególnie w okresach zaostrzenia choroby ,choć biegła stwierdziła ,że łuszczyca to choroba nieuleczalna a o skali schorzenia dowodzi jaki procent ciała pacjenta jest przez nią zajęta oraz ,że leczenie choroby jest kosztowne bo jedna tuba leku kosztuje 40 zł .( 00;39;38,697). Powód ani za pomocą złożonej do akt dokumentacji lekarskiej ,ani za pomocą dowodu z opinii biegłej dermatologa i specjalisty w zakresie medycyny pracy zarazem czy innych dowodów nie wykazał jakoby przez łuszczycę miał zajętą większą cześć ciała. Art. 18 3b k.p. stanowi :§ 1. Za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, z zastrzeżeniem § 2-4, uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18 3a § 1, którego skutkiem jest w szczególności:- chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami. 1) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy, 2) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą, 3) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe. Przepis art. 18 3b § 1 k.p. zmienia rozkład ciężaru dowodu przewidziany w art. 6 k.c., zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na pracodawcy i to on musi udowodnić, że nie dyskryminuje pracownika. Powód wykazał fakty uprawdopodobniające zarzut nierównego traktowania w zatrudnieniu ( niezapewnienie własnego biurka po do pracy tuż przeniesieniu do biura do W. ,niezapewnienie dostępu do opieki medycznej tuż po przeniesieniu do pracy do W. i dostępu do Stołówki S. i karty na siłownię , pomimo ,że inni pracownicy biurowi mieli dostęp do tych benefitów a powód nie zostało nawet powiadomiony o tych dwu ostatnio wymienionych). Sąd zatem uznał ,że to na pracodawcę przeszedł ciężar dowodu, że kierował się obiektywnymi powodami" w zakresie nierównego potraktowania powoda w dostępie do tych benefitów (vide wyrok SN z 9.6.2006 r., III PK 30/06, OSNP 2007, Nr 11–12, poz. 160). Pracodawca za skutki naruszenia zasady równego traktowania odpowiada na podstawie art.18 3d k.p. , który stanowi ,że osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie Powód wykazał, iż otrzymywał niższą płacę, niż płacona przez pracodawcę innym pracownikom zatrudnionym na stanowisku (...) , którzy wykonywali taką samą pracę lub pracę równej wartości. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy należało uznać, że powód uprawdopodobnił co prowadzi do domniemania , że wykonywał jednakową pracę jak S. W. i J. P. ,wyżej wynagradzani. Pozwane natomiast nie wykazały, że zróżnicowanie w wynagrodzeniu tych pracowników i powoda było uzasadnione obiektywnymi przyczynami. Pozwane choć powoływały się na zróżnicowanie wynagrodzenia za pracę ze względu na kwalifikacje zawodowe oraz czy staż pracy, to nie wykazały ,przyczyn z powodu których powód na trzy lata przed ustaniem zatrudnienia nie osiągnął maksymalnego pułapu wynagrodzenia zasadniczego na stanowisku (...), pomimo ,że jego ogólny staż pracy u pozwanej był długi bo od 1996 r a na tym stanowisku faktycznie od końca 2004 r. Z przepisu art. 18 3b § 2 pkt 4 k.p. wynika, że nie naruszają zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania polegające na ustalaniu zasad wynagradzania z uwzględnieniem kryterium stażu pracy. Za obiektywne kryterium różnicujące należy też co do zasady uznawać zróżnicowanie w zakresie kwalifikacji zawodowych. Trzeba jednak te przepisy (zasady) interpretować zgodnie z prawem europejskim. W wyroku z dnia 17 października 1989 r., 109/88, w sprawie H. F. i D. przeciwko D. A. występującym w imieniu D. (ECR 1989, s. 3199 - patrz: M. Wandzel: Równe traktowanie mężczyzn i kobiet, Kraków 2003, s. 41) ETS stwierdził, że jeżeli przedsiębiorstwo stosuje system wynagrodzeń charakteryzujący się całkowitym brakiem przejrzystości, to pracodawca musi udowodnić, że jego system płac nie jest dyskryminujący; pracodawca może uzasadnić stosowanie kryterium wykształcenia zawodowego, wykazując, że takie wykształcenie ma znaczenie dla wykonywania specjalnych zadań, które są powierzane pracownikowi. Zdaniem Sądu system kształtowania przez pozwaną wynagrodzeń pracowników zatrudnionych na stanowiskach (...) i ich podwyżek w świetle zeznań R. G. i A. W. jawi się jako nieprzejrzysty ,toteż tym bardziej pozwana winna wykazać przyczynę różnicowania wysokości wynagrodzenia konkretnie także w odniesieniu do kryterium kwalifikacji zawodowych a czego nie wykazała . Sąd zatem nie miał podstaw do uznania jakoby to jakieś dodatkowe kwalifikacje zawodowe tych pracowników miały znaczenie dla wykonywanych zadań i dla utrzymywania wynagrodzenia powoda na niższym poziomie w stosunku do tych pracowników. Pracodawca nie musi specjalnie uzasadnić zastosowania kryterium stażu pracy. Jednakże Trybunał Sprawiedliwości rozwinął wykładnię w tym zakresie w wyroku z dnia 3 października 2006 r., C-17/05, w sprawie B.F. C. przeciwko H. and S. E. (Monitor Prawniczy 2006 nr 11, s. 619 - patrz: J. Skoczyński: Omówienie, Biuletyn SN-Izba Pracy 2006 nr 3, s. 42), przyjmując, że pracodawca nie musi specjalnie udowadniać, iż odwołanie się do kryterium stażu pracy jest odpowiednie dla zróżnicowania wynagrodzeń, gdyż chodzi o wynagrodzenie zdobytego doświadczenia, które pozwala pracownikowi lepiej wywiązywać się ze swoich obowiązków, chyba że pracownik przedstawi okoliczności mogące wzbudzić poważne wątpliwości pod tym względem. W uzasadnieniu tego wyroku (pkt 36-38) ETS wywiódł, że pracodawca może wynagradzać staż pracy, nie będąc zobowiązany do wykazania znaczenia tego stażu dla wykonywania poszczególnych zadań powierzonych pracownikowi ale w tym postępowaniu i temu nie sprostał. Pozwana nie wykazała też czy to zakładowy, czy ogólny staż zawodowy , czy staż na konkretnym stanowisku (...) stanowił kryterium różnicujące wynagrodzenie powoda od innych pracowników zatrudnionych na tym stanowisku na 3 lata przed rozwiązaniem umowy z powodem oraz ,że był obiektywnym kryterium dyferencjacji wynagrodzenia . Sąd zasądził od pozwanych 9.250 zł. tytułem naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu ,na podstawie art. 18 3 d k.p. Dyskryminacja czy nierówne traktowanie w zatrudnieniu może powodować zarówno szkodę materialną, jak i niematerialną (czyli krzywdę). Szkoda niematerialna wyraża się przez upokorzenie, stres odczuwany przez dyskryminowanego czy nierówno traktowanego pracownika .Krzywda doznana przez powoda z tytułu niezapewnienia mu warunków pracy takich jak innym pracownikom biura , gdy został przeniesiony do pracy w W. w postaci nie zapewnienia miejsca przy biurku przez pewien czas , niezapewnienia możliwości korzystania ze stołówki, siłowni , utrudnianie dostępu do korzystania z pomocy medycznej w centrum (...) to zachowanie pracodawcy , które obiektywnie mogło wywołać u powoda poczucie potraktowania go w sposób odmienny i gorszy niż innych pracowników . Jest to szkoda powoda o charakterze niematerialnym. Świadkowie A. S. , P. O. M. P. ,A. G. ,B. C. którzy nadal pozostają w zatrudnieniu u strony pozwanej co prawda nie pamiętali okoliczności ,że powód jakiś czas po przeniesieniu do W. nie miał na stałe swojego biurka a także twierdzili ,że nie zauważyli odmiennego w sensie gorszego traktowania powoda przez R. G.
(1), nie byli świadkami sytuacji konfliktowych między R. G. a powodem, pomijania powoda na liście osób zaproszonych na spotkanie organizowane przez R. G. ( vide ich zeznania z rozprawy z 26 marca 2014r. k 399-405) .Świadek A. K.
(3), który nie jest pracownikiem pozwanej (...) Spółki z o.o. od 31 czerwca 2011 r. także nie pamiętał czy powód nie miał początkowo swojego biurka oraz nie był w stanie odnieść się do kwestii dostępu pracowników do karty na stołówkę , siłownię ,pakietu medycznego i nie miał wiedzy na temat tego ,że powód przyjechał do W. na spotkanie z R. G. a okazało się ,że tego nie było ( vide jego zeznania z rozprawy z 26 marca 2014r. k 405- 408).Sąd uznał ,że świadkowie którzy nadal pozostają w zatrudnieniu u pozwanej z jednej strony celowo mogą zasłaniać się w tym względzie niepamięcią po to ,by nie zeznać na korzyść powoda bowiem nadal pozostają w zależności od pozwanej (...) Spółki z o.o. a z drugiej strony doświadczenie życiowe uczy ,że znaczny upływ czasu od 2002 r. faktycznie mógł sprawić ,że świadkowie mogli nie pamiętać poszczególnych zdarzeń dotyczących powoda tak jak nie pamiętał ich nawet świadek J. C. ( obecnie zatrudniony w F. (...) Sp. zo.o.) , który przyjaźnił się z powodem i utrzymywał z nim kontakt telefoniczny. Świadek ten jednak zapamiętał ,że powód mówił mu o swoich odczuciach ,że jest gorzej traktowany ( k 476).Sąd mając na uwadze stanowisko samych pozwanych ,które częściowo potwierdziły wersję powoda , zasady doświadczenia życiowego ,że powód gdyby nie miał podstaw ku temu , nie skarżyłby się do kolegi na gorsze traktowanie,gdyby istotnie tak nie było. Sąd dał zatem w tym względzie wiarę twierdzeniom powoda. Sąd za krzywdę doznaną przez powoda z tego tytułu zasądził od pozwanych pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dacie wyrokowania tj. w 2016 r. na poziomie 1850 zł. Sąd zastosował tę sankcję w stosunku do pozwanych bowiem powód wykazał ,że pracodawca po awansie na stanowisko (...), gdy rozpoczął pracę w biurze w W. utrudnił mu dostęp do takich udogodnień jak korzystanie z karty do siłowni , karty do stołówki S. , z której korzystać mogli inni pracownicy biura pozwanej (...) Spółki z o.o.bo brak dowodu aby powiadomił go o powyższym ,choć pracownik (...) A. W.
(1)i inni pracownicy pozwanego świadkowie stwierdzili ,że zostali powiadomieni o powyższych benefitach przez dział (...) .Powód z momentem awansu nie został przez pracodawcę nawet powiadomiony o możliwości skorzystania z takich udogodnień a dowiedział się o nich przypadkowo ,gdy zaobserwował korzystanie z nich przez innych pracowników. Z kolei kartę do przychodni (...) uzyskał dopiero po swych usilnych prośbach w kadrach , czemu Sąd dał wiarę bo pozwany nie przedstawił przeciwdowodu na tę okoliczność. Przejawem nierównego potraktowania powoda było także niezapewnienie mu po awansie na stanowisko (...) własnego stałego miejsca pracy w biurze , w siedzibie pozwanej w W. . Sąd nadto na podstawie art. 18 3 d k.p. zasądził od pozwanych 11.140 zł. brutto tytułem wyrównania wynagrodzenia do poziomu najwyższego na stanowisku (...) to jest 11.200 zł .miesięcznie ,stosownie do wyliczeń dokonanych przez biegłą k 1348 a.s. za okres od 1 marca 2007 r. a zatem za okres nie przekraczający trzech lat wstecz licząc od daty ustania stosunku pracy powoda w dniu 24 marca 2010 r. Okoliczność ,że powód ostatnio nawet jeszcze przed rokiem 2007 zajmował stanowisko (...) a nie (...) znajduje potwierdzenie w dokumentach z akt osobowych powoda i zeznaniach świadka W. ( vide protokół skrócony z rozprawy k 949). Opinia biegłego ds. rachunkowości potwierdziła tezę pracodawcy ( vide k 835) ,że powód miał wynagrodzenie zasadnicze na stanowisku (...) w okresie od 1 marca 2007r. licząc do 31 marca 2010 r. wyższe od średniego wynagrodzenia zasadniczego obowiązującego na tym stanowisku o 40698,35 zł brutto bo jego wynagrodzenie za ten okres wyniosło 319100 zł a uśrednione na tym stanowisku wynosiło 278401,65 zł .( vide opinia k 1348 a.s). Powód zeznaniami świadków , którym uskarżał się na gorsze traktowanie także co do wynagrodzenia uprawdopodobnił ,że był nierówno traktowany przez pracodawcę w zakresie wysokości wynagrodzenia zasadniczego w stosunku do innych pracowników zatrudnionych na stanowiskach (...) , co potwierdził dowód z opinii biegłej ds. rachunkowości skoro nie przyznano mu wynagrodzenia na najwyższym pułapie dla tej grupy zawodowej ,a które za wyżej wskazany okres wyniosło 330.300 zł. brutto. Pozwana nie negowała ,że powód na stanowisku (...) po przeniesieniu do pracy w teren odpowiedzialny był za podstawowego , kluczowego dla pozwanych klienta w danym kanale sprzedaży firmę (...) a nie największego i najbardziej znaczącego w ogóle jak sugerował powód ,co potwierdzają okoliczności przywołane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia ( i co pozwana potwierdza w swym piśmie procesowym z 17 marca 2016 r. k 1312 a.s). Z tej przyczyny Sąd uznał ,że wysokość wynagrodzenia powoda na stanowisku (...) w okresie trzech lat wstecz od ustania zatrudnienia winna osiągnąć najwyższy pułap w tej grupie zawodowej , tym bardziej ,że powód to stanowisko zajmował od 2004 r. kiedy to sam zrezygnował z funkcji (...) a więc przez prawie 6 lat ( bez trzech miesięcy) a do 2009 r. miał pozytywne oceny jego pracy. Pozwana jednocześnie w toku procesu ani nie wskazała na okoliczności ,z których wynikała różnica wynagrodzenia powoda i innych osób pełniących funkcję (...) w spornym okresie ani co najistotniejsze nie przedstawiła dowodów , które potwierdziłyby zasadność takiego zróżnicowania wynagrodzenia .Nie potwierdzają powyższej tezy w szczególności zeznania świadków A. W.
(1)i R. G.
(1). Skoro jak twierdzi pozwana w piśmie z 9 czerwca 2015 r. k 836 przyznając podwyżki wynagrodzenia miała na uwadze niwelowanie różnic w zakresie zarobków pracowników wykonujących podobnie wartościowaną pracę, to w ocenie Sądu brak racjonalnego wytłumaczenia przyczyn ,z powodu których powód przez ponad dwa lata piastowania stanowiska (...), formalnie od 2005 r. nie osiągał wynagrodzenia najwyższego dla tego rodzaju stanowiska to jest wynagrodzenia w wysokości 8700 zł. a następnie od grudnia 2007r., wynagrodzenia na poziomie 9000 zł .Pracodawca sam argumentował ,że to nie szczególe wydarzenia czy osiągnięcia w życiu zawodowym pracownika decydowały o podwyżce płacy zasadniczej bo za szczególne osiągnięcia pracownicy otrzymywali świadczenia w postaci nagród. Te zaś , na co zwracały uwagę same pozwane powód również otrzymywał. Zdaniem Sądu zarówno ogólny staż pracy powoda u pozwanej , długi staż pracy na stanowisku (...) i pozytywne wyniki w pracy uzasadniały przyznanie powodowi wynagrodzenia na najwyższym pułapie w tej grupie zawodowej. Pozwane spółki jednocześnie nie wykazały , a na nich w tym względzie w tym zakresie leżał ciężar dowodu , że przy różnicowaniu wynagrodzenia powoda w stosunku do pozostałych pracowników zajmujących stanowiska (...) kierowały się obiektywnymi przesłankami .Pracownik jest obarczony jedynie ciężarem dowodu nierównego traktowania, ponieważ to wyłącznie pracodawca zna jego rzeczywistą przyczynę i jest w stanie obronić się przed domniemaniem dyskryminacji czy nierównego traktowania ,gdy wykaże racjonalne i usprawiedliwione przesłanki danej nierówności ( tak SN w uzasadnieniu do wyroku z 6 marca 2003 r. I PK 171/02) . Sąd zatem uznał ,że R. W. został nierówno potraktowany w zakresie wynagrodzenia w przeszłości i z tej przyczyny mógł dochodzić odszkodowania w wysokości różnicy między wynagrodzeniem, jakie powinien otrzymywać bez naruszenia zasady równego traktowania a wynagrodzeniem, które rzeczywiście otrzymał. Sąd więc zasądził na rzecz powoda wyrównanie wynagrodzenia za okres od 1 marca 2007 r. do 24 marca 2010 r. , kierując się wyliczeniami biegłej ds. rachunkowości za pełne miesiące , które wyniosło 11.200 zł. brutto ( vide wyliczenie k 1348 a.s.). Skoro pozwane nie wykazały przyczyn ,z powodu których R. W. na stanowisku (...) przez okres trzech lat poprzedzających rozwiązanie stosunku pracy nie miał przyznanego wynagrodzenia na najwyższym poziomie w tej grupie zawodowej bo w okresie marzec ,kwiecień , maj i czerwiec 200 7r. zarabiał 8000 zł. brutto a więc o 700 zł. mniej niż najwyższe wynagrodzenie w tej grupie zawodowej a w pozostałym okresie zarabiał po 8700 zł brutto ,podczas gdy inni pracownicy w tym okresie na tym stanowisku zarabiali o 300 zł .więcej od powoda. Wyrównanie wynagrodzenia w ocenie Sądu należało się powodowi w kwocie brutto ( jak wnioskował powód vide jego stanowisko w piśmie procesowym z 11 lutego 2016 r. k 1304 a.s.) skoro jego wysokość jest kształtowana wraz ze wszystkimi obciążeniami publicznoprawnym ( składki na ubezpieczenie społeczne , zdrowotne , Fundusz Pracy , ) niezależnie od okoliczności ,jaka kwota wynagrodzenia jest faktycznie pracownikowi wypłacana. Strata / szkoda powoda wynikała także z nieodprowadzenia do systemu zabezpieczenia społecznego i zdrowotnego obowiązkowych składek na ten cel, toteż odszkodowanie , o którym mowa zostało przyznane powodowi w kwocie brutto wynagrodzenia. Z tej przyczyny Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanych ,aby szkodę powoda w tym zakresie oceniać w kwocie netto wynagrodzenia. Dokumenty z akt osobowych powoda potwierdzają ,że powód sam zrezygnował ze stanowiska (...) 24 listopada 2004 r. Okoliczność ,że powód przynajmniej przez ostatnie 3 lata przed ustaniem stosunku pracy zajmował się ,jak sam uznaje specyficznym kanałem dystrybucji towarów sprzedawanych przez (...) Spółkę z o.o. oraz ,że raportował do przełożonego R. G.
(1)nie upoważnia do porównywania pod względem wysokości wynagrodzenia jego wynagrodzenia do poziomu wynagrodzenia obowiązującego na stanowisku (...). Jak potwierdzają zeznania świadka M. W. i obowiązujący u pozwanego schemat organizacyjny i system wartościowania stanowisk opracowany dla pozwanej (...) Spółkę z o.o. przez firmę zewnętrzną stanowisko, (...) było w strukturze usytuowane niżej niż stanowisko (...) ostatnio zajmowane przez pracowników S. i K.. Dowód z opinii biegłej ds. rachunkowości B. D. , której istotą były wyliczenia matematyczne wykazał ,że (...) Spółce z o.o. różnicowano wynagrodzenie pracowników i ,że było ono różne w różnych kategoriach zaszeregowania oraz ,że stanowisko powoda , które zajmował formalnie od 2005r. a faktycznie jeszcze od 2004 r.- K. C. (...) ( (...) ) należały do innych kategorii zaszeregowania niż K. A. (...) ( (...) ) i (...) (...) ( (...)), bowiem były dla stanowiska (...) ustalone były niższe widełki wynagradzania. Sąd wobec powyższego za nieuzasadnione uznał żądanie powoda w zakresie zasądzenia wyrównania wynagrodzenia do poziomu najwyższego wynagrodzenia na stanowisku (...) ( vide wyliczenia biegłej k 1346 a.s) jak wnioskował powód. Wydatki w sprawie z tytułu wynagrodzenia biegłej ds. księgowości Sąd ustalił na kwotę 3526,76 zł. (2941,24 zł+ 585,52) i obciążył nimi pozwanych w kwocie 846,42 zł. bowiem powód wygrał proces w stosunku do sprecyzowanego żądania jedynie na poziomie 24% . Żądał bowiem 252.400zł a powództwo uwzględnione zostało w kwocie 60.390 zł. W pozostałym zakresie Sąd przejął wydatki na rachunek Skarbu Państwa . Sąd nadto na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( tekst jednolity DZ .U. z 2014 r. poz. 1025 ) nakazał pobrać od pozwanych kwotę 3020 zł . tytułem wpisu sądowego ( 5 % x 60390zł ) , którego powód nie miał obowiązku uiścić. Stosownie do tego przepisu kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Z uwagi na aktualną sytuację osobistą i materialną powoda Sąd na podstawie art. 102 k.p.c. pomimo uwzględnia powództwa w niewielkim zakresie ( bo 24% ) ,Sąd odstąpił od obciążania powoda zwrotem kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanych . Sąd uznał , że w sprawie zachodzi przypadek szczególnego rodzaju , o którym mowa w art. 102 k.p.c. pozwalający na odstąpienie od obciążania pracownika wygrywającego proces jedynie w niewielkim zakresie zwrotem kosztów procesu na rzecz byłego pracodawcy. Powód już uprzednio , na początku procesu z racji jego sytuacji materialnej i rodzinnej zwolniony został przez Sąd od kosztów sądowych w całości , postanowieniem z 25 marca 2013 r. k 63 a.s.) i korzystał z pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu ( k 70 a.s.). Utrzymuje się bowiem z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej ,które wynoszą miesięcznie do 2000 zł.( k 1714 a.s.). Ma na utrzymaniu córkę , studentkę w wieku 21 lat. Powód miał prawo uznawać, ,że wnosząc pozew występuje w obronie swoich słusznych interesów i liczyć na wygraną. Tymczasem ostateczny wynik procesu między stronami jest taki , że powód wygrał proces jedynie na poziomie 24%. Sąd zatem uznał , że R. W. nie jest w stanie dokonać zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych , pomimo nieznacznej wygranej ,gdyż wówczas faktycznie pozwana nie odczułaby ekonomicznie wygranej powoda. Z tych względów Sąd odstąpił od obciążania powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanych. Sąd z racji wygrania przez powoda procesu w nieznacznym zakresie i nie obciążenia zwrotem kosztów procesu przeciwników procesowych powoda ,na podstawie § 15 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002 r. (tekst jednolity z dnia 25 lutego 2013 r. Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) przyznał pełnomocnikowi powoda z urzędu od Skarbu Państwa wynagrodzenie w wysokości 3240 zł ,na poziomie 150 % stawki minimalnej powiększonej o obowiązującą stawkę podatku Vat. Sąd uznał ,że wynagrodzenie w tej wysokości uzasadnia nakład pracy pełnomocnika powoda z urzędu , bowiem proces był długotrwały , pełnomocnik uczestniczył w czynnościach dowodowych na rozprawie , sporządził ponad 10 pism procesowych . Sąd z urzędu nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności co do kwoty 8700 zł tj. jednomiesięcznego wynagrodzenia, na podstawie art.477 2 § l k.p.c. Wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia powoda wynika z wyroku Sądu w sprawie o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy powoda.