Sygn. akt V ACa 251/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2017 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Katarzyna Przybylska Sędziowie: SA M

§ 4k.p.c.

W pozostałym zakresie powództwo, jako niezasadne, zostało oddalone. Odsetki ustawowe od zasądzonej od pozwanego na rzecz powoda kwoty orzeczono na podstawie art. 481 k.c. od dnia wyrokowania, wobec ustalenia wysokości odszkodowania na moment wyrokowania w sprawie. O kosztach postępowania, obejmujących koszty postępowania za obie instancje, rozstrzygnięto po myśli art. 98 §

§ 3k.p.c., art.

100 k.p.c., art. 99 k.p.c. i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (…) – tekst. jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 490 z późn. zm. Obie strony zaskarżyły powyższy wyrok apelacjami. Powód w swojej apelacji wskazał wartość przedmiotu zaskarżenia w kwocie 42.500 zł, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 148.500 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z tym, że od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia zapłaty z odsetkami za opóźnienie oraz zwrotu kosztów procesu za obie instancje. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1. a)art. 363 § 2 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nie przyjęcie przez Sąd I instancji, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania na dzień powstania szkody;
2. b)art. 481 § 1 k.c. przez zasądzenie odsetek ustawowych od dnia wyrokowania w sytuacji, gdy odszkodowanie ustalone powinno być na dzień powstania szkody, a tym samym odsetki powinny być zasądzone od dnia wniesienia pozwu, tj. od daty pierwszego żądania zapłaty odszkodowania, skierowanego przez powoda do pozwanego. Powód oświadczył, że cofa oświadczenie o cofnięciu żądania ponad kwotę 140.000 zł, złożone na rozprawie w dniu 28 stycznia 2016r. W ocenie powoda ustalenie wysokości poniesionej przez niego szkody nastąpiło wadliwie, gdyż powód utracił koparko-ładowarkę 5-letnią (z roku 2007, skradzioną w roku 2012) o wartości co najmniej 148.500 zł, a uzyskał odszkodowanie w kwocie 106.000 zł, które pozwala mu nabyć koparko-ładowarkę według wartości z listopada 2015r., a więc sprzęt 8-letni. Nadto wskazał, że oświadczenie o częściowym cofnięciu powództwa, złożone przez pełnomocnika substytucyjnego na rozprawie w dniu 28 stycznia 2016r. było wynikiem błędu w ocenie opinii biegłego T. O. z dnia 18 listopada 2015r. W związku z powyższym powód oświadczył, że cofa oświadczenie o cofnięciu pozwu ponad kwotę 140.000 zł, gdyż w jego ocenie „strony są dysponentami procesu i dopóki proces trwa, dopóty istnieje możliwość kształtowania jego biegu przez oświadczenia procesowe”. Pozwany skierował swoją apelację przeciwko rozstrzygnięciu zasądzającym od niego na rzecz powoda kwotę 106.000 zł z ustawowymi odsetkami oraz koszty procesu, tak na rzecz powoda, jak i Skarbu Państwa. Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 65 §

§ 2k.c.

przez nieprawidłowe zastosowanie i dokonanie wykładni oświadczeń woli stron, zawartych w przekazaniu koparko-ładowarki (...), z pominięciem zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności zeznania stron są niejednoznaczne, co do oświadczeń stron, jakiego typu umowa miała łączyć strony; 2) art. 471 k.c. przez przyjęcie, że pozwany ponosi odpowiedzialność za szkodę wobec powoda, która powstała wskutek kradzieży koparko-ładowarki (...) (...), podczas gdy:

1. a)powód nie przedstawił żadnego dokumentu i nie wykazał, jaka konkretnie koparko-ładowarka została mu skradziona,
2. b)powód nie wykazał, iż w przedmiotowej sprawie poniósł szkodę, tj. nie udowodnił w tym postępowaniu, o jakiej wartości koparko-ładowarkę przekazał pozwanemu do korzystania na przełomie wiosny i lata 2012r., 3) art. 6 k.c. przez uznanie, że powód wykazał wysokość szkody, jaką poniósł w wyniku nienależytego wykonania umowy użyczenia, podczas gdy ze zgromadzonej w postępowaniu sądowych dokumentacji nie można wyprowadzić takiego wniosku; 4) art. 362 k.c., tj. przyczynienie się powoda, poprzez niepowiadomienie organów ścigania, iż utracono koparko-ładowarkę o innym numerze seryjnym niż (...); 5) art. 232 k.p.c. i art. 233 k.p.c., mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez dokonanie istotnych ustaleń w sposób sprzeczny ze stanem faktycznym i zebranym materiałem dowodowym, a także przez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, ze powód udowodnił, jaką koparko-ładowarkę użyczył pozwanemu, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że było inaczej; 6) art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. przez uznanie, iż wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadka M. S. nie dotyczy faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co doprowadziło do oparcia wyroku na niekompletnym materiale dowodowym; 7) naruszenie prawa procesowego, przez pominięcie dowodu w postaci zwrócenia się do leasingodawcy, celem wykazania jakie zabezpieczenia (a zwłaszcza (...)) miała koparko-ładowarka, którą powód wykupił z leasingu, tj. o numerze (...). Wskazując na powyższe zarzuty pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie w całości powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu, względnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący domagał się także przeprowadzenia przez Sąd Apelacyjny dowodów wskazanych w apelacji, co do których wnioski dowodowe zostały oddalone przez Sąd Okręgowy. Obie strony wniosły o oddalenie apelacji strony przeciwnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie, zaś apelacja powoda była zasadna w części. W pierwszej kolejności należało odnieść się do apelacji pozwanego, która była dalej idąca. Skarżący z jednej strony zarzucał, że nie zostało w rozpoznawanej sprawie wyjaśnione, jaką koparko-ładowarkę (...) powód przekazał pozwanemu, jaka była wartość tej koparko-ładowarki, jak również jaki stosunek prawny łączył strony w związku z tym przekazaniem, z drugiej zaś strony twierdził, że na skutek oddalenia jego wniosków dowodowych nie ustalono, czyją koparko-ładowarkę powód faktycznie przekazał pozwanemu, gdyż być może był to sprzęt stanowiący własność Przedsiębiorstwa (...) spółki z o.o. w S., obecnie w upadłości. Zasadnie Sąd Okręgowy oddalił wniosek dowodowy pozwanego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka M. S., syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. w S., na okoliczność, czy spółka posiadała koparko-ładowarki typu (...) w kolorze żółtym, czy syndyk w toku postępowania upadłościowego tej spółki odnotowała utratę jakiegokolwiek sprzętu, a także czy mogła ustalić stan posiadania upadłej spółki i czy dysponowała prywatnymi dokumentami powoda. Z zeznań pozwanego wynikało, że zwrócił się on o udostępnienie koparko-ładowarki (...) do powoda, jako indywidualnego przedsiębiorcy (k. 111; 00:32:20), a nie do powoda, jako prezesa bądź członka zarządu spółki z o.o. Przedsiębiorstwa (...), zaś z zeznań świadka H. B. – pracownicy pozwanego, która wielokrotnie wynajmowała w imieniu pozwanego sprzęt budowlany od powoda, wynikało, że powód posiadał dwie koparko-ładowarki (...) (k. 69v). Nadto bez wątpienia powód wiosną 2012r. posiadał dwie koparko-ładowarki typu (...) (...) z 2007r., o numerach fabrycznych (...) i (...), co udowodnił w postępowaniu apelacyjnym dokumentami potwierdzającymi nabycie w dniu 30 listopada 2007r. przez niego koparko-ładowarki (...) (...) nr (...) od dealera tego sprzętu oraz potwierdzającymi nabycie w dniu 25 września 2007r. przez swoją siostrę B. R. koparko-ładowarki (...) (...) o nr (...), którą to koparko-ładowarkę siostra powoda podarowała powodowi wraz z całym swoim przedsiębiorstwem mocą umowy darowizny z dnia 25 lipca 2011r. W tej sytuacji twierdzenia pozwanego o tym, iż powód mógł dokonać zaboru mienia spółki w postaci koparko-ładowarki (...), a następnie ukryć ten sprzęt na posesji Z. K. i później przekazać go pracownikowi pozwanego R. M., miały charakter spekulacyjny i zmierzały wyłącznie do uchylenia się przez pozwanego od odpowiedzialności odszkodowawczej wobec powoda. Nie doszło do naruszenia art. 232 k.p.c. i art. 233 k.p.c., wbrew zarzutom skarżącego pozwanego, gdyż ustalenie, że powód przekazał pozwanemu koparko-ładowarkę (...) (...), rok produkcji 2007, nr fabryczny (...) było prawidłowe i znajdowało potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy. Koparko-ładowarka (...) (...), rok produkcji 2007, nr fabryczny (...), którą powód otrzymał w drodze darowizny od swojej siostry B. R., została sprzedana w dniu 3 września 2012r. spółce z o.o. (...) w S., co zostało potwierdzone zarówno zeznaniami świadka P. Ł., jak i pisemnym oświadczeniem J. K. – prezesa (...) sp. z o.o. z dnia 24 kwietnia 2014r. Skoro zatem powód posiadał w 2012r. dwie koparko-ładowarki (...) (...), rok produkcji 2007, a koparko ładowarka o nr fabrycznym (...) została bezspornie sprzedana we wrześniu 2012r. (...) sp. z o.o. to pozwanemu została przekazana koparko-ładowarka (...), rok produkcji 2007, nr fabryczny (...), mimo, że w dokumencie przekazania nie ujawniono numeru fabrycznego maszyny. Nadto Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że strony sporu zawarły w dniu przekazania pozwanemu wskazanej wyżej koparko-ładowarki umowę użyczenia, do której stosuje się przepisy art. 710 i nast. k.c., w tym art. 714 k.c. Nie można co prawda wykluczyć, że gdyby nie doszło do kradzieży tej koparko-ładowarki, to po zakończeniu robót przez pozwanego w J., mogłoby dojść między stronami do przekształcenia stosunku użyczenia w inny stosunek zobowiązaniowy, np. w stosunek najmu i do rozliczeń finansowych, jednak do dnia 29 czerwca 2012r. strony nie poczyniły żadnych ustaleń na przyszłość i dlatego nie było podstaw do ustaleń, że łączył je inny stosunek prawny, aniżeli wynikający z umowy użyczenia. W związku z powyższym nie doszło do zarzuconego naruszenia art. 65 §

§ 2k.c.

Nie doszło też do naruszenia art. 471 k.c. w zw. z art. 714 k.c., gdyż Sąd Okręgowy zasadnie uznał, że pozwany użyczonej mu przez powoda koparko-ładowarki nie zabezpieczył przed kradzieżą w należyty sposób, tj. w sposób, w jaki zabezpiecza sprzęt będący jego własnością. Pozwany nie składał użyczonej koparko-ładowarki na strzeżonym parkingu, ani nie wynajął stróża do jej pilnowania po skończonej pracy. Pozostawienie jej na ogrodzonym placu, z nienależycie zabezpieczoną bramą, było niedbalstwem, skutkującym odpowiedzialnością pozwanego za utratę użyczonej rzeczy. Nie mogło zostać uwzględnienie twierdzenie pozwanego, że sądził, iż koparko-ładowarka była przez powoda ubezpieczona i że posiadała (...). Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje okoliczność, czy użyczona rzecz była wyposażona w (...), jak również okoliczność, że powód nie zmienił oznaczenia skradzionej maszyny w zgłoszeniu o jej kradzieży do organów ścigania, po tym jak zorientował się, że kradzieży uległa nie koparko-ładowarka (...), lecz maszyna o nr (...). Nie została bowiem dotychczas odnaleziona żadna koparko-ładowarka (...), rocznik 2007, niezależnie od numeru fabrycznego. Powód poniósł szkodę w dacie kradzieży koparko-ładowarki, wysokość tej szkody stanowi wartość utraconej koparko-ładowarki. Nie sposób uznać zasadności twierdzenia o tym, że powód przyczynił się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c., przez brak modyfikacji numeru fabrycznego utraconego sprzętu w zgłoszeniu jego kradzieży, skoro jak wyżej wskazano, nie została odnaleziona przez właściwe organy żadna koparko-ładowarka (...). Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął w rozpoznawanej sprawie, zgodnie z art. 363 § 2 k.c., że wysokość odszkodowania należnego powodowi powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, tj. z daty wyrokowania. W tym stanie rzeczy apelację pozwanego, jako pozbawianą uzasadnionych podstaw, należało w całości oddalić, na podstawie art. 385 k.p.c. Apelacja powoda zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Wskazać należy, że niezasadnie powód zarzucił naruszenie art. 362 § 2 k.c., polegające na nie przyjęciu przez Sąd I instancji, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania na dzień powstania szkody, jak również naruszenie art. 481 § 1 k.c. przez zasądzenie odsetek ustawowych od dnia wyrokowania, a nie od dnia wniesienia pozwu. Art. 363 § 2 k.c. za zasadę przyjął ustalenie wysokości odszkodowania według cen z daty jego ustalenia, tj. wyrokowania. Ustalenie wysokości odszkodowania według cen z daty innej niż data wyrokowania, według powołanego przepisu, może nastąpić wyjątkowo, jeżeli takie ustalenie będzie usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. Datą taką będzie data wyrządzenia szkody lub późniejsza, ale wcześniejsza niż data wydania wyroku. Stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy zasadnie uznał, iż wysokość należnego powodowi odszkodowania powinna zostać ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, jednak niezasadnie przyjął, że szkoda ta winna zostać określona kwotą 106.000 zł, odpowiadającą wartości rynkowej maszyny w listopadzie 2015r. Zgodzić należy się z zarzutem powoda, że w czerwcu 2012r. utracił on koparko-ładowarkę (...) (...), rok produkcji 2007, o przeciętnym stopniu zużycia, tj. maszynę 5-letnią i jego szkoda, na dzień orzekania, powinna była zostać określona kwotą, za którą obecnie powód mógłby nabyć 5-letnią koparko-ładowarkę (...) o przeciętnym stopniu zużycia. Zasądzone odszkodowanie pozwoliłoby na nabycie odpowiedniej maszyny, ale nie 5-letniej, lecz 8-letniej, gdyż z opinii biegłego wynika, że wartość sprzętu z 2007r. z upływem lat obniża się. W związku z powyższym Sąd Apelacyjny na rozprawie apelacyjnej w dniu 19 maja 2016r. dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego T. O. w celu ustalenia za jaką kwotę aktualnie, tj. w dacie sporządzenia opinii przez biegłego możliwe jest nabycie pięcioletniej koparko-ładowarki typu (...) (...) (...) o przeciętnym stopniu zużycia i po eksploatacji (...) motogodzin. Biegły sądowy w opinii sporządzonej w dniu 4 lipca 2016r. ustalił wartość pięcioletniej koparko-ładowarki na kwotę 154.000 zł netto (k. 387-389). Na rozprawie apelacyjnej w dniu 7 marca 2017r. biegły sądowy T. O. wyjaśnił, że wartość pięcioletniej koparko-ładowarki (...), według aktualnych cen, określił według wyposażenia średniego, a nawet niższego od średniego dla tego typu maszyny. Sąd Apelacyjny uznał prawidłowość i rzetelność wyliczenia wartości koparko-ładowarki, dokonanej przez biegłego, nie podzielając stanowiska pozwanego, iż opinia ta jest nieprzydatna dla rozstrzygnięcia, gdyż nie jest możliwe ustalenie prawidłowej wartości przedmiotu sporu, jego stanu technicznego, stopnia zużycia, wyposażenia oraz części składowych. Zgodnie z art. 383 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. W związku z powyższym nie mogło zostać uwzględnione zawarte w apelacji oświadczenie powoda o cofnięciu oświadczenia o cofnięciu jego żądania ponad kwotę 140.000 zł, złożonego na rozprawie przed Sądem Okręgowym w dniu 28 stycznia 2016r., gdyż stanowiło ono w istocie niedopuszczalne rozszerzenie żądania. Modyfikacja żądania pozwu poprzez rozszerzenie żądania jest dopuszczalna do czasu wydania wyroku przez Sąd I instancji, po wydaniu tego wyroku powód rozszerzać żądania już nie może. Nie doszło do naruszenia art. 481 § 1 k.c., gdyż Sądu Okręgowy prawidłowo zasądził ustawowe odsetki od uwzględnionej części żądania, od daty wyrokowania, a nie od dnia wniesienia pozwu. Sąd Apelacyjny podziela i akceptuje pogląd Sąd Najwyższego, wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia 2013r. III CSK 89/12 (Lex nr 1293967), według którego odsetki ustawowe pełnią funkcję waloryzacyjną, kompensując spadek wartości należności pieniężnej, wywołanej inflacyjnym wzrostem cen, zaś temu samemu celowi służy wynikająca z art. 363 § 2 k.c. zasada ustalenia odszkodowania według cen z daty orzekania. Sąd Najwyższy podkreślił, że nieuzasadnione jest stosowanie równocześnie dwóch mierników równoważących skutki utraty siły nabywczej pieniądza, dlatego odszkodowanie obliczone według cen z daty jego ustalenia, którą z reguły jest data orzekania staje się wymagalne dopiero z datą wyrokowania i dopiero od tej daty dłużnik pozostaje w opóźnieniu uzasadniającym zapłatę odsetek. W tym stanie rzeczy należało uwzględnić w części apelację powoda i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienić zaskarżony wyrok w punkcie 3 przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda dalszej kwoty 34.000 zł, brakującej do pełnej kwoty dochodzonej przez powoda w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, tj. do kwoty 140.000 zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wyrokowania przez Sąd Apelacyjny, czyli od dnia 22 marca 2017r. do dnia zapłaty. Zmiana zaskarżonego wyroku implikowała zmianą orzeczeń o kosztach procesu, zawartych w punktach 4, 5 i 6 tego wyroku, gdyż powód wygrał spór w postępowaniu przed Sądem I instancji w 100%, a nie w 70%, jak przyjął to Sąd Okręgowy. W pozostałym zakresie apelacja powoda podlegała oddaleniu, w oparciu o art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w oparciu o art. 100 k.p.c., przez stosunkowe rozdzielenie tych kosztów, z uwzględnieniem okoliczności, iż powód utrzymał się w postępowaniu apelacyjnym ze swoim żądaniem zmiany zaskarżonego wyroku w 80%, a pozwany przegrał postępowanie apelacyjne w całości.