(1)Sąd I instancji ustalił, iż wartość rynkowa służebności przesyłu polegającej na prawie Zakładu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. do zakładania, przeprowadzania, utrzymywania, eksploatacji, konserwacji, modernizacji, rozbudowy, przebudowy i prawie niezakłóconego dostępu do urządzeń wodno-kanalizacyjnych, w tym przewodu wodociągowego DN 800 posadowionych na obciążonej nieruchomości, a także prawie do korzystania i niezakłóconego dostępu do trafostacji, podziemnego kabla energetycznego, jak też drogi przebiegającej wzdłuż południowej granicy działki numer (...) w zakresie wynikającym z projektu geodety K. P. zakładającym istnienie pasa ochronnego o szerokości 10 m od osi wodociągu po obu jego stronach zgodnie z planem realizacyjnym inwestycji na dzień orzekania wynosi 51.100 złotych. Sąd Rejonowy dostrzegł, iż brak w art.

(1)wyjaśnień na rozprawie w dniu 5 marca 2014 r. wynika, iż sporządzając opinię posługiwała się Powszechnymi Krajowymi Z. Wyceny Krajowym Standardem Wyceny Specjalistycznej numer 4 dotyczącym wyceny odszkodowań i wynagrodzeń dla urządzeń przesyłowych. Biegła podała, iż określenia wartości służebności dokonała metoda pośrednią, gdyż nie dysponowała cenami transakcyjnymi podobnych nieruchomości, przy uwzględnieniu obniżenia wartości nieruchomości z tytułu lokalizacji urządzeń oraz wynagrodzenia za dalsze korzystanie z nieruchomości w pasie służebności przesyłu. Biegła przyjęła, iż współczynnik współkorzystania z nieruchomości przez uczestników jako właścicieli tej nieruchomości wynosi 0,50, ponieważ pracownicy wnioskodawcy dojeżdżają do urządzeń średnio 1-2 razy na kwartał oraz w przypadku awarii, a pompownia jest obiektem bezobsługowym, zaś planowana trwałość urządzeń wynosi 100 lat. Biegła podkreśliła, że do ustalenia możliwego zakresu współkorzystania przez właścicieli z gruntu nie mają znaczenia ich deklaracje, że z nieruchomości tej nie korzystają i nie zamierzają korzystać. Podała, iż dokumenty, które analizowała badając przeznaczenie nieruchomości i gruntów z nią sąsiadujących w Urzędzie Gminy wskazywały, iż uczestniczka D. N. składając wniosek o wydanie decyzji o warunkach zabudowy działki sąsiedniej wskazała działkę numer (...) jako możliwość komunikacji, co wskazuje, iż faktycznie uczestnicy jednak korzystają z nieruchomości , na której posadowione są urządzenia. Biegła przyjęła także, iż z uwagi na fakt, że uczestnicy nabyli nieruchomość w grudniu 1992 r. (a więc na cztery miesiące przed całkowitym zakończeniem budowy) z daleko zaawansowaną inwestycją wodociągową, to w odniesieniu do nich nie nastąpiło ograniczenie zamierzeń inwestycyjnych (mieli świadomość, na jakie cele działka jest zagospodarowana w chwili jej zakupu), a co za tym idzie nie nastąpiło trwałe obniżenie wartości działki. Biorąc powyższe pod uwagę biegła w istocie przyjęła, że w realiach niniejszej sprawy uczestnikom należy się jedynie wynagrodzenie na przyszłość za korzystanie ze służebności przez wnioskodawcę i na tym bazując oszacowała wartość wynagrodzenia za służebność. Argumenty przedstawione przez biegłą Sąd Rejonowy uznał, za racjonalne i przekonujące. Z dokumentu w postaci szczegółowego planu realizacyjnego inwestycji pod nazwą Tymczasowe Ujęcie Wody w K. wynika, że działka objęta wnioskiem jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji przez (...) miała nierówne ukształtowanie i znajdowało się na niej wyrobisko, którego pochodzenie nie ma znaczenia, gdyż istotne jest jedynie, że deformacja terenu nie jest skutkiem działań wnioskodawcy, jak twierdzą uczestnicy. Uczestnicy, cofając uprzednio wniesioną apelację co do pkt I postanowienia Sądu I instancji, podtrzymali ją w części dotyczącej pkt II i zażądali zmiany orzeczenia w tej części poprzez zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności kwot po 87.896,50 zł (w miejsce dotychczasowych kwot po 25.550 zł) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty. Ewentualnie zażądano uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na jego treść, a mianowicie: 1. art. 49 KPC w zw. z 281 zd. pierwsze KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC poprzez niewyłączenie od udziału w sprawie biegłej B. K.

(1)mimo istnienia okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności, to jest faktu jej zatrudnienia w Urzędzie Miasta S., w tym na stanowisku kierownika referatu Wydziału Gospodarki Nieruchomościami, przez okres 20 lat, - w tym - w czasie wydawania opinii pisemnej w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy 100 % udziałów wnioskodawczym posiada - Gmina M. S. - mimo zgłoszenia przez pełnomocnika uczestników wyraźnych zastrzeżeń w tej mierze; 2. art. 233 § 1 KPC w zw. z art. 328 § 2 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w części dotyczącej ustalaniu wynagrodzenia za ustanowienie spornej służebności polegające na bezkrytycznym oparciu sądowych ustaleń na treści opinii biegłej B. K.

(1), w sytuacji gdy dowód ten budził uzasadnione wątpliwości, w szczególności z uwagi na:

1. a)zastosowanie przez biegłą wzoru ustalania wartości służebności: W(
2. sp)= W(
3. ll)x Ps x u x k x (1-S)/R , bez szczegółowego przedstawienia w opinii zasadności przyjęcia współczynnika „u” na poziomie 0,07 i wiarygodnego uzasadnienia zabiegu zastosowania wzoru o takiej treści, zwłaszcza z punktu widzenia Powszechnych Krajowych Z. Wyceny - (...) 4;
4. b)ustalenie przez biegłą współczynników korygujących wartość służebności, określonych jako S i „k”, na poziomie znacznie niższym aniżeli wartość tychże współczynników wyliczona w dwóch wcześniejszych opiniach biegłych sporządzonych w niniejszym postępowaniu, a dodatkowo bez uwzględnienia okoliczności innego jakościowo ograniczenia sposobu korzystania z gruntu zajętego przez wnioskodawcę na: 1) przewód wodociągowy DN 800, 2) trafostację, 3) podziemny kabel energetyczny, 4) drogę dojazdową do przepompowni;
5. c)niedostosowania wyliczeń biegłej do Powszechnych Krajowych Z. Wyceny — (...) 4, mimo wskazania przedmiotowych standardów jako podstawy metodycznej sporządzania kwestionowanej opinii, z bezpodstawnym pominięciem okoliczności, że proces inwestycyjny związany z budową infrastruktury technicznej zakończył się po nabyciu spornej nieruchomości przez uczestników i nie został przez wniosko- dawczynię rozliczony ze zbywcą. 3. art. 233 § 1 KPC w zw. z art. 227 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC poprzez:
6. a)oddalenie wniosku uczestników z dnia 5.03.2014 r. o przeprowadzenie dowodu z pisemnej ekspertyzy dotyczącej możliwości zabudowy nieruchomości uczestników w sytuacji, gdy jego treść jest istotna dla analizy wartości przyjętej przez biegłą współczynników „k” i S, a w konsekwencji - oceny opinii pod kątem profesjonalizmu i rzetelności tego dowodu;
7. b)oddalenie wniosku dowodowego uczestników z dnia 5.03.2014 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego w sytuacji licznych, uzasadnionych zastrzeżeń do opinii B. K.. Wnioskodawca zażądał oddalenia apelacji i zasądzenia od uczestników kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 391 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne, przy czym cofniecie apelacji nie podlega żadnej kontroli ze strony sądu II instancji (zob. orzeczenie SN z dnia 29 maja 2000 r. III CZP 6/00). Mając na uwadze powyższe, w oparciu o przepis art. 391 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy postępowanie apelacyjne dotyczące punktu I zaskarżonego postanowienia umorzył. Natomiast apelacja uczestników w pozostałym zakresie nie była zasadna, co skutkowało jej oddaleniem w trybie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt II postanowienia. W sposób właściwy Sąd I instancji ustalił stan faktyczny dotyczący nieruchomości uczestników, tj. terenu aktualnie objętego działką nr (...). Sąd odwoławczy w całości podziela te ustalenia uznając je za adekwatne do materiału dowodowego zaprezentowanego przez wnioskodawcę jak i uczestników postępowania. O ile w sprawie nie można sformułować wniosku, iż inwestycja wodociągowa na tej nieruchomości zakończyła się w dniu nabycia własności nieruchomości przez uczestników, tj. 22 grudnia 1992 r. o tyle zgodzić się należy z tezą, iż realizacja tej inwestycji w tym momencie była rozpoczęta w terenie, czemu zdaje się nie przeczy nawet wywód zawarty w uzasadnieniu apelacji. Sąd Rejonowy w sposób drobiazgowy ustalił okoliczności, które pozwalają ocenić stan terenu aktualnie objętego działką nr (...) położoną w K. w grudniu 1992 r. oraz stan wiedzy uczestników w tej kwestii. Tylko dla porządku przypomnieć należy, iż porozumieniem z dnia 8 października 1991 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna (...) w U., reprezentowana przez uczestnika, wyraziła zgodę na trwałe zajęcie m.in. działki nr (...) związane z budową Tymczasowego Ujęcia wody z Kanału K. dla m. S. (k. 112). Z treści notatki z dnia 22 kwietnia 1993 r. (podpisanej przez uczestnika) wynika, iż inwestycja dotycząca ujęcia wody się przedłuża i termin jej zakończenia został wyznaczony na dzień 15 lipca 1993 r., z notatki tej nie wynika aby dotyczyła ona wprost spornej działki, lecz domniemywać należy, że tak gdyż dotyczyła całej inwestycji (k. 113-114). Wskazać dodatkowo należy, iż do akt sprawy został załączony Szczegółowy Plan Realizacyjny inwestycji będący załącznikiem do decyzji Urzędu Rejonowego w S., Oddział nadzoru budowlanego z dnia 12 grudnia 1991 r. (k. 416). Zwrócić należy również uwagę na zeznania świadka H. K., który w 1993 r. wykonywał prace geodezyjne polegające „na wydzieleniu działki w K. dla wodociągów”. Świadek ten zeznał, iż teren działki był już ukształtowany, było on „księżycowy”, tzn. były tam wykopu, skarpy, nasypy i była wydzielona droga, lecz samej infrastruktury jeszcze nie było (k. 437). Nadto, do akt sprawy, na co zwróciła uwagę biegła B. K.

(1), załączono mapę sytuacyjno-wysokościową z 1991 r. z której wynikał fakt istnienia wyrobiska i nachylenia terenu (k. 324 i 607). Podobne spostrzeżenie wyartykułowała biegła z zakresu geodezji K. P. (k. 421). Uczestnicy nabyli nieruchomość z rozpoczętą inwestycją, w stanie faktycznym zbliżonym do aktualnego, bez możliwości jej innego wykorzystania, aniżeli w chwili nabywania. Uzasadniona również wydaje się teza, iż cena nabycia całej nieruchomości odzwierciedlała jej stan w miejscu usytuowania działki nr (...), gdyż jak zeznał uczestnik cena 1 hektara nabywanej w 1992 r. nieruchomości stanowiła średnio - wartość przeciętnego wynagrodzenia pracowniczego. W tym kontekście usprawiedliwiona była by nawet teza, iż wartość ta była niższa niż opisane tu wynagrodzenie. Powyższe okoliczności nakazują zaakceptować ustalenie, iż aktualny stan spornej nieruchomości nie odbiegał od stanu istniejącego w grudniu 1992 r., ewentualnie od stanu który miałby zaistnieć jako wyraz zakończenia zaawansowanej inwestycji, o szczególnym, jak podał uczestnik słuchany na rozprawie apelacyjnej, znaczeniu dla miasta S.. Podkreślić należy, iż wiedza uczestnika jako osoby kierującej sprawami Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w U., właściciela nieruchomości, na których lokowana była inwestycja, winna obejmować zakres, charakter, rozmiar inwestycji. Dostrzec należy, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wyrażano pogląd, iż przedsiębiorca posiada nieruchomość w zakresie służebności przesyłu od chwili wejścia na grunt w celu wybudowania urządzenia przesyłowego (zob. np. postanowienie z dnia 24 maja 2013 r. w sprawie V CSK 287/12). Aczkolwiek pogląd ten był prezentowany w sprawach dotyczący zasiedzenia służebności przesyłu, lecz co do zasady chodziło tu o to, iż ograniczenia we władaniu przez właściciela nieruchomością ujawniają się już wtedy, gdy przedsiębiorca zajął oznaczoną część tej nieruchomości i rozpoczął prace związane z wznoszeniem urządzeń przesyłowych, a nie w chwili zakończenia realizowanej takiej inwestycji. W niniejszej sprawie uczestnicy nabywali nieruchomość, na której przebiegała realizacja inwestycji przesyłowej w znacznym stopniu zaawansowania, a uczestnik z racji pełnionej funkcji w spółdzielni produkcyjnej, która zbywała nieruchomość, a jednocześnie brała udział jako właściciel nieruchomości w realizacji tej inwestycji, chociażby poprzez udzielenie zgody na jej usytuowanie na swoim gruncie, przy dołożeniu minimalnej staranności cechującej zapobiegliwego człowieka musiał przewidywać, że kilka miesięcy po nabyciu nieruchomości prace nad wodociągiem zostaną zakończone. Nadto, dodać należy, iż wynagrodzenie należne na podstawie art.

(2)§ 2 k.c. kryteriów określenia rozmiaru wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą także wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego i dodając, że miarodajnym, podstawowym kryterium ustalenie takiego wynagrodzenia powinno być obniżenie użyteczności nieruchomości, polegające na niemożności korzystania z obciążonej części w sposób przewidziany w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Przykładowo Sąd Najwyższy uznał za odpowiednie wynagrodzenie takie, które będzie stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, jakich właściciel nieruchomości zostanie pozbawiony w związku z jej obciążeniem. Indywidualizowany w konkretnej sprawie sposób obliczenia wynagrodzenia powinien uwzględniać po stronie właściciela: charakter nieruchomości - położenie, rodzaj, rozmiar, kształt - jej społeczno - gospodarcze przeznaczenie ujęte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a w ich braku właściwości terenu i sposób korzystania z nieruchomości sąsiednich, utratę pożytków, zakres 8 ograniczenia w prawie rozporządzania, swobodnego decydowania o przeznaczeniu nieruchomości, zagospodarowania jej, zakres i sposób ingerencji przedsiębiorcy oraz pozbawienia władztwa nad nią, sposób przebiegu urządzeń, trwałość i nieodwracalność obciążenia w dłuższej perspektywie oraz uciążliwość ustanowionego prawa. Powołany przez Sąd Okręgowy biegły sądowy oceniając aktualny stan techniczno-użytkowy nieruchomości uczestników wyraził opinię, iż w zasadzie pozbawia on właścicieli możliwości racjonalnego korzystania wykluczając racjonalną gospodarkę rolną jak i sensowną zabudowę, w części dotyczącej ustanowionej służebności. I taki też stan istniał w roku 1992 (k. 1031). Z. J. określił wartość czynszu dzierżawnego m2 powierzchni nieruchomości uczestników na kwotę 45 groszy rocznie, co było wyrazem przyjęcia wartości nieruchomości gruntowej na poziomie 4,77 zł/m 2 (łącznie 57 478,50 zł), przy siedmiu nieruchomościach porównawczych i zastosowaniu czterech współczynników korygujących (położenie ekonomiczne, warunki dojazdu, walory organizacyjne i powierzchnia). Dodatkowo biegły określił tzw. współczynnik K, będący zestawieniem współczynnika k1 (stopień współkorzystania z nieruchomości w pasie służebności przesyłu) i współczynnika k2 (rozumianego jako wszelkie ograniczenia w możliwości korzystania z nieruchomości w pasie służebności) - strona 28 opinii z dnia 9 lipca 2015 r. Dla powierzchni zajętej pod drogę dojazdową, trafotację i dla instalacji kablowej biegły przyjął współczynnik K=1, co oznacza brak możliwości racjonalnego wykorzystania przez powodów tej części nieruchomości. Współczynnik k1 dla terenu zajętego przez wodociąg określono na 0,1 przyjmując, iż uczestnicy mogą współkorzystać z tej części nieruchomości na cele rolne, gdyż infrastruktura podziemna znajduje się poniżej poziomu orki głębokiej. Współczynnik k2 opisujący ograniczenia, których doznają uczestnicy w korzystaniu z nieruchomości w pasie służebności biegły przy uwzględnieniu czternastu czynników określił na 0,

1. Co łącznie dało wielkość współczynnika K dla powierzchni zajętej przez wodociąg 0,5 (k. 1035). A w efekcie wysokość czynszu dzierżawnego dla części nieruchomości zajętej pod drogę trafotację i instalację kablową określono na 24 900 zł, zaś w pozostałej części na 11 100 zł (k. 1036). Przedstawiona powyżej analiza sposobu rozumowania i metodologii przyjętej przez biegłego Z. J. nie budzi wątpliwości Sądu odwoławczego, aczkolwiek uczestnicy zgłosili w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. zarzuty. Biegły odniósł się do tych zarzutów. Z kwestii metodologicznych podnieść należy, iż Powszechne Krajowe Z. Wyceny ( (...)) Krajowy Standard Wyceny Specjalistycznej (...) 4 nie zostały na podstawie art. 175 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.) uzgodnione z ministrem właściwym do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa i opublikowane w Dzienniku Urzędowym tego ministra. Zatem słusznie biegły sądowy podnosi, iż nie mogą stanowić one podstawy normatywnej szacującego wartość nieruchomości. W swoich zarzutach uczestnicy pomijają ten element stanu faktycznego wskazującego na fakt nabycia przez nich nieruchomości opisanej wnioskiem już obciążonej faktem posadowienia na niej urządzeń przesyłowych i ich infrastruktury. Okoliczność ta rzutuje na wartość nieruchomości, na co słusznie zwrócił uwagę sam uczestnik przesłuchiwany podczas rozprawy apelacyjnej w dniu 11 marca 2016 r. Okoliczność ta wpływa również na przyjęte wartości współczynnika K. Skoro część nieruchomości, pod którą położone są wodociągi nadaje się do wykorzystania rolniczego, to słuszne wydaje się przyjęcie współczynnika 0,
2. Czternaście szczegółowo opisanych przez biegłego kryteriów sprawiło, iż taki współczynnik w stosunku do części nieruchomości pod trafostacją, czy drogę określono na 0,
3. Marginalnie wspomnieć należy, iż biegły sądowy ustalił wartość nieruchomości na kwotę 57 478,50 zł. Sąd I instancji wyznaczył odpowiednie wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości uczestników jako ekwiwalentność kwoty 51 100 zł. Z ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego wynika, iż uczestnikom tyłem odszkodowania za bezumowne korzystanie w 1999 r. z ich nieruchomości przyznano w postępowaniu sądowym toczącym się pod sygn. akt I C 1085/07 kwoty po 14.261,40 zł. Nominalnie zatem suma wymienionych kwot, aczkolwiek płatności ich były rozciągnięte w czasie, przekracza wartość nieruchomości. Uznając zarzuty uczestników skierowane do opinii biegłego sądowego Z. J. w wersji z dnia 5 listopada 2015 r. za niesłuszne Sąd odwoławczy zobligowany był jednak zastosować się do nakazu opisanego w treści art. 384 k.p.c. adresowanego do sądu drugiej instancji rozpoznającego sprawę w związku z wniesieniem apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji, z którego wynika, iż sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację. Akceptując pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w uzasadnianiu postanowienia z dnia 10 listopada 2014 r. wydanego w sprawie II CSK 208/14 o dopuszczalności stosowania zakazu z art. 384 k.p.c. w tych postępowaniach nieprocesowych, w których interesy występujących w nich podmiotów są rozbieżne Sąd Okręgowy w trybie art. 385 k.p.c. oddalił apelację uczestników w części nie objętej rozstrzygnięciem o umorzeniu postępowania. Przyznając słuszność zarzutów apelacyjnych uczestników dotyczących istnienia okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności biegłej B. K.

(1), co związane było z niezaprzeczonym faktem jej zatrudnienia w Gminie M. S. (100% udziałowca wnioskodawcy) na stanowisku kierownika referatu Wydziału Gospodarki Nieruchomościami w czasie wydawania opinii pisemnej w przedmiotowej sprawie, Sąd odwoławczy zobligowany był jednak uszanować wnioski jej opinii jako korzystniejsze dla uczestników aniżeli wnioski biegłego powołanego w postępowaniu apelacyjnym. Apelacja uczestników nie była skuteczna, zatem stosownie do treści art. 520 § 2 k.p.c. uznając sprzeczność interesów wnioskodawcy i uczestników należało tych ostatnich obciążyć kosztami postępowania odwoławczego, na które składało się wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawcy ustalone w stawce minimalnej w kwocie 120 złotych (§ 7 pkt 3 w zw. z § 12pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa wydatki związane z ustalonym wynagrodzeniem powołaniem biegłego sądowego w łącznej kwocie 4468 złotych i 1 grosza. SSO Karina Marczak SSO Zbigniew Ciechanowicz SSO Iwona Siuta