Sygnatura akt VIII Ga 101/13 WYROK W I M I E N I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J Dnia 17 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie VIII Wydział Gospodarczy w składzie następującym: Pr
§ 2k.p.c. (wyrok SN z 18 maja 2011 r., III CSK 228/10). Zawarte w apelacji wnioski dowodowe obejmujące kserokopię wizy R. z paszportu Z. K.
(1), potwierdzenia przelewu i korespondencji pomiędzy pozwaną a Z. K.
(1)związanej z jego wyjazdem do R. zostały powołane na okoliczność daty doręczenia pozwanej faktury nr (...) z dnia 1 marca 2008 r. oraz na okoliczność niezasadnego przyznania przez Sąd I instancji waloru wiarygodności zeznaniom złożonym przez świadka V. C.. W ocenie Sądu Okręgowego, wszystkie zawarte w apelacji wnioski dowodowe skarżącej dotyczą okoliczności, o których pozwana wiedziała już w toku postępowania przed Sądem I instancji. Skarżąca mogła zatem na tamtym etapie postępowania złożyć niniejsze wnioski dowodowe, wykazując stosownie do wymagań przewidzianych w art. 479
(14)§ 2 k.p.c., że potrzeba ich powołania wynikła później - w stosunku do złożenia sprzeciwu w sprawie. Zasadą, wyrażoną w art. 479
(14)§ 2 k.p.c. w zw. z art. 479
(14a)k.p.c. jest, że pozwany obowiązany jest podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie w sprzeciwie od nakazu zapłaty pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w sprzeciwie było niemożliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W takim przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie stało się możliwe lub powstała potrzeba ich powołania. Strona skarżąca pomimo powzięcia informacji o okolicznościach, których dotyczą wnioski dowodowe zawarte w apelacji jeszcze w trakcie postępowanie pierwszoinstancyjnego, nie powołała ich w zakreślonym terminie. Tym samym przedmiotowe wnioski dowodowe uległy prekluzji na podstawie art. 479
(14)§ 2 k.p.c. W konsekwencji nie jest także możliwe ich przeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 381 k.p.c., zwłaszcza że skarżący w żaden sposób nie wykazał potrzeby powołanie się na nie dopiero na tym etapie postępowania. W szczególności nie uzasadnia takiej potrzeby zapoznanie się z uzasadnieniem wyroku Sądu I instancji, na co wskazywał pełnomocnik pozwanej. Strona miała bowiem możliwość odnoszenia się do okoliczności będących podstawą ustaleń sądu w toku rozpoznawania sprawy. W ocenie Sądu odwoławczego za nieuzasadniony uznać należało uznać zgłoszony w apelacji zarzut przedawnienia roszczenia objętego żądaniem pozwu. Podniesienie zarzutu przedawnienia dopiero w apelacji, działający w imieniu pozwanej pełnomocnik uzasadniał tym, że zarzut ten jest oparty na terminie przedawnienia określonym w prawie obowiązującym w Republice Południowej Afryki, a skarżący do chwili sporządzenia uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie wiedział, jakie prawo jest właściwe dla rozpoznania sprawy. Taki zarzut okazał się spóźniony i w ocenie Sądu Okręgowego nie zasługiwał na uznanie. Podniesienie zarzutu przedawnienia, zgodnie z poglądem wyrażanym przez Sąd Najwyższy (por. wyrok SN z 10 lipca 2009 r., II CSK 92/09), który to pogląd Sąd odwoławczy podziela, objęte jest rygorem pominięcia przewidzianym w art.
§ 2k.p.c.
Skarżący, powinien zatem wykazać przyczyny, dla których nie dokonał tej czynności w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Podkreślić należy, że pozwana jest reprezentowana w sprawie przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Obowiązek znajomości przepisów prawa, wymagany od profesjonalnego pełnomocnika należy odnosić również do znajomości prawa właściwego dla oceny danego stosunku prawnego. Podkreślić należy także, że w toku postępowania – na rozprawie w dniu 25 czerwca 2012 r. Sąd I instancji poinformował pełnomocnika pozwanej o konieczności zwrócenia się do Ministerstwa Sprawiedliwości w trybie art. 1143 k.p.c. celem ustalenia przepisów właściwych dla umowy sprzedaży w Republice Południowej Afryki. Twierdzenie, że pełnomocnik skarżącej do chwili wytoczenia apelacji nie wiedział o podstawach do podniesienia zarzutu przedawnienia jest nieuzasadnione, tym bardziej, że w prawie polskim obowiązuje jeszcze krótszy termin przedawnienia roszczeń z umowy sprzedaży. Zgodnie z art. 554 k.c. roszczenie z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. W związku z tym, nawet gdyby przyjąć, że pełnomocnik pozwanej pozostawał w mylnym przeświadczeniu, że właściwe dla rozpoznania niniejszego sporu jest prawo polski, to z uwagi na krótszy okres przedawnienia wskazany w kodeksie cywilnym tym bardziej powinien był podnieść zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem. Pełnomocnik skarżącej jednak tego nie uczynił, a zatem nie wykazał, aby podniesienie zarzuty przedawnienia roszczenia było niemożliwe już w sprzeciwie od nakazu zapłaty, albo by potrzeba jego podniesienia wynikła później. Z tej przyczyny, w ocenie Sądu Okręgowego, zarzut przedawnienia roszczenia podlegał pominięciu, jako spóźniony zgodnie z zasadą prekluzji wyrażoną w art.
§ 2k.p.c.
Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w apelacji dotyczących naruszenia prawa procesowego należy wskazać, że wbrew stanowisku pozwanej Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (w apelacji błędnie zarzucono naruszenie art. 233 k.p.c., bezspornym pozostaje bowiem, iż w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 233 § 2 k.p.c. dotyczący oceny odmowy przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu) - poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów skutkującą wyprowadzeniem z zebranego materiału dowodowego wniosków sprzecznych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego poprzez przyjęcie, że strony łączyła umowa sprzedaży towaru wskazanego w fakturze nr (...) z dnia 01.03.2008 r. Przypomnieć należy, że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wskazania przez skarżącego, jakie konkretnie zasady logiki formalnej, wiedzy bądź doświadczenia życiowego zostały naruszone przez Sąd rozpoznający sprawę. Niewystarczające jest ogólne stwierdzenie, że Sąd dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny zgormadzonego materiału dowodowego. W szczególności nie stanowi naruszenia wskazanej normy prawa procesowego okoliczność, że skarżący przejawia odmienną ocenę dowodów i na ich podstawie dochodzi do odrębnych wniosków. Skarżący w niniejszej sprawie w żaden sposób nie wykazał, aby Sąd I instancji naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów. Twierdzenia skarżącego ograniczyły się do wskazania własnej i subiektywnej oceny materiału dowodowego sprzecznej z ustaleniami Sądu. Skarżący nie przedstawił żadnych przekonujących argumentów, które pozwalałyby na poczynienie – w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego – zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego odmiennych ustaleń i wyciągnięcie odmiennych wniosków. Ustalając, że strony łączyła umowa sprzedaży Sąd I instancji oparł się na zebranym - zgodnie z wnioskami dowodowymi stron - w sprawie materiale procesowym, dokonując w świetle tego materiału weryfikacji twierdzeń powoda przytoczonych w pozwie dotyczących zasadności dochodzonego roszczenia. Podkreślić należy, że każdy z dowodów został oceniony przez Sąd Rejonowy w konfrontacji z pozostałymi dowodami. W ocenie Sądu odwoławczego - Sąd I instancji trafnie uznał za wiarygodne zeznania świadka V. C., który przedstawił okoliczności zawarcia umowy przez Z. K.
(1)w imieniu spółki cywilnej (...) podczas jego wyjazdu do (...). Świadek ten zeznawał w sposób spójny i logiczny, jego zeznania – jak wskazał to Sąd Rejonowy - znalazły także potwierdzenie w pozostałym materiałem dowodowym. Wbrew twierdzeniom skarżącej podnoszone w apelacji zarzuty co do błędnych informacji świadka odnośnie stanu cywilnego pozwanej i stosunków osobistych łączących ją z Z. K.
(1), czy też terminu wyjazdu Z. K. nie mogą służyć zdyskredytowaniu zeznań tego świadka. Okoliczność, że V. C. wskazał, iż przebywał on w (...) w lutym 2008 r., podczas gdy – zdaniem skarżącego faktycznie do wyjazdu doszło w listopadzie 2007 r. nie ma znaczenia dla oceny wiarygodności jego zeznań, zwłaszcza wobec upływu czasu jaki nastąpił od czasu tych wyjazdów do daty składania zeznań. Świadek nie zataił także faktu, że organizował wyjazdy przedsiębiorców do (...) oraz że odbywał takie podróże wielokrotnie. Podkreślić także, że skarżąca mimo znajomości treści zeznań świadka V. C. – nie składała żadnych zastrzeżeń w tym zakresie w toku postępowania przed Sądem I instancji. W ocenie Sądu Okręgowego – o zawarciu umowy sprzedaży przez strony świadczy całokształt zebranego materiału dowodowego, co podkreślił Sąd I instancji. W szczególności pozwana po otrzymaniu faktury nr (...) nie zakwestionowała jej, a wręcz po rozwiązaniu spółki cywilnej - uznała swoje zobowiązanie, przejmując je na indywidualną działalność gospodarczą, co następnie znalazło potwierdzenie w wystawionej przez powoda fakturze nr (...). Po uzgodnieniu z powodem przez pozwaną ilości bloków granitu, które przejmie ona w ramach indywidualnej działalności gospodarczej, pozwana dokonała zapłaty należności celno-podatkowych należnych od całości złożonego w (...) porcie towaru. W podzielanej przez Sąd Okręgowy ocenie wyrażonej przez Sąd Rejonowy, okoliczności te dobitnie świadczą o związaniu pozwanej umową sprzedaży zawartej z powodem. Za niewiarygodne należy uznać tłumaczenia pozwanej, że zapłaty należności celno-podatkowych dokonała licząc na przyszłe nabycie tych bloków. Pozwana nie byłaby w takim wypadku zobligowana w żadnej mierze do dokonywania zapłaty całości danin publiczno-prawnych, a sam fakt zapłaty tak wysokich opłat (24.701,00 zł) byłby sprzeczny z doświadczeniem życiowym i zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy nie podzielił także twierdzeń skarżącej, która wskazywała na nie skuteczność zaciągnięcia zobowiązania jedynie przez wspólnika Z. K.
(1). Przepis art. 865 § 2 k.c., stanowi, że każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Okoliczność, że przedmiotowa umowa przekraczała zakres zwykłych czynności spółki – podlegała – zgodnie z art. 6 k.c – wykazaniu przez pozwaną. Okoliczności tych pozwana – w ocenie Sądu odwoławczego - nie wykazała. Podkreślić należy, że pozwana i jej wspólnik Z. K.
(1)prowadzili działalność gospodarczą w branży kamieniarskiej. Pozyskiwanie surowca w postaci bloków granitu stanowiło podstawę działalności spółki cywilnej. Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń Sądu I instancji Z. K.
(1)od 2001 r. jeździł do (...) i zaciągał w imieniu spółki cywilnej prowadzonej wspólnie z pozwaną zobowiązania dotyczące zakupu bloków granitu. Transakcja wskazana w fakturze z 3 marca 2008 r. była zatem standardową transakcją, jedną z wielu w działalności spółki, mieszczącą się w ramach jej podstawowej działalności. Pozwana nie naprowadziła żadnych dowodów, które pozwoliłyby na poczynienie odmiennych ustaleń w tej kwestii. Uwzględniając te okoliczności, Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że czynność ta mieściła się w zakresie zwykłych czynności spółki, a zatem mógł jej skutecznie dokonać Z. K.
(1), działający w imieniu spółki. Uzupełniając argumentację Sądu I instancji w przedmiocie przyjęcia za wykazany – w świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie - faktu zamówienia towaru przez pozwaną i Z. K.
(1), działających w ramach spółki cywilnej, a następnie przejęcia przez każdego ze wspólników części wysłanego przez powoda towaru – na indywidualnie prowadzone działalności gospodarcze – należy wskazać, że ustalenia te znajdują potwierdzenie również w zeznaniach świadka M. W., pracownika firmy (...) (k. 107 -109), pominiętych przez Sąd I instancji. Świadek ten szczegółowo opisał okoliczności związane z transportem spornych bloków granitu na rzecz spółki cywilnej (...), wskazał na istotne okoliczności związane z podziałem bloków w wyniku rozwiązania spółki cywilnej oraz na ustalenia stron co do uregulowania należności i terminu ostatecznej zapłaty przez pozwaną za wszystkie bloki granitu. Z zeznań tych wprost wynika, że pozwana przejęła część bloków granitu na swoją działalność oraz że zawarła ze spółką (...), która organizowała przewóz granitu z (...) do S. – porozumienie, w którym zobowiązała się do zapłaty frachtu, opłat portowych, opłat składowych wraz z odsetkami ustawowymi. Porozumienie to – jak zeznał świadek – było przez pozwaną realizowane. Podkreślić należy, iż okoliczność, że faktury przedstawione przez powoda nie były podpisane przez pozwaną nie sprzeciwiały się poczynieniu na ich podstawie ustaleń faktycznych. Sąd I instancji nie oparł się bowiem wyłącznie na tych dokumentach prywatnych jako samodzielnej podstawie ustalenia łączącego strony stosunku zobowiązaniowego. Dowody te zostały oceniony w kontekście całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Niezasadnym okazał się także zarzut skarżącego błędnych ustaleń w zakresie przyjęcia przez Sąd Rejonowy, iż otrzymana w dniu 30 maja 2010 r. wpłata w wysokości 12.000 USD pochodziła od pozwanej w ramach zapłaty za fakturę (...) z dnia 01.03.2008 r. Wbrew stanowisku skarżącej – Sąd Rejonowy nie ustalił, że to pozwana dokonała powyższej wpłaty, powyższe wynika jednoznacznie z ustaleń Sądu zawartych na k. 278 akt, sąd ustalił – zgodnie z twierdzeniami powoda, że otrzymał on taką wpłatę na poczet faktury nr (...). Dodać należy, że powód przytoczył ten fakt jedynie w celu wykazania, dlaczego wartość żądania jest mniejsza od kwoty widniejącej na fakturze. Równocześnie powód prawidłowo wykazał zasadność pozostałej do zapłaty kwoty w wysokości 775,68 USD. Z tych względów zarzut skarżącej w tym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 233 § 1 k.p.c. przez Sąd I instancji okazał się całkowicie bezzasadny. Ustalenia Sądu Rejonowego są bowiem oparte na materiale dowodowym, a wyciągnięte wnioski są spójne i logiczne. Wbrew twierdzeniom skarżącego w ustaleniach Sądu nie ma sprzeczności, w szczególności ustalenie, że treść umowy nie została wykazana dokumentem, nie sprzeciwia się jej ustaleniu na podstawie innych środków dowodowych. W świetle powyższych rozważań uznać należało, że Sąd I instancji nie naruszył również dyspozycji art. 6 k.c. Sąd ten trafnie rozłożył bowiem w sprawie ciężar dowodu, uznając, że to stronę powodową obciążał obowiązek wykazania zasadności dochodzonego roszczenia. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację strony pozwanej jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął na podstawie przepisu art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c., uznając że powodowi, jako stronie wygrywającej, należy się ich zwrot od pozwanej. Na koszty poniesione przez powoda składało się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348, ze zm.). SSO K. Górski SSO A. Budzyńska SSR (del.) R. Lila