Sygn. akt I ACa 286/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Adam Jewgraf (spr.) Sędziowie: SSA Beata Wolfke-Kobzar SSO del. Jolanta Burdukiewicz-Krawczyk Protokolant: Beata Grzybowska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa G. D. i K. D. przeciwko (...) S.A. w W. i (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji powodów oraz strony pozwanej (...) S.A. w W. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 30 października 2015 r. sygn. akt I C 1884/12 1. odrzuca zażalenie powodów od postanowienia zawartego w punkcie V zaskarżonego wyroku; 2. zmienia zaskarżony wyrok: - w punkcie II w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej (...) S.A. w W. na rzecz powodów kwotę 2.076,82 zł (dwa tysiące siedemdziesiąt sześć złotych 82/100) z ustawowymi odsetkami od dnia 7 stycznia 2013 roku do dnia zapłaty, zaś w pozostałej części powództwo oddala, - w punkcie IV w ten sposób, że odstępuje od obciążania powodów obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony pozwanej (...) S.A. w W.; 3. oddala apelację strony pozwanej (...) S.A. w W.; 4. zasądza od strony pozwanej (...) S.A. w W. na rzecz powodów kwotę 1.370 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził od strony pozwanej (...) S.A. w W. łącznie na rzecz powodów G. D. i K. D. kwotę 6.247,18 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty pkt I), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II), umorzył postępowanie wobec strony pozwanej (...) S.A. w W. (pkt III), zasądza łącznie od powodów na rzecz strony pozwanej (...) S.A. w W. kwotę 3.670,07 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt IV), zasądził łącznie od powodów na rzecz strony pozwanej (...) S.A. w W. 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt V), nakazał powodom łącznie uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu kwotę 3.177,86 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (pkt VI), nakazał stronie pozwanej (...) S.A. w W. uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu kwotę 240,26 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (pkt VII). Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne. Powodowie są właścicielami powstałych z podziału działki (...) – działek (...), nadto do 24 marca 2014 r. byli również właścicielami działki nr (...). (...) te są położone w obrębie K. – K., gmina Ż., ich łączna powierzchnia wynosi 32,71 ha. Grunty zakupione zostały w trybie przetargowym od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przez działki o numerach (...) przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia (...) relacji O. – K.. Przy zakupie powyższych nieruchomości powodowie nie zostali powiadomieni, iż pod powierzchnią działek o numerach (...) znajduje się gazociąg (...) (...). Na zakupionych działkach brak było w dacie zakupu słupków znacznikowych, które odzwierciedlałyby przebieg gazociągu pod ziemią. Cena sprzedaży działek nie uwzględniała istnienia infrastruktury przesyłowej gazu. O istnieniu gazociągu nie miała wiedzy Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, jako sprzedająca wymienione nieruchomości. Trasa gazociągu na działce (...) (dawniej (...)) w całości przebiega pod powierzchnią ziemi. W protokołach zdawczo-odbiorczych powódka nie wniosła zastrzeżeń co do przedmiotu wydania i poświadczyła, że zapoznała się z treścią ogłoszenia przetargowego ofertowego. Powodowie w 2005 r. chcieli sprzedać działki (...) zagranicznemu inwestorowi, jednak z uwagi na posadowienie infrastruktury przesyłowej nie doszło do finalizacji umowy. Od 1963 r. opisane nieruchomości, na których obecnie znajdują się urządzenia przesyłowe, stanowiły własność Skarbu Państwa. Tereny te początkowo były w zarządzie Rejonowego Rolniczego Zakładu (...) a od 1976r. zostały oddane w zarząd Wojewódzkiemu Ośrodkowi (...) w W.. Budowę gazociągu wysokiego ciśnienia (...) (...) relacji O. – K. rozpoczęto w 1990 r. Przed rozpoczęciem prac przebieg trasy gazociągu został przedstawiony do uzgodnienia Wojewódzkiemu Ośrodkowi (...), który zaakceptował zaprojektowany przebieg trasy bez zastrzeżeń. Pozwolenie na budowę gazociągu wydane zostało w dniu 6 marca 1990 r. Prace przy jego budowie wykonane zostały zgodnie z dokumentacją techniczną, przy uwzględnieniu norm technicznych, wobec czego od dnia 22 stycznia 1991 r. został oddany do użytku. Przy odbiorze gazociągu komisja stwierdziła, iż brakuje słupków znakowania trasy, co nakazano uzupełnić do dnia 15 marca 1991 r. W 1994 r. dla nieruchomości 241 założono księgę wieczystą o nr (...), jej właścicielem nadal pozostawał Skarb Państwa, nieruchomość pozostawała w zarządzie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W tym samym roku założono również księgę wieczystą dla działki (...), jako właściciel wpisany został Skarb Państwa, nieruchomość również została oddana w zarząd Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W 1995 r. działka (...) została podzielona na działki o numerach (...). (...). W dniu 7 lutego 1995 r. działkę (...) nabyła G. S., obecnie D.. Działka (...) podlegała podziałom, obecnie działka na której znajduje się gazociąg ma numer (...) i prowadzona jest dla niej księga wieczysta (...). Umową z 2011 r. powodowie rozszerzyli obowiązującą ich majątkową wspólność majątkową i w konsekwencji tej umowy stali się współwłaścicielami nieruchomości, których dotyczy żądanie pozwu. Pierwsze pomiary geodezyjne sieci gazowej posadowionej na nieruchomościach powodów zostały przeprowadzone na przełomie lipca i sierpnia 2000 r. Dopiero w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Ż. z 2005 r. po raz pierwszy został uwzględniony przebieg gazociągu, którego dotyczy niniejsze postępowanie, przy czym nie zostały sprecyzowane możliwości zagospodarowania i ograniczeń w użytkowaniu terenu wokół niego. Na nieruchomości powodów obecnie znajduje się jeden słupek znacznikowy, który został umieszczony w 2000 r. W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Ż. z 2005 r. działka (...) częściowo jest przeznaczona jako strefa sportu i rekreacji, częściowo jako teren rolny – łąki i pastwiska. Natomiast działka (...) może być wykorzystywana na cele zabudowy mieszkaniowej, przy czym część tej działki znajduje się w obszarze zalewu wodą. W dniu 6 lipca 2005 r. gazociąg, którego dotyczy niniejsze postępowanie został oddany przez stronę pozwaną (...) S.A. – jako finansującego, do odpłatnego używania i pobierania pożytków przez czas określony w umowie ( leasing ) stronie pozwanej (...) – jako korzystającemu. W umowie leasingu zostały określone szczegółowo warunki, na jakich korzystający mógł eksploatować przedmiot leasingu, w szczególności strony ustaliły, że jeśli przedmiot leasingu będzie miał wadę prawną w postaci braku tytułu prawnego finansującego w stosunku do składnika przedmiotu leasingu to korzystający jest zwolniony z odpowiedzialności wobec osób trzecich za bezumowne korzystanie ze składnika przedmiotu leasingu, którego dotyczy wada prawna. W dniu 2 października 2009 r. gazociąg znajdujący się na nieruchomości powodów został zakupiony przez stronę pozwaną (...) S.A. w W.. Na własność strony pozwanej została przeniesiona określona infrastruktura przesyłowa w postaci gazociągów i stacji redukcyjno – pomiarowych oraz ich części składowych, a także części praw do nieruchomości, na których znajdowały się te urządzenia. Od 1990 r. nie było żadnej awarii gazociągu ani zdarzenia awaryjnego, nie był również przeprowadzany remont. Bieżące przeglądy gazociągu przeprowadzane są raz na kwartał, przy wykorzystaniu śmigłowca. Dodatkowo raz na kwartał dokonywany jest obchód pieszy gazociągu, który ma na celu kontrolę szczelności gazociągu. Obchód pieszy trwa około 3 min. Strona pozwana eksploatuje gazociąg zgodnie z normą branżową (...) oraz odpowiednią instrukcją eksploatacji sieci przesyłowej. Zakres korzystania z nieruchomości jest znacznie ograniczony, prawdopodobieństwo wystąpienia awarii gazociągu jest niewielkie. Do prawidłowego wykonywania czynności związanych z bieżącą eksploatacją niezbędna strefa pasa eksploatacyjnego wynosi 6 m. pas gruntu wzdłuż trasy, czyli po 3 m. w obie strony od osi gazociągu. Jest to obszar wyłączony całkowicie ze swobodnego korzystania i gospodarowania przez właściciela. Z uwagi na posadowienie infrastruktury przesyłowej na działce powodów istnieją ograniczenia w planowaniu i rozwijaniu produkcji rolniczej w pełnym jej zakresie na obszarze działki oraz ograniczenia dotyczące zakazu budowy. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powodów w związku z posadowieniem gazociągu wysokiego ciśnienia znajdującym się na terenach, które w okresie od 1 grudnia 2002 r. do 30 listopada 2012 r. stanowiły własność powodów, wyniosło 19.753 zł. Powierzchnia zajęta przez sieć wynosi dla działki (...) m 2, natomiast dla działki (...) m 2. W 2012 r. strona pozwana (...) S.A. planowała przeprowadzenie remontu gazociągu na odcinku o dł. 53,1 m, znajdującego się na działce (...). Do powodów zostały wystosowane na piśmie prośby o uzgodnienie remontu, nadto powodowie zostali poinformowani o zakresie planowanych prac oraz o zobowiązaniach jakie na siebie w związku z tym przyjęła strona pozwana. Pomimo tego, że wydana została decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji, ostatecznie nie podjęto prac remontowych. W odpowiedzi na pisma (...) S.A. powodowie odmówili zgody na udostępnienie nieruchomości w celu przeprowadzenia remontu gazociągu, wzywając jednocześnie stronę do podpisania umowy o ustanowienie służebności przesyłu wraz z oświadczeniem o uznaniu odszkodowania za poprzedzający zawarcie umowy okres bezumownego korzystania z nieruchomości powodów. W odpowiedzi strona pozwana wskazała, iż dla merytorycznego zajęcia stanowiska konieczne jest skompletowanie dokumentacji. W dniu 31 grudnia 1975 r. zostało utworzone przedsiębiorstwo państwowe (...) we W., które połączone zostało z przedsiębiorstwem (...). Przedsiębiorstwo (...) we W. przejęło cały majątek (...) Okręgowego Gazownictwa. Zarządzeniem nr 36 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 1 sierpnia 1982 r. zostało utworzone przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą (...). Jednostką organizacyjną przedsiębiorstwa (...) był (...) Okręgowy Zakład (...). W dniu 21 października 1996 r. podpisano akt przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego (...) z siedzibą w W. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa działającego pod firmą (...) Spółka Akcyjna. Spółka (...) S.A. w W. została utworzona w dniu 16 kwietnia 2004 r. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2004 r. została wpisana do rejestru przedsiębiorców jako (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W dniu 8 czerwca 2005 r. Zgromadzenie Wspólników uchwałą zmieniło nazwę spółki z (...) sp. z o.o. na (...) Sp. z o.o., które następnie przekształcone zostało w spółkę akcyjną. Przy tak ustalonym stanie faktyczny Sąd Okręgowy uznał powództwo za częściowo uzasadnione w stosunku do (...) S.A., zaś postępowanie skierowane przeciwko (...) S.A. zostało umorzone wobec skutecznego cofnięcia żądania ze zrzeczeniem się roszczenia. Sąd I instancji wskazał, że z dochodzonej przez powodów od (...) S.A. kwoty 80.000 zł z tytułu opłaty za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości – działek nr (...), za okres 10 lat, tj. od dnia 1 grudnia 2002 r. do dnia 30 listopada 2012 r., na uwzględnienie zasługiwało jedynie żądanie zapłaty kwoty 6.247,18 zł. Podstawa prawną roszczeń pozwu były przepisy art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 230 k.c. W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że na uwzględnienie nie zasługiwał podniesiony przez stronę pozwaną zarzut zasiedzenia służebności przesyłu. Strona pozwana wywodziła, że przy uwzględnieniu dobrej wiary po stronie posiadacza nieruchomości do zasiedzenia służebności przesyłu doszło po upływie 20 lat od daty zakończenia budowy gazociągu, czyli w dniu 31 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy wskazał, że do nabycia służebności w drodze zasiedzenia konieczne jest spełnienie czterech przesłanek: posiadanie tej służebności przez przedsiębiorcę (art. 352 k.c.), posiadanie to powinno polegać na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia przesyłowego, stanowiącego własność tego przedsiębiorcy (art. 292 zd.1 w zw. z art. 305 4 k.c.), posiadanie to powinno być nieprzerwane (art. 172 w zw. z art. 292 zd. 2 i art. 305 4 k.c.) oraz wymagany jest upływ przewidzianego przez ustawę czasu, tj. 20 lat przy jednoczesnej przesłance istnienia dobrej wiary lub 30 lat (art. 172 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 292 zd. 2 k.c.) przy istnieniu złej wiary. Zdaniem Sądu I instancji strona pozwana nie wykazała zaś, aby korzystała z urządzenia, które jest widoczne. Jakkolwiek gazociąg jest obiektem trwałym i ze swej natury obiektem niewidocznym, nie sposób było ustalić przebiegu tego gazociągu czy to w oparciu o słupki znacznikowe znajdujące się na nieruchomości powodów bądź na nieruchomościach sąsiadujących, czy też w oparciu o dokumentację. Sąd I instancji przyjął, że powodowie dokonując zakupu przedmiotowych nieruchomości nie posiadali wiedzy na temat posadowionych urządzeń przesyłowych. Informacja ta nie została im przekazana przez sprzedającego przedmiotowe nieruchomości- Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, która sama nie posiadała wiedzy w tym zakresie. Okoliczność umiejscowienia na działkach powodów gazociągu nie wynikała także ze sporządzonego na potrzeby zawieranej umowy sprzedaży zaświadczenia z Urzędu Gminy Ż., wobec czego brak było wzmianki na ten temat również w akcie notarialnym zakupionej nieruchomości. Sąd I instancji wskazał, że przed datą nabycia nieruchomości przez powodów położenia gazociągu nie sposób było ustalić również na podstawie dokumentacji geodezyjnej. Zdaniem Sądu Okręgowego początek biegu zasiedzenia należy łączyć z rokiem 2000, bo w tej dopiero dacie umieszczony został słupek znacznikowy wskazujący na istnienie gazociągu na działkach powodów. Nawet zatem przy przyjęciu istnienia po stronie pozwanej, jako posiadacza służebności, dobrej wiary, skutek zasiedzenia mógłby nastąpić najwcześniej w 2020 r. Zdaniem Sądu żądanie pozwu było usprawiedliwione co do zasady jedynie za okres przypadający po 02.10.2009r., tj. od kiedy strona pozwana jest właścicielem infrastruktury przesyłowej posadowionej na nieruchomościach, których postępowanie dotyczy i z tą datą należy łączyć istnienie po jej stronie złej wiary w posiadaniu nieruchomości powodów, determinującej obowiązek zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działek powodów. Wysokość należnego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o wnioski płynące z opinii biegłych z zakresu gazownictwa i szacowania nieruchomości i obliczona została przez przemnożenie liczby dni bezumownego korzystania przez stronę pozwaną – (...) S.A. z działek powodów (od 02.10.2009r. do 30.11.2012 r.) z sumą należną z tego tytułu za cały dochodzony w sprawie okres (tj. od 1.12.2002 r. do 30.11.11.2012 r.), a tak powstały wynik podzielić przez liczbę dni składających się na cały dochodzony pozwem okres bezumownego korzystania, co dało kwotę 6.247,18 zł. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zwaloryzowania dochodzonej kwoty na podstawie art. art. 358 1 § 3 k.c., wskazując, że w okresie, za jaki ostatecznie roszczenie było uzasadnione, nie doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. zasądzając je od dnia doręczenia odpisu pozwu, tj. od 7.01.2013 r. Orzeczenie o kosztach postępowania w odniesieniu do strony pozwanej (...) S.A. zapadło w oparciu o art. 98 k.p.c., natomiast koszty procesu między powodami a (...) S.A. zostały stosunkowo rozliczone na zasadzie art. 100 k.p.c., przy uwzględnieniu, że powodowie wygrali proces w 7%. Odpowiednio do wyniku sprawy, Sąd nakazał również powodom i stronie pozwanej- (...) S.A. uiścić na rzecz Skarbu Państwa brakujące wydatki w sprawie poniesione tymczasowo ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu. Od powyższego wyroku apelację wywiedli powodowie i strona pozwana (...) S.A. Powodowie, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie punktu II, IV i V, zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: 1. art. 232, 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie uzupełniającej opinii biegłego z dnia 02.06.2015r. i nieprawidłowe wyliczenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powodów przez stronę pozwaną, 2. art. 102 i 103 k.p.c. polegające na niezastosowaniu ich w sprawie. Podnosząc powyższe zarzuty, powodowie wnieśli o zmianę punktu I zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od strony pozwanej (...) S.A. na ich rzecz łącznie kwoty 8.324 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 07.01.2013r. do dnia zapłaty, zmianę punktu IV i V poprzez odstąpienie od obciążania powodów kosztami procesu wobec strony pozwanej - (...) S.A. oraz o zasądzenie od strony pozwanej - (...) S.A. zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Strona pozwana - (...) S.A., zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego, tj.:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.