Tymczasem pozwany składając sprzeciw od nakazu zapłaty nie wykazał dokumentami swoich wierzytelności odszkodowawczych. Dodatkowo Sąd I instancji wskazał, że z treści sprzeciwu wynika, że w pierwszej kolejności pozwany dopiero wezwał powoda do zapłaty kwoty z tytułu kosztów usunięcia wad budynków. Takie więc było pierwsze twierdzenie pozwanego. Sąd Okręgowy podniósł, że gdyby pozwany chciał skutecznie zgłosić zarzut potrącenia, to nie tylko powinien udowodnić go dokumentami, ale złożyć we właściwym czasie nie budzące wątpliwości oświadczenie o potrąceniu, czego jednak nie uczynił. W ocenie Sadu I instancji w niniejszej sprawie wątpliwości budzi, czy pozwany kwestionuje żądanie pozwu co do zasady, czy też przyznając je składa oświadczenia o potrąceniu przysługującej mu wierzytelności z wierzytelnością dochodzona pozwem. W oparciu o te ustalenia faktyczne i prawne Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo. Co do odsetek ustawowych Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 359 § 1 kodeksu cywilnego odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu. Nadto orzekając o odsetkach ustawowych od zasądzonej kwoty Sąd Okręgowy miał na uwadze brzmienie art. 455 k. c. w zw. z art. 481 § 1 k. c. W przedmiotowych umowach strony określiły bowiem terminy i warunki zwrotu kaucji zabezpieczających, co uzasadnia zasądzenie odsetek ustawowych zgodnie z wnioskiem powoda. Wyrok apelacją w całości zaskarżyła pozwana zarzucając: 1. naruszenie prawa procesowego, w szczególności: a. art. 328 § 2 kpc przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw rozstrzygnięcia w zakresie w jakim Sąd nie uwzględnił żądania pozwanego co do rozliczenia z kaucji gwarancyjnych objętych pozwem kosztów robót wykonywanych przez pozwanego, a wymienionych w protokole odbioru robót z dnia 18 maja 2008 roku, co do których powód wyraził zgodę na ich usunięcie przez pozwanego na jego koszt – w szczególności, czy Sąd przyjął, że zostały one usunięte przez powoda, czy też, że nie istniały (jak twierdził powód), czy też że pozwany nie wykazał, że poniósł wydatki związane z usuwaniem wad; b. art. 233 § 1 kpc przez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego i przyjęcie, że: - powód nie akceptował treści protokołu robót z dnia 18 kwietnia 2008 roku, w tym zgody na usunięcie wad na jego koszt przez pozwanego, skoro wykonał usunięcie wad związanych z „czapami” kominowymi wymienionymi w tym protokole, nie wykazał, że zgłosił roboty ponownie do odbioru, tj. po dniu 18 kwietnia 2008 roku, ani że zakwestionował sporządzony w dniu 18 kwietnia 2008 roku protokół, ani też nie wykazał, że sporządzono inny protokół odbioru, w którym dokonano odbioru robót potwierdzający brak wad w robotach budowlanych, a wpisany do dziennika budowy w dniu 16 maja 2008 roku; - zasadą było, że strony dokonywały częściowych odbiorów robót, w których ujawniały wady, choć żaden taki protokół nie został złożony do akt sprawy, zaś z treści umowy wynika wprost, że strony dokonywały protokołów zaawansowania robót dla potrzeb zapłaty kolejnych faktur oraz, że taki protokół nie stanowi akceptacji pozwanego co do jakości wykonanych robót; c. art.
kpc przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że zgłoszenie w piśmie procesowym żądania zapłaty opartego o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, a następnie potrącenie kwoty objętej wezwaniem z roszczeniem zgłoszonym w pozwie, nie jest przedstawieniem wierzytelności udowodnionej dokumentami; d. art. 230 kpc przez jego niezastosowanie oraz art. 232 kpc przez jego błędną wykładnię przez przyjęcie, że brak dowodów zapłaty za faktury, które na siebie przyjął pozwany sprawia, że nie udowodnił poniesienia kosztów związanych z usuwaniem wad, choć powód nie kwestionował tej okoliczności;
kpc nie wykazał dokumentami istnienia własnej wierzytelności, którą następnie przedstawił do potrącenia. Niewykazanie bowiem przez pozwanego wierzytelności przedstawionej do potrącenia w sposób wymagany przepisami kodeksu postępowania cywilnego, wobec niesporności wierzytelności powoda, w istocie bezprzedmiotowymi czyniłoby rozpatrywanie pozostałych zarzutów zawartych w apelacji. Jak wynika z treści sprzeciwu od nakazu zapłaty, pozwany powołując się na istnienie wad w wykonanych przez powoda pracach, nie twierdził, z odwołaniem się do treści poszczególnych umów, że istnieją podstawy do wstrzymania wypłat kaucji gwarancyjnych. Odwołując się jedynie do wad stwierdzonych przez niego w budynku przy ulicy (...) stwierdził, że koszt ich usunięcia wyniósł łącznie 295.147,14 zł i tym samym „kwota ta winna zostać wypłacona przez powoda na rzecz pozwanej z tytułu odszkodowania w związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania” (k. 79). Jak z powyższego wynika, z to z faktu złożenia oświadczenia o potrąceniu pozwany wywodził bezzasadność powództwa, inaczej bowiem musiałby twierdzić, a następnie wykazywać w stosunku do każdej z umów, że w okresie gwarancyjnym wystąpiły wady prac wykonanych przez powoda, że pozwany zgłosił te wady w sposób przewidziany w umowach, powód tych wad nie usunął, co z kolei uczynił pozwany ponosząc koszty w wysokości nie mniejszej niż kwoty poszczególnych kaucji gwarancyjnych. Pozwany tymczasem powołał się i przedstawił dokumenty mogące świadczyć o tym, że poniósł koszty usuwania wad budynku przy ulicy (...). W tej sytuacji istotnym jedynie było, że powód wykazał istnienie własnej wierzytelności, spornym natomiast pozostawało, czy doszło do jej umorzenia, na skutek złożonego w sprzeciwie od nakazu zapłaty oświadczenia o potrąceniu oraz podniesionego w jego następstwie zarzutu potrącenia. Pozwany nie zgadzając się z Sądem I instancji, swego stanowiska w zakresie naruszenia przepisu art.
nie uzasadnił, ograniczając się do dość ogólnie postawionego zarzutu naruszenia przepisu prawa procesowego. Zgodnie z tym przepisem – obecnie już nie obowiązującym, ale znajdującym w sprawie zastosowanie – w sprawie rozpoznawanej według zasad określonych w dziale IVa kodeksu postępowania cywilnego, do potrącenia w toku postępowania mogą być przedstawione tylko wierzytelności udowodnione dokumentami. Należy w tym miejscu wskazać, że ustawodawca nowelizując w ustawie z dnia 16 listopada 2006 roku (DZ.U. Nr 235, poz. 1699) kodeksowe przepisy o odrębnym postępowaniu w sprawach gospodarczych, ograniczył pozwanemu podjęcie merytorycznej obrony również w odniesieniu do zgłaszania zarzutu potrącenia (art.
). Z uzasadnienia rządowego projektu omawianej ustawy nowelizacyjnej wynika, że u podstawy takiego unormowania tkwiło założenie, że wymóg udokumentowania wzajemnych wobec powoda wierzytelności pozwanego zapobiega długotrwałemu i obszernemu postępowaniu dowodowemu, ponieważ niedopuszczalne będzie w tym zakresie przesłuchiwanie świadków i stron oraz przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego. A poza tym regulacja ta nie pozbawia pozwanego możliwości sądowego dochodzenia swej innej wierzytelności objętej oświadczeniem o potrąceniu, czy to w drodze osobnego procesu, czy też przez wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 § 1 pkt 2 kpc. Por. T. Wiśniewski (w:) System prawa handlowego..., t. 7, s. 89 i n.) Bezsprzecznie, opisana wyżej zmiana art.
kpc nawiązuje wprost do redakcyjnego ujęcia uregulowania kwestii dopuszczalności przedstawiania do potrącenia wierzytelności w postępowaniu nakazowym. Dlatego też w orzecznictwie przyjmuje się, z powołaniem na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., III CZP 56/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz. 119), że przewidziane w art. 493 § 3 kpc wymaganie udowodnienia wierzytelności przedstawionej do potrącenia dokumentami wskazanymi w art. 485 kpc nie dotyczy sytuacji, w której do potrącenia doszło przed doręczeniem pozwanemu nakazu zapłaty i pozwu. Jeżeli zaś do potrącenia wcześniej nie doszło, rygor z tego przepisu w pełni znajduje zastosowanie. Podzielając powyższy pogląd Sąd Apelacyjny stwierdza, że pozwany dopiero w piśmie stanowiącym sprzeciw o wydanego w sprawie nakazu zapłaty wezwał powoda do zapłaty kwoty – po sprostowaniu (k. 140) – kwoty 295.844,74 zł, a następnie przedstawił te kwotę do potrącenia. Winien on zatem swą wierzytelność - w całości – udowodnić dokumentami. Obowiązku tego skarżący zdaje się nie kwestionować, bo treść zarzutu apelacji naruszenia art.
kpc wskazuje na to, że pozwany uważa, iż swą wierzytelność wobec powoda w sposób wymagany powołanym przepisem udowodnił. Należy zatem stwierdzić, że pozwany dokonując potrącenia powołał się nie tylko wymienione na dokumenty powołane na str. 4 sprzeciwu od nakazu zapłaty (k. 80), ale również na zeznania świadka Ł. K., a także - na wypadek zaprzeczenia przez powoda kosztów usunięcia wad – na dowód z opinii biegłego z dziedziny budownictwa. Wobec stanowiska procesowego powoda, który negował podstawy dokonanego przez pozwanego potrącenia, wniosek ten został podtrzymany w toku postępowania, a po jego oddaleniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 roku, pełnomocnik pozwanego złożył do protokołu zastrzeżenie w trybie art. 162 kpc. Z powyższego w sposób oczywisty wynika, że pozwany celem udowodnienia swojej wierzytelności, którą w sprzeciwie od nakazu zapłaty przedstawił powodowi do potrącenia nie odwoływał się jedynie do dokumentów, ale także do innych środków dowodowych, których przeprowadzenie miało dopiero wykazać, czy w istocie pozwanemu przysługuje wobec powoda wierzytelność w przedstawionej do potrącenia wysokości. Udowodnienie oznacza przedstawienie dowodów, w oparciu o które można poczynić ustalenia faktyczne co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Udowodnienie wierzytelności dokumentami oznacza przedstawienie dokumentów, z których wynikać będzie, że wierzytelność faktycznie przysługuje osobie, która się na jej istnienie powołuje. Skoro pozwany udowadniając swą wierzytelność powołuje się – oprócz dokumentów - na zeznania świadka oraz opinię biegłego, to nie można przyjąć, aby wykazał swą wierzytelność w sposób wymagany przepisem art.
Ubocznie zatem jedynie należy wskazać – na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy - że większość pism pozwanego do powoda dotyczyła budynku przy ulicy (...) w P., co do których pozwany nie udokumentował żadnych kosztów usunięcia wad. Co do budynku przy ulicy (...), pisma pozwanego z dnia 1 sierpnia 2008 roku, 13 sierpnia 2008 roku oraz z 27 sierpnia 2008 roku były doręczane nie pozwanemu, a radcy prawnemu R. M., zaś nie ma na to żadnego dowodu, że był on uprawniony do odbierania ze skutkiem prawnym korespondencji pozwanego. Z faktu sporządzenia, a następnie doręczenia powołanych pism pozwana nie może zatem wiązać żadnych skutków prawnych. Ma to o tyle istotne znaczenie, że według zapisu § 8 pkt 3 i 4 umowy z dnia 5 lutego 2007 roku dotyczącej budynku przy Ulicy (...), pozwany miał obowiązek zawiadomić powoda o wadach i dopiero od daty zawiadomienia biegł pozwanemu tygodniowy – w braku odmiennych uzgodnień - termin do usunięcia tych wad. Nie można zatem uznać, aby w stosunku do wad, na istnienie których powołuje się pozwany, doszło do wymaganego umową trybu zawiadomienia o tych wadach. Skoro zaś do takiego formalnego zawiadomienia nie doszło, w świetle zapisu zdania drugiego pkt 4 § 8 umowy z dnia 5 lutego 2007 roku, pozwany nie był w ogóle uprawnionym do tego, aby usuwać usterki we własnym zakresie na koszt powoda. Co do pisma z dnia 19 września 2008 roku, także związanego w budową przy ulicy (...), dotyczyło ono usterki podlegającej na złym podłączeniu przewodów wentylacyjnych, a pozwany nie wykazywał, aby taka wada była usuwana na jego koszt. Odnosząc się też do protokołu z dnia 18 kwietnia 2008 roku, to zdaniem Sądu Apelacyjnego - w świetle treści zarzutów opartych o nieusunięcie w terminie gwarancji stwierdzonych w czasie jej obowiązywania wad i usterek wykonanych przez powoda robót budowlanych – nie może on mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to bowiem protokół końcowego odbioru robót. Wskazane w nim wady i usterki, w świetle zapisu § 9 pkt 6 umowy z dnia 5 lutego 2007 mogły mieć znaczenie dla wypłaty 4 % kaucji gwarancyjnej należytego wykonania robót. Kwota ta miała zostać wypłacona w terminie 30 dni od dnia dokonania końcowego odbioru robót. Należy przyjąć, że została ona powodowi wypłacona, bowiem w niniejszej sprawie dochodzi on jedynie zwrotu kaucji z tytułu kwoty zatrzymanej z tytułu gwarancji usunięcia usterek, o której mowa w pkt 5 § 9 umowy. Należy zatem stwierdzić, że usterki stwierdzone w protokole z dnia 18 kwietnia 2008 roku, jeżeli nawet wystąpiły i zostały w formalnie przez pozwanego potwierdzone, to i tak nie mogły stanowić podstawy do zatrzymania kaucji gwarancyjnej zatrzymanej przez pozwanego tytułem gwarancji usunięcia usterek. Także ubocznie Sąd Apelacyjny stwierdza, że budzi wątpliwości przedłożona przez pozwanego umowa z dnia 16 czerwca 2008 roku dotycząca wykonania określonych w jej § 1 prac, zawarta przez pozwanego z Przedsiębiorstwem Budowlanych (...) s.c w O. (k. 152-153). Prace objęte umową wykonane miały być wykonane w terminie 16 czerwca – 25 lipca 2008 roku (§ 2 pkt 1 umowy). Jak wynika z bardzo lakonicznego protokołu odbioru (k.154), prace zostały odebrane w dniu 25 lipca 2011 roku, a tymczasem faktura na kwotę 55.853,36 zł (k.155) wystawiona została przez wykonawcę z datą 31 lipca 2008 roku. Trudno domyślać, się dlaczego faktura została wystawiona blisko trzy lata przed obiorem robót. Nie dociekając przyczyn takiej nieścisłości w dokumentacji przedłożonej przez stronę pozwaną nie sposób uznać, aby w stosunku do kwoty 55.853,36 zł pozwana udowodniła dokumentami istnienie w stosunku do powoda wierzytelności w tej wysokości, wynikającej z powierzenia zastępczego wykonania prac innemu wykonawcy. Aby Sąd mógł ustalić, że taka wierzytelność faktycznie powstała winien prowadzić dodatkowe czynności wyjaśniające, a to prowadzi do oczywistego wniosku, że potrącenie wierzytelności w wysokości 55.853,36 zł nie zostało przez pozwaną udowodnione dokumentami. Sąd Apelacyjny uznał zatem, że pozwany w wymagany sposób nie udowodnił istnienia wierzytelności, którą przedstawił do potrącenia. Nie doszło zatem do naruszenia przepisu art. 498 § 1 kc. Co do zarzutów faktycznych, z uwagi na powyższe rozważania w zasadzie nie ma potrzeby odnoszenia się do nich. Sąd Apelacyjny poprzestaje zatem na stwierdzeniu, że w pełni akceptuje poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne, jak i związaną z nimi ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów. Z tych przyczyn apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu (art. 385 kpc). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 kpc w zw. z art. 99 kpc, zaś wysokość kosztów zastępstwa procesowego określono na podstawie § 6 pkt 6 w zw. z § 13 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie…..(DZ.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.). /-/M. Mazurkiewicz- Talaga /-/M. Gulczyńska /-/K. Ratajczak
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.