Sygn. akt IX U 548/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 lipca 2014 r. znak i numer sprawy (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.: - ustalił, iż podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługują

§ 2

k.p.c.), natomiast w innym przypadku odwołanie oddala (art.

§ 1k.p.c).

Oznacza to, że sąd nie modyfikuje decyzji na niekorzyść wnoszącego odwołanie. Skoro podstawa wymiaru zasiłku ustalona w decyzji pozostawała wyższa niż rzeczywiście wynikająca z wyliczenia w oparciu o przepisy ustawy zasiłkowej, brak było podstaw do zmiany decyzji w zakresie tej podstawy. Zasiłek chorobowy przysługujący ubezpieczonej od tak ustalonej podstawy za okres 3 kwietnia 2014r. – 6 czerwca 2014r. (łącznie 65) wynosił 3140, 80 zł. Dzienna stawka zasiłku (w myśl art. 36 ust. 3 ustawy zasiłkowej 1/30 podstawy wymiaru) odpowiadała bowiem kwocie 48, 32 zł. Tym samym różnica między świadczeniem wypłaconym a należnym wynosiła 12.904, 45 zł, jak prawidłowo wskazał organ w decyzji. Zgodnie z art. 84 ust.

1. osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. (art. 84 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy systemowej). To właśnie na treść art. 84 ustawy zasiłkowej powoływał się organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W sprawie zachodziły podstawy do uznania nadpłaconego zasiłku chorobowego za świadczenie nienależnie pobrane. Nadpłata zasiłku nastąpiła w oparciu o dokumenty złożone przez płatnika składek, a obejmujące taką podstawę wymiaru składek jak wskazana w aneksie do umowy o pracę modyfikującym wymiar czasu pracy i wynagrodzenie ubezpieczonej. Podpisanie przez A. B. tego aneksu stanowiące punkt wyjścia do uzyskanie zasiłku liczonego od wyższej podstawy uznać należy za świadome wprowadzeni w błąd, o jakim mowa w art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej. Związanie sądu prawomocnym wyrokiem w sprawie podstawy wymiaru składek dotyczy nie tylko rozstrzygnięcia, ale i ustaleń, którego legły u jego podstaw. Oznacza to, że sąd rozpoznający niniejszą sprawę wiąże również ustalenie, że podpisanie przez strony aneksu do umowy o pracę podwyższające od 1 lutego 2014r. wymiar czasu pracy A. B. i jej wynagrodzenie nie znajdowało uzasadnienia, miało bowiem na celu wyłącznie uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczeń społecznych i pozostawało z tego względu nieważne wobec sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Z prawomocnością orzeczenia sądowego związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to w orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, że powaga ta rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2011r. II PK 4/11, OSNP 2012/15 -16/192 i powołane tam orzeczenia). W kolejnym postępowaniu, takie okoliczności faktyczne nie mogą być już ponownie badane. Związanie orzeczeniem oznacza bowiem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią. Ustalenia dotyczące nieważności postanowień umownych aneksu podpisanego przez ubezpieczoną i płatnika składek były nierozerwalnie związane z rozstrzygnięciem, jakie zostało wydane w sprawie VI U 1490/14, wyznaczały to rozstrzygnięcie. Modyfikacja podstawy wymiaru składek określonych w umowie o pracę możliwa jest wyjątkowo, właśnie przy takim ustaleniu jak w tej sprawie. Jeśli w istocie nie istniały podstawy do ustalenia wynagrodzenia w określonej wysokości, a zostało ono ukształtowane wyłącznie dla maksymalizowania dochodu ubezpieczonej z tytułu świadczeń z ubezpieczenia społecznego i nie odpowiadało wykonywanej pracy nie powinno dojść do takiego jego określenia. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu jej obejście jest nieważna, chyba że przepis przewiduje inny skutek, nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie w przypadku umów o pracę z uwagi na odesłanie zawarte w art. 300 k.p. Zawierając taką umowę strony winny zatem rozważyć m.in. czy nie narusza ona zasad współżycia społecznego. Jeśli tego nie uczynią, ponoszą konsekwencje uznania umowy lub niektórych jej postanowień (zgodnie z art. 58 § 3 k.c. jeżeli nieważnością dotknięta jest tylko część czynności prawnej czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana) za nieważne. Rozpoznający odwołanie A. B. od decyzji w przedmiocie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne Sąd Okręgowy w Szczecinie obszernie wyjaśnił, dlaczego postanowienie umowne w przedmiocie wynagrodzenia za pracę (także zwiększenia etatu) jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jego stanowisko podzielił też Sąd Apelacyjny w Szczecinie. Bezcelowym jest przytaczanie tej argumentacji przez podzielający ją w pełni Sąd Rejonowy, jako że ustalenie to wydane w sprawie VI U 1490/14, jak już wspomniano, jest wiążące w tej sprawie. Podpisanie aneksu podwyższającego wynagrodzenie nie wynikało z chęci realizacji wynikających zeń postanowień, nie znajdowało żadnego uzasadnienia, a ukierunkowane było wyłącznie na uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczeń społecznych znajdującej się w ciąży ubezpieczonej kosztem innych uczestników systemu. Takie działanie uznać należy za świadome wprowadzenie organu w błąd co do podstawy wymiaru składek. W zaskarżonej decyzji zobowiązano ubezpieczoną nie tylko do zwrotu zasiłku chorobowego, ale i odsetek od tych świadczeń. W decyzji nie wskazano, za jaki okres organ domaga się odsetek, a ograniczono się jedynie do podania ich kwoty. Zważywszy jednak na wyliczenie kwotowe odsetek i informację, iż mają być one dalej naliczane, uznać należało, że są to odsetki należne za okres do wydania decyzji. Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy systemowej, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Art. 84 ust. 1 ustawy systemowej odsyła w zakresie wysokości i zasad naliczania odsetek do przepisów prawa cywilnego, a zatem do regulacji zawartych w kodeksie cywilnym. Odesłanie to nie może być jednak rozumiane zbyt szeroko. Nie dotyczy ono, zdaniem sądu, terminu wymagalności świadczeń podlegających zwrotowi a w konsekwencji terminu, od którego organ rentowy może żądać odsetek. Opóźnienie dłużnika w prawie cywilnym uregulowane jest bowiem w różny sposób w zależności od rodzaju świadczenia, jakiego dotyczy. Określenie terminu wymagalności świadczenia z ubezpieczeń społecznych podlegającego zwrotowi musi być ustalone nie na gruncie przepisów prawa cywilnego, a na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. Zasady prawa cywilnego, o jakich mowa w art. 84 ust. 1 ustawy systemowej to zasady wskazane w art. 481 § 1 i 2 k.c. W myśl wymienionych przepisów jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, przy czym jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Określenie terminu powstania opóźnienia osoby zobligowanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych musi być oceniane jednak na gruncie przepisów ubezpieczeniowych. Ustalenie, że wypłacone świadczenie z ubezpieczeń społecznych jest nienależne, zostaje dokonane dopiero w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez organ rentowy. Dopiero od dnia następnego po dniu otrzymania decyzji w tym zakresie jej adresat, jeśli zostaje zobowiązany do zwrotu świadczenia, pozostaje w opóźnieniu skutkującym możliwością żądania odsetek. Z datą otrzymania decyzji uzyskuje on bowiem wiedzę o tym, że świadczenie jest nienależne (otrzymuje wezwanie do jego zwrotu). Taki pogląd sądu znajduje poparcie w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010r. I UK 201/09 LEX nr 585713 i z dnia 16 grudnia 2008 r. I UK 154/08, OSNP 2010/11- 12/
2. Decyzja obligująca ubezpieczoną do zwrotu świadczeń została jej doręczona w dniu 22 lipca 2014r., do tego dnia nie powinny zatem być naliczane odsetki od kwoty podlegającej zwrotowi. Mając na uwadze wszystko powyższe sąd na podstawie art.

§ 2

k.p.c zmienił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obowiązku zwrotu odsetek, w pozostałym zaś zakresie na podstawie art.

§ 1k.p.c oddalił odwołanie jako nieuzasadnione.

Orzeczenie o kosztach wydane zostało w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), do których zalicza się wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. Zasądzona na rzecz organu rentowego kwota odpowiada stawce przewidzianej w § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U 2002.163.1349 z późn. zm) w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia odwołania. Ustaleń faktycznych dokonano na podstawie zgromadzonych dokumentów, których rzetelność i autentyczność nie były podważane. ZARZĄDZENIE 1. Odnotować (projekt sporządzał asystent W. S. acz został on znacząco zmieniony) 2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi ubezpieczonej, 3. przedłożyć z apelacją lub za 21 dni