Sygn. akt VI Ga 413/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Renata Bober Sędziow
§ 2k.c.
nie uzależnia odpowiedzialności inwestora od przedłożenia mu dokumentacji, jeśli wyraża w sposób czynny zgodę na udział podwykonawcy w realizacji inwestycji. Spółdzielnia wyraziła zgodę czynną w sposób dorozumiany , akceptowała obecność podwykonawcy na terenie budowy. Prace wykonywane przez powodowego podwykonawcę były odbierane przez przedstawicieli tak generalnego wykonawcy jak i inwestora. Spółdzielnia, na wniosek swojego generalnego wykonawcy, po uprzednim odbiorze części robót budowlanych dokonywała zapłaty wynagrodzenia bezpośrednio na rzecz podwykonawcy. D. W. dokonał wyraźnego zgłoszenia powódki jako podwykonawcy na skutek umowy cesji z 20 marca 2013 r., które to zgłoszenie zostało wycofane dopiero w sierpniu 2013 r. W tym stanie rzeczy zachowanie pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej należało traktować jako jednoznaczną zgodę na zawarcie umowy o podwykonawstwo i jej warunki. O odsetkach ustawowych od kwoty 20.468,90 zł Sad Rejonowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. Sąd Rejonowy oddalił powództwo A. D. co do kwoty 690 zł, jako, że powódka była obowiązana do wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania zobowiązania w wysokości 3% wynagrodzenia umownego brutto. Sąd Rejonowy na podstawie art. 102 k.p.c. postanowił nie obciążać powódki kosztami postępowania od części objętej cofnięciem pozwu z dnia 11 grudnia 2014 r. Orzeczenie o pozostałych kosztach postępowania znajduje oparcie w art. 100 zd. 2 k.p.c. Powyższy wyrok zaskarżyła w części co do pkt II i IV pozwana Spółdzielnia (...)w R.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1) Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 233 § 1 kpc poprzez: - uchybienie obowiązkowi wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, to jest treści § 25 umowy z dnia 8 grudnia 2011r nr (...) zawartej pomiędzy M. D.
(1)a pozwanym D. W., z którego jednoznacznie wynika, iż dokonanie cesji zarówno praw jak i obowiązków z tejże umowy wymagało pisemnej zgody zamawiającego tj. D. W., a której to zgody na piśmie zamawiający nie wyraził oraz § treści 5 Umowy Cesji nr (...) z dn. 20.03.2013 r., z którego wynika rozwiązanie umowy cesji w razie braku pisemnej zgody zamawiającego, przy braku takiej zgody w wymaganej formie, - dokonanie oceny dowodów dopuszczonych w sprawie w sposób wybiórczy, z uchybieniem obowiązkowi jego wszechstronnego rozważenia oraz sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a to poprzez nieuwzględnienie części okoliczności tj. zeznań świadka K. L. i M. D.
(1)dotyczących przeznaczenia zakupu kominów w oparciu o fakturę (...) (...) z dn. 5.03.2013 oraz wszystkich okoliczności, w szczególności rozbieżności kwot wynikających z dokumentacji w postaci (...) z dn. 1.03.2013r, (...)z dn. 19.04.2013r - wraz z protokołami i harmonogramami rzeczowo - finansowymi stanowiącymi podstawę wystawienia tych faktur oraz (...) z dn. 30.03.2013r i (...) z dn. 5.03.2013 w zakresie wysokości kwot do rozliczenia z zakupu kominów L. dokonanego przez pozwanego ad. 2 na potrzeby wbudowania w budynkach (...) przedmiotowej inwestycji, - dokonanie oceny dowodów dopuszczonych w sprawie w sposób wybiórczy, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, poprzez uznanie, że pismem z dnia 19 kwietnia 2013r. doszło do zgłoszenia przez pozwanego ad. 1 D. W. inwestorowi - pozwanemu ad 2, firmy powódki A. D. jako podwykonawcy na wykonanie prac budowlanych w budynkach nr (...) przy ul. (...) w R., w sytuacji gdy dokument zalegający w aktach sprawy w żaden sposób nie może zostać uznany za pismo spełniające warunki zgłoszenia podwykonawcy w rozumieniu art.
kc, - uznanie przez Sąd, że zeznania świadków Z. W., M. S., Z. Ł., M. D.
(1)w części dotyczącej rzekomej wiedzy pozwanego ad. 2 w zakresie wykonywanych robót przez powódkę, za logiczne, spójne a nadto korespondujące z dopuszczonymi w sprawie dowodami z dokumentów, w sytuacji gdy zeznania w/w świadków w tej części są sprzeczne ze sobą oraz innymi dowodami w sprawie i nie potwierdzają by inwestor wiedział i akceptował fakt wykonania robót przez powódkę, a w szczególności posiadał jakąkolwiek wiedzę co do jego zakresu i umówionego wynagrodzenia, - dokonanie oceny dowodów dopuszczonych w sprawie w sposób wybiórczy, z uchybieniem obowiązkowi jego wszechstronnego rozważenia oraz sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a to poprze uznanie, że wykonanie przelewu przez pozwaną ad 2 miałoby jednoznacznie wskazywać o wiedzy inwestora co do rodzaju, zakresu i wartości prac wykonywanych przez powódkę na budowie, a w dalszej kolejności miałoby wykazywać zgodę pozwanej ad 2 na osobę podwykonawcy i jej warunki, w sytuacji gdy ani z dokumentów zgromadzonych w sprawie ani zeznań świadków jak choćby K. L. czy też J. M. okoliczności takiej wywnioskować nie można, a co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia,
- b)art. 231 kpc poprzez bezpodstawne przyjęcie, że ustalone fakty w postaci przebywania na budowie inspektorów nadzoru z ramienia inwestora oraz bezpośrednich rozmów z pracownikami prowadzą do ustalenia, że inwestor miał wiedzę o osobie podwykonawcy oraz ustalonym wynagrodzeniu i zakresie robót zleconych przez generalnego wykonawcę,
- c)art. 328 § 2 kpc poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z wymogi wskazanymi w tym przepisie, w szczególności poprzez niewyjaśnienie dokonanej oceny dowodów i niewskazanie na jakich w istocie dowodach sąd oparł rozstrzygnięcie, skoro z zebranego w sprawie materiału wynika, że zeznania świadków są wzajemnie sprzeczne i nie dają podstawy do przyjęcia, że doszło do spełnienia się przesłanek warunkujących solidarną odpowiedzialność inwestora,
- d)art. 98 kpc poprzez zasądzenie kosztów postępowania wyłącznie na rzecz powódki i nie zasądzenie kosztów postępowania na rzecz pozwanego ad. 2 w sytuacji gdy strona powodowa na skutek cofnięcia pozwu przegrała sprawę w większej części dotyczącej 23000zł z pkt I wyroku oraz na skutek oddalenia pozwu co do kwoty 690zł z pkt III wyroku. 2) Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu: - że umowa z dn. 8. 12. 2011 r. pomiędzy pozwanym ad 1 D, W. a M. D. nie zawierała ograniczenia co do formy pisemnej cesji praw i obowiązków z tejże umowy, - że umowę cesji nr (...) z dn. 20.03.2013r. nie uległa rozwiązaniu z mocy jej § 5 na skutek braku pisemnej zgody pozwanego ad. 1, - że inspektorzy nadzoru z ramienia pozwanej Spółdzielni kontaktowali się na bieżąco bezpośrednio z pracownikami podwykonawcy i z samym podwykonawcą zgłaszając uwagi co do jakości i terminowości prac, w sytuacji gdy z zeznań świadków, w szczególności K. L. i J. M. wynikają okoliczności przeciwne, co czyni w konsekwencji niezasadnym i błędnym przyjęcie, że Spółdzielnia akceptowała obecność powódki jako podwykonawcy, - że pomiędzy M. D.
(1)a pozwanym ad. 1 D. W. doszło do rzekomego rozliczenia należności z tytułu PROF./ (...) z dn.5.03.2013 r. z wynagrodzenia w oparciu o faktury nr (...) z dn. (...) r. 27.03.2013r w sytuacji, gdy brak jest jakichkolwiek przesłanek do takiego stwierdzenia, 1) Naruszenie prawa materialnego: - art. 83 § 1 kc poprzez jego niezastosowanie w pierwszej kolejności do oceny ważności umowy cesji nr (...) z dn. 20.03.2013r. podpisanej pomiędzy M. D.
(1)a A. D., na którą powołuje się powódka mimo iż okoliczności sprawy wskazują na jej pozorny charakter, - art. 73 § 2 kc poprzez jego niezastosowanie dla oceny skutków prawnych braku pisemnej zgody pozwanego ad. 1 na umowę cesji nr (...) z dn. 20.03.2013r. w szczególności przy uwzględnieniu ustaleń § 5 tej umowy cesji w postaci rozwiązania tejże umowy w razie braku stosownej pisemnej akceptacji zamawiającego, której to w przedmiotowej sprawie brak, - art.
§ 2i 5 k.c.
przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do spełnienia się przesłanek solidarnej odpowiedzialności inwestora, a nadto, że powódka została zgłoszona inwestorowi w sposób wskazany w tym przepisie, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału nie wynika, by w niniejszej sprawie można było przyjąć solidarną odpowiedniość pozwanego ad 2 za zobowiązania powódki w szczególności z uwagi na fakt, że zarówno jej poprzednik prawny - firma (...) M. D.
(1), jak i sama powódka nie została zgłoszona inwestorowi, a ponadto z uwagi na fakt, że inwestor nie znał i nie mógł znać warunków zawartej umowy podwykonawczej, umówionego wynagrodzenia i zakresu robót, za które miałby być solidarnie odpowiedzialny. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości w zaskarżonej części w stosunku do pozwanego ad 2, tj. co do kwoty 20 468,90 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 5 maja 2013r. do dnia zapłaty, oraz zasądzenie na rzecz pozwanego ad 2 kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego za wg norm przepisanych za obie instancję względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części tj. pkt II i pkt IV i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu pozwana przytoczyła i rozwinęła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na apelację powódka wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Po rozważeniu w granicach wniosków środka odwoławczego całokształtu okoliczności sprawy, Sąd Okręgowy uznał apelację za zasługującą na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w części nie podziela dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów i poczynionych w oparciu o nie ustaleń stanu faktycznego jak i dokonanych w oparciu o ten stan faktyczny dalszych wniosków. Sąd II instancji dokonał także w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy w części własnych, odmiennych ustaleń faktycznych. Zaznaczyć należy, iż podstawowym celem postępowania apelacyjnego jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd apelacyjny ma nie tylko prawo, lecz i obowiązek rozważenia na nowo całokształtu okoliczności, istniejących w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej oraz własnej ich swobodnej i samodzielnej oceny (art. 233 § 1 kpc i art. 316 § 1 kpc w zw. z art. 391 kpc). Z istoty apelacji wynika, że sąd drugiej instancji nie ogranicza się do kontroli sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę i rozważając wyniki postępowania przed sądem pierwszej instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Dokonywanie przez sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych umożliwia temu sądowi - stając się zarazem jego obowiązkiem - ustalenie podstawy prawnej wyroku, a więc dobór właściwego przepisu prawa materialnego, jego wykładnię oraz podjęcie aktu subsumcji. Zasadnym był zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w zakresie dowodu z umowy nr (...) oraz umowy cesji. Sąd Rejonowy pominął dokonując ustaleń faktycznych treść § 25 umowy właściwej z którego wynikało, iż dokonanie cesji praw i obowiązków przez wykonawcę M. D.
(1)wymaga pisemnej zgody zamawiającego tj. pozwanego D. W.. Z powyższym pozostawał w związku zapis spornej umowy cesji w jej § 5, iż cedent zobowiązuje się zawiadomić zamawiającego tj. pozwanego D. W. o zamiarze podpisania niniejszej umowy oraz uzyskania od niego pisemnego oświadczenia, wyrażającego zgodę na zawarcie umowy cesji. Oświadczenie to miało stanowić załącznik nr 2 do umowy cesji. Przy czym umowa cesji miała ulec rozwiązaniu w przypadku niewyrażenia tej zgody. Jednocześnie zmiany i uzupełnienia umowy cesji wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności / § 6 ust. 3 umowy cesji/. Pozwany zaprzeczył udzieleniu zgody na cesję, stąd to na powódce spoczywał ciężar dowodzenia tego faktu, z którego wywodziła na swoją rzecz skutki prawne /art. 6 kc/. W sprawie brak było dowodu z pisemnej zgody. Skuteczność cesji wobec braku pisemnej zgody należało zatem rozważyć w ramach wymogu zgody na cesję praw z umowy nr (...) oraz zapisów samej umowy cesji zawierającej warunek rozwiązujący. Zastrzeżenie pisemnej zgody zamawiającego na cesję w § 25 umowy nr (...) miało to znaczenie, że dopuszczalność przelewu w świetle art. 509 § 1 kc może być wyłączona przez zastrzeżenie umowne tzw. pactum de non cedendo. Artykuł 509 § 1 kc stanowi lex specialis w stosunku do art. 57 kc - zastrzeżenie umowne, pozbawiające wierzytelność cechy zbywalności, skuteczne jest erga omnes i wyklucza możliwość przeniesienia wierzytelności na inną osobę bez zgody dłużnika. W umowie cesji cedent zobowiązuje się przenieść na cesjonariusza określoną wierzytelność. W przypadku umownego wyłączenia zbywalności wierzytelności, umowa cesji zawarta bez zgody dłużnika nie może spowodować nabycia wierzytelności przez cesjonariusza. W takim przypadku umowa cesji nie jest jednak nieważna. Umowa taka jednak nie wywoła skutku w postaci przejścia wierzytelności na cesjonariusza. Zakaz cesji bez zgody dłużnika jest skuteczny, jeśli znajduje się w dokumentacji kontraktu, stanowiącej jego integralną część / II CK 791/04 Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 2005-07-20 /, co w sprawie miało miejsce. Wskazać też należy, że skoro strony na podstawie umowy mogą wyłączyć możliwość przelewu, to na zasadzie argumentu a maiori ad minus uprawnione są również do ograniczenia przelewu bądź uzależnienia jego skuteczności od spełnienia określonych warunków /wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 1969-03-25, III CRN 416/68/. Jednocześnie też pactum de non cedendo może przybierać swego rodzaju postać pactum de forma /por.: Kodeks cywilny. K.. prof. dr hab. E. G., prof. dr hab. P. M./ .W przedmiotowej sprawie powyższe właśnie miało miejsce. Strony ograniczając zbywalność wierzytelności w umowie właściwej przewidziały dla zgody dłużnika na cesję formę pisemną i zachowanie tej formy udzielonej zgody, w ocenie Sądu Okręgowego warunkowało skuteczność przelewu w postaci skutku przejścia wierzytelności z umowy nr (...) na powódkę. Świadomość powyższego miały obie strony umowy cesji, w tym nabywca /art. 514 kc/ jako że konsekwentnie zawarły w niej warunek rozwiązujący /art. 89 kc/ na wypadek braku pisemnej zgody dłużnika, która miała stać się nawet załącznikiem do umowy cesji. Wskazać przy tym należy, że uzależnienie skutków czynności prawnej od zgody osoby trzeciej jest dopuszczalne, a do zgody takiej nie ma zastosowania art. 63 kc należy je ocenić jako zastrzeżenie warunku z art. 89 kc /tak SN w wyr. z 12.5.2004 r., III CK 512/02, OwSG 2005, Nr 4, poz. 51/. Bez wątpienia zgody dłużnika na cesję, wyrażonej w tej formie pisemnej w sprawie brak. Nie jest nią zgłoszenie powódki inwestorowi, jako mające innego adresata oraz nakierowane na wywołanie innych skutków prawnych. Podsumowując, wobec braku pisemnej zgody nie było skutku przejścia praw, a to z uwagi na ograniczenie zbywalności wierzytelności z umowy właściwej, jak też z uwagi na ziszczenie się warunku rozwiązującego umowę cesji. W świetle powyższych rozważań, z uwagi na niewykazanie przejścia wierzytelności objętej sporną umową cesji na powódkę, zbędnymi były dalsze rozważania donośnie przesłanek odpowiedzialności inwestora - pozwanej spółdzielni, w tym udzielenia przez nią zgody na podwykonawcę w osobie zbywcy wierzytelności, w oparciu art.
kc. Odnośnie rozważań co do odpowiedzialności wywodzonej bezpośrednio z przesłanek art.
kc w tym wyrażenia zgody przez inwestora na podwykonawstwo powódki, na którym obok cesji, wnoszący pozew także budował konstrukcję swojego żądania, to Sąd Okręgowy miał na uwadze, że dla umowy z podwykonawcą przepis art.
§ 2i 4 kc przewiduje formę pisemną pod rygorem nieważności.
Nie ma przy tym możliwości zawarcia takiej umowy w sposób konkludentny /por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - V Wydział Cywilny z 2012-11-23, V ACa 491/12/. W przedmiotowej sprawie powódka jako podwykonawca nie zawarła umowy z wykonawcą – pozwanym D. W. z zachowaniem formy pisemnej. Tym samym wobec braku pisemnej umowy podwykonawczej wymaganej przez art.
§ 2
i 4 kc, zbędne są rozważania odnośnie ewentualnego udzielenia zgody i jej formy przez inwestora na zawarcie umowy o podwykonawstwo bezpośrednio z powódką i odpowiedzialności pozwanej Spółdzielni wobec niej opartej ściśle na tym właśnie przepisie. W świetle powyższego zbędnym były także rozważania co do pozostałych zarzutów apelacji. Mając na uwadze Sąd Okręgowy uznając apelację pozwanej Spółdzielni (...) za uzasadnioną w oparciu o art. 386 § 1 kpc zmienił wyrok w zaskarżonej przez tego pozwanego co do niego części w pkt II w ten sposób, że oddalił powództwo co do tej pozwanej w całości oraz uchylił pkt IV wyroku w zakresie kosztów procesu w stosunku do pozwanej Spółdzielni (...)w R., zasądzając koszty zastępstwa procesowego za pierwszą instancję w oparciu o art. 98 kpc regulującego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Wskutek oddalenia powództwa niezbędna była bowiem modyfikacja orzeczenia w zakresie zwrotu kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego, o co wnosiła w apelacji strona pozwana. W przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego Sąd orzekł w oparciu o art. 108 § 1 kpc w zw. z art. 98 kpc.