– Kodeks pracy. Zgodnie z przepisem art.
pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której się znajduje siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Stosownie do unormowania zawartego w przepisie art.
k.p., warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż państwowa lub samorządowa jednostka sfery budżetowej określa się w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania. Zgodnie z przepisem art.
postanowienia układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub umowy o pracę nie mogą ustalać diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju lub poza granicami kraju w wysokości niższej niż dieta z tytułu podróży służbowej określona dla pracownika zatrudnionego w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej. Do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 24 listopada 2016r., K 11/15, ogłoszonego w Dzienniku Ustaw z dnia 29 grudnia 2016r., poz. 2206 podstawę prawną roszczeń kierowców o pokrycie kosztów podróży służbowej stanowił przepis art. 21 a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców oraz przepisy oraz art.
– Kodeks pracy. Zgodnie z unormowaniem zawartym w przepisie art. 21 a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców, kierowcy w podróży służbowej przysługiwały należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art.
– Kodeks pracy. Definicja podróży służbowej zawarta była – i jest w dalszym ciągu – w przepisie art. 2 pkt. 7 powoływanej ustawy o czasie pracy kierowców, zgodnie z którym to unormowaniem podróżą służbową jest każde zadanie służbowe polegające na wykonywaniu na polecenie pracodawcy przewozu drogowego poza miejscowość, w której ma siedzibę pracodawca, na rzecz którego kierowca wykonuje swoje obowiązki oraz inne miejsce prowadzenia działalności przez pracodawcę, w szczególności filie, przedstawicielstwa, oddziały lub wyjazdu poza wyżej wskazaną miejscowość w celu wykonania przewozu drogowego. Do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyżej wskazanego wyroku z dnia 24 listopada 2016r. przyjmowano, że do kierowców w transporcie drogowym nie ma zastosowania art.
k.p., który stanowi, że pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową, zastosowanie ma bowiem wyżej wskazane, autonomiczne rozumienie podróży służbowej. Pogląd ten był powszechnie aprobowany w orzecznictwie (wyrok SN z dnia 20 maja 2011r., II UK 349/10, LEX nr 901607,wyrok SN z dnia 10 lutego 2015r., II UK 225/13, LEX nr 1654743). Wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 11/15 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art.
1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U.236.1991, ze zm.) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Nadto Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż także art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art.
1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. z 2013 poz.167) w zakresie w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W konsekwencji wydania powołanego wyroku w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd, że „Od dnia 29 grudnia 2016 r. (data ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., K 11/15 w Dzienniku Ustaw z 2016 r. poz. 2206) art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art.
oraz w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju nie może być stosowany. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wprawdzie ogłoszony w dniu 24 listopada 2016 r. i wówczas objęty nim przepis stracił domniemanie zgodności z Konstytucją RP. Nie oznacza to jednak, że do tego momentu zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny przepis powinien być bez zastrzeżeń stosowany do stanów faktycznych powstałych przed ogłoszeniem orzeczenia lub innym terminem ustalonym przez Trybunał. Uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją przepis nie może być stosowany przez sądy i inne organy także w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału.” (wyrok SN z dnia 8 marca 2017r., II PK 410/15, LEX nr 2306367). W najnowszym, wydanym już po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24.11.2016 r. orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że mimo, że „(…) nie może być stosowany art. 21a ustawy z 2004 r. o czasie pracy kierowców w związku z art.
w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Niemniej jednak obowiązująca ustawa o czasie pracy kierowców, mając charakter lex specialis względem przepisów Kodeksu pracy, zawiera definicję podróży służbowej. Naturalną formułą rekompensat takich podróży jest zwrot kosztów pracownikowi. W tym aspekcie normą szczegółową był art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, który został wyeliminowany z porządku prawnego mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jednak w ten sposób nie powstała luka w przepisach, gdyż podstawowe metody wykładni prawa pozwalają na rozstrzygnięcie spornego zagadnienia, choć jej wybór może być różny. Z jednej strony, przez art. 2 ust. 7 ustawy o czasie pracy kierowców można, poszukiwać podstawy prawnej do ustanowienia zasad zwrotu należności z tytułu podróży służbowej w związku z art.
4 ustawy o czasie pracy kierowców, zgodnie z którym w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisy Kodeksu pracy.” (wyrok SN z dnia 17 maja 2017r., II PK 106/16, LEX nr 2306361) Na podstawie upoważnienia zawartego w przepisie art.
rozporządzenie w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz.U. Nr 236, poz. 1990) oraz rozporządzenie w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. Nr 236, poz. 1991) Zgodnie z unormowaniem zawartym w § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju drugiego rozporządzeń, z tytułu podróży odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę pracownikowi przysługują diety oraz zwrot kosztów: 1) przejazdów; 2) noclegów; 3) dojazdów środkami komunikacji miejscowej; 4) innych udokumentowanych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. Dieta jest przeznaczona na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży i wynosi 23 zł za dobę podróży (§ 4 ust. cytowanego rozporządzenia). Należność z tytułu diet oblicza się za czas od rozpoczęcia podróży (wyjazdu) do powrotu (przyjazdu) po wykonaniu zadania, w następujący sposób: 1) jeżeli podróż trwa nie dłużej niż dobę i wynosi:
, 3 i 4 k.p., a także art.
k.p., jednakże ten ostatni przepis tylko w przypadku, gdy pracodawca nie uregulował zasad zwrotu należności z tytułu podroży służbowej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę.” (wyrok SN z dnia 8 marca 2017r., II PK 410/15, LEX nr 2306367). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że strona pozwana jako pracodawca nie będący jednostką sfery budżetowej, była uprawniona do określenia innej wysokości diet, niż wskazane w powoływanym rozporządzeniu. Przepisy rozporządzeń mogłyby mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdyby postanowień dotyczących diet nie zawierały postanowienia umowy, regulaminu wynagradzania lub układu zbiorowego pracy. Powyższe prowadzi zatem do jednoznacznego wniosku, że wobec uregulowania kwestii diet w akcie prawa zakładowego w postaci Regulaminu pracy, powodom materialnym nie przysługiwały diety w wysokości określonej rozporządzeniami. Zauważyć nadto należy, że regulacje zawarte w Regulaminie wynagradzania obowiązującym u strony pozwanej w czasie trwania stosunku pracy spełniały wymagania przepisu art.
k.p., albowiem stawka diety ustalona przez pracodawcę dla powodów na kwotę 18 euro dziennie była trzykrotnie wyższa niż wysokość diety za dobę krajowej podróży służbowej, która to kwota wynosiła 23 zł. Na marginesie, abstrahując od treści żądania powodów, zwrócić należy uwagę na fakt, że powodom nie należały się również żadne diety z tytułu służbowej podróży na terenie kraju. Jak słusznie bowiem zauważył biegły w swej opinii, powodom materialnym nie przysługiwały świadczenia z tytułu diet w związku z podróżami służbowymi na terenie kraju z uwagi na to, że podróże służbowe do granicy i z granicy kraju trwały poniżej 8 godzin, zaś zgodnie z unormowaniem zawartym w przepisie § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na terenie kraju, dieta należy się wówczas, gdy podróż trwa dłużej niż 8 godzin. Z uwagi na fakt, że ani w umowie o pracę, ani w Regulaminie wynagradzania, nie zawarto uregulowań szczególnych w tym zakresie, podstawę przyznania diety w podróży służbowej powinny stanowić przepisy wyżej powołanego rozporządzenia, zaś wobec czasu trwania podróży służbowej z siedziby pracodawcy do granicy kraju, powodom nie należały się diety z tytułu tej podróży. Nie znajduje również uzasadnienia dochodzenie od pracodawcy ryczałtu za nocleg w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Wysokość należności za nocleg została określona w obwiązujących u strony pozwanej aktach prawa wewnętrznego w postaci Regulaminu wynagradzania, co tym samym wyłączyło dopuszczalność stosowania w tym zakresie przepisów powoływanych rozporządzeń. Wskazać również należy, że Regulamin wynagradzania był przedłożony w toku postępowania kontrolnego przeprowadzanego przez Państwową Inspekcję Pracy w roku 2011. Postanowienia Regulaminu, w zakresie w jakim stanowiły podstawę do obliczania diet i ryczałtów z tytułu podróży służbowej kierowców w kwotach odpowiednio - nie więcej niż 18 euro i 27 euro nie zostały zakwestionowane w toku przeprowadzonego postępowania kontrolnego. W odniesieniu do roszczenia powodów z tytułu ryczałtów za noclegi szczególnego podkreślenia wymaga okoliczność, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8.03.2017 r. (II PK 409/15), „ Konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego 24 listopada 2016 r., K 11/15, jest utrata aktualności uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 (OSNP 2014 nr 12, poz. 164) w zakresie, w jakim wskazywała ona, że postanowienia zakładowych przepisów prawa pracy regulujących kwestię świadczeń należnych kierowcom zatrudnionym w transporcie międzynarodowym z tytułu podróży służbowych nie mogą przewidywać świadczeń w wysokości niższej niż przewidziane w aktach wykonawczych wydanych na podstawie art.
k.p.”. W przypadkach – jak w niniejszej sprawie – uregulowania przez pracodawcę wysokości świadczeń z tytułu ryczałtów w regulaminie wynagradzania, nie ma zatem podstaw do dochodzenia przez pracowników różnicy między kwotami ryczałtów wynikającymi z rozporządzenia a kwotami ustalonymi w regulaminach. Przy zlecaniu opinii biegłemu, co miało miejsce przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, Sąd nakazał biegłemu przyjęcie założenia, że „ pracownicy winni byli otrzymywać ryczałty za noclegi w wysokości wynikającej z regulaminu, ale nie mniejszej niż wynikająca z obowiązującego w spornym okresie Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (za uchwałą SN z 12 czerwca 2014r., II PZP 1/14)”. Biegły stosowne wyliczenia poczynił, lecz w świetle utraty mocy uchwały z dnia 12.06.2014 r. w tym zakresie (jak wynika z wyroku SN z 8.03.2017 r.), wyliczenia te nie mogły stać się obecnie podstawą rozstrzygnięcia. Ostatecznie bowiem uznać należało, że ustalając ryczałty na poziomie niższym niż wynikające z Rozporządzenia, pracodawca działał zgodnie z prawem. W świetle powyższego uznać należy, że kwoty należne tytułem zwrotu kosztów podróży służbowych zostały ustalone prawidłowo, w oparciu o obowiązujące przepisy prawa zakładowego, a należności te zostały przez stronę pozwaną wypłacone, której to okoliczności powodowie nie przeczyli. Z powyższych względów powództwo główne podlegało oddaleniu, co czym orzeczono w pkt. I wyroku. Nie zasługiwało również na uwzględnienie powództwo ewentualne, oparte na twierdzeniu o naruszeniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu nieuprawnione przez zróżnicowanie wysokości świadczeń z tytułu podróży służbowych przysługujących kierowcom i innym pracownikom strony pozwanej. Twierdzenia powodów, jakoby strona pozwana pracodawca ustalając w Regulaminie wynagradzania inne zasady rekompensowania kosztów związanych z odbywaniem podróży służbowych przez kierowców oraz przez pozostałe grupy pracowników naruszyła zasady równego traktowania, jest w ocenie Sądu Rejonowego chybione. Wprowadzenie szczególnej regulacji dotyczącej rozliczenia kosztów podróży służbowych pracowników będących kierowcami uzasadnione jest specyfiką pracy świadczoną przez pracowników zatrudnionych na tym stanowisku. Kierowcy transportu międzynarodowego odbywający podróże w ramach wykonywania umówionej pracy i na umówionym obszarze, są grupą osób pracujących w warunkach stałego przemieszczania się, zaś podróż nie stanowi u nich zjawiska wyjątkowego, lecz jest normalnym wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24.11.2016 r. również wskazał, że kierowcy nie przebywają w „typowej” podróży służbowej. Świadczenie pracy przez pozostałych pracowników, nie będących kierowcami, nie polegało na codziennym odbywaniu podróży służbowej. Incydentalny charakter podróży służbowej pozostałych grup pracowników i brak możliwości spędzania przez nich noclegów w miejscu zapewnionym przez pracodawcę, związanym ze specyfiką wykonywanej pracy (specjalnie przystosowanych kabinach), a także konieczność ponoszenia przez nich faktycznych kosztów noclegów podczas podróży służbowych, w pełni uzasadniał zdaniem Sądu przyznanie im wyższych kwot z tytułu podróży służbowych. Inne ukształtowanie sytuacji prawnej kierowców i innych pracowników było zatem prawidłowe i uzasadnione. Dlatego też powództwo ewentualne ulegało oddaleniu, wobec czego orzeczono jak w pkt. I wyroku. Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na dowodach z dokumentów przedłożonych przez strony, których autentyczności - z wyjątkiem Regulaminu wynagradzania - strony nie kwestionowały. Powodowie podważali jedynie autentyczność Regulaminu wynagradzania, jednakże podnoszone zarzuty okazały się chybione. Strona pozwana wyjaśniła przyczyny z jakich na przedłożonym wraz z pozwem egzemplarzu Regulaminu wynagradzania widniał podpis T. R., który w dacie uchwalania Regulaminu nie pełnił funkcji dyrektora spółki, wskazując, że w dacie składania odpowiedzi na pozew pozwana spółka nie mogła znaleźć kopii Regulaminu z podpisem ówczesnego dyrektora spółki, zaś podpis swój złożył jedynie celem uwiarygodnienia treści Regulaminu. Jednocześnie strona pozwana przedłożyła dokument w postaci Regulaminu wynagradzania (kopię notarialnie poświadczoną za zgodność z oryginałem) podpisany przez ówczesnego dyrektora pozwanej spółki M. K.. Ponadto świadek M. P.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.