Sygn. akt V Ca 3013/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - SSO Beata Gutkowska Sędziowie

§ 1k.c.

w zw. z art. 385 3 pkt. 4, 12, 13, 16, 17 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy zapisy umowy nieuzgodnione indywidualnie przez strony będące częścią wzorca umowy łączącej strony uprawniające pozwaną spółkę do naliczenia opłaty likwidacyjnej w wysokości (...) w wyniku rozwiązania umowy naruszają dobre obyczaje i zasady współżycia społecznego, a w szczególności: - wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, - przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają rozwiązują lub odstępują od umowy, - nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy, - nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego, i na podstawie art. §1 k.c. nie wiążą konsumenta-powoda

1. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 483 k.c. poprzez ich niezastosowanie w wyniku czego Sąd Rejonowy nie uznał klauzul dotyczących opłat likwidacyjnych za nieważne jako swoistej kary umownej od świadczenia pieniężnego jakie świadczył na rzecz pozwanego powód.
2. art. 58 § 1 k.c. w zw. k.c. poprzez ich niezastosowanie w wyniku czego Sąd Rejonowy nie uznał klauzul dotyczących opłat likwidacyjnych uprawniających do zatrzymania przez pozwaną (...) wartości funduszu na wypadek rozwiązania umowy, za nieważne jako naruszające zasady współżycia społecznego z uwagi na brak ekwiwalentności świadczenia pozwanego w kontekście pobranej opłaty likwidacyjnej.
3. art. 484 k.c. § 2k.c. poprzez jego niezastosowanie i nie zmniejszenie kary umownej jako rażąco wygórowanej oraz w sytuacji gdy zobowiązanie zostało w znaczącym stopniu spełnione przez pozwanego. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o pozostawienie Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem Odwoławczym o zasądzenie których wnosił. względnie wnosił powód o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz powoda kwotę 4990 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2011 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania sądowego za postępowanie przed Sądem I Instancji oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania sądowego za drugą instancję według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie, mimo iż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafione . Nie zasługują bowiem na aprobatę zarzuty naruszenia prawa procesowego . Przeprowadzenie dowodu bez wydania postanowienia przewidzianego w art. 236 k.p.c. nie jest z reguły uchybieniem mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, jeżeli - pomimo braku postanowienia dowodowego - okoliczności postępowania pozwalają na przyjęcie w dostatecznie pewny sposób, że zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy będący podstawą merytorycznego orzekania podlegał regułom kontradyktoryjności procesu. Również nie doszło zdaniem Sądu Okręgowego do naruszenia przepisów art. 328 § 2 k.p.c. O naruszeniu tego przepisu można mówić jedynie wtedy, gdyby uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawierało danych pozwalających na kontrolę tego orzeczenia. Nieprzytoczenie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie uzasadnia zatem samo przez się podstawy zaskarżenia, jeżeli z uzasadnienia wyroku wynika, że sąd zastosował prawidłowo właściwe przepisy prawne (tak na tle dawnego k.p.c. wyrok SN z dnia 19 stycznia 1957 r., 3 CR 187/56, OSPiKA 1957, z. 2, poz. 36, z glosą M. Lisiewskiego). Przede wszystkim jednak Sąd II instancji podzielił zarzuty powoda dotyczące naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisów art.

§ 1k.c.

w zw. z art. 385 3 : 4, 12, 13, 16, 17 k.c. Zasadne są również zarzuty naruszenia przepisów art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 483 k.c., art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. oraz art. 484 § 2 k.c.. Wypada podkreślić ,że abuzywność postanowienia umowy zachodzi wówczas, gdy postanowienie to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz gdy na skutek owej sprzeczności dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta. Przy czym redakcja art.

§ 1k.c.

wskazuje, że oba te warunki wystąpić muszą łącznie). Wskazuje się w piśmiennictwie, że pojęcie dobrych obyczajów nie jest współcześnie rozumiane jednolicie. Jedni przyjmują, że są to normy moralne i zwyczajowe stosowane w działalności gospodarczej, inni, iż pojęcie to należy odnieść do postępowania jednostki w określonej dziedzinie, z tym że w każdej sferze działalności wykształcają się własne wzorce dobrych obyczajów. Odnosi się ten termin także do zachowania przedsiębiorców w działalności gospodarczej, ewentualnie również do tradycyjnych kryteriów etycznych, wspólnych dla wszelkich sfer aktywności zarobkowej, także do zasad lojalności. Z kolei termin „interesy" konsumenta proponuje się rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny (na co wskazuje dodatkowo forma liczby mnogiej), ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami, jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości, naruszenie prywatności, doznanie zawodu itd. Dla ustalenia zakresu przedmiotowego kontroli przewidzianej w przywołanym wyżej przepisie (oraz art. 385 3 k.c.) niezwykle istotne znaczenie ma wykładnia wyrażenia „nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy". Zgodnie z art.

§ 3k.c.

„nieuzgodnione indywidualnie" są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Tak więc okoliczności faktyczne zawierania umowy rozstrzygające będą do wykazania, czy postanowienia były, czy też nie były uzgodnione indywidualnie. W konsekwencji postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta . Nadto dla uznania klauzuli za niedozwoloną, zgodnie z przepisem art.

§ 1

k.c., poza kształtowaniem praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, musi ona rażąco naruszać jego interesy. Nie jest więc wystarczające ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami), lecz konieczne jest stwierdzenie prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta).Wskazuje się w piśmiennictwie, że wymienione w art. 385 3 k.c. klauzule abuzywne nie są listą postanowień sprzecznych z ustawą w rozumieniu art. 58 k.c. Nie są one również bezwzględnie zabronione ani w obrocie powszechnym, ani konsumenckim – a jedynie mogą zostać uznane za niedozwolone wobec konsumentów (stąd określa się je mianem tzw. klauzul szarych). Natomiast „w razie wątpliwości" powinny być uznane za niedozwolone W świetle powyższych rozważań opłata likwidacyjna w przedmiotowej sprawie przewidziana została w razie wypowiedzenia przez ubezpieczonego umowy ubezpieczenia, tj. skorzystania z przysługującego mu uprawnienia do rozwiązania umowy. Uznanie iż zakwestionowane postanowienie kształtuje prawa konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy nie budzi -zdaniem Sądu Okręgowego -wątpliwości. Zapis § 8 punkt 4 OWU rażąco narusza interes konsumenta gdyż prowadzi do uzyskania przez ubezpieczyciela pewnych korzyści kosztem ubezpieczonego, zwłaszcza wówczas, gdy ten ostatni zgromadzi na swoim rachunku osobistym aktywa o znacznej wartości (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt: VI ACa 1175/09). Ubezpieczyciel przewidział więc dla ubezpieczonego swoistą sankcję za rezygnację z dalszego kontynuowania umowy bez powiązania jej z realnie poniesionymi wydatkami. Postanowienia OWU nie zawierają również definicji opłaty likwidacyjnej, nie wyjaśniają również jej charakteru ani funkcji. Ocena abuzywności ww. postanowienia dotyczy jedynie wysokości stawek procentowych tej opłaty które zdaniem Sądu nie znajdują żadnego uzasadnienia w ponoszonych przez Ubezpieczyciela kosztach ani nie pozostają w związku z jego ryzykiem. Nie stanowi też dostatecznego usprawiedliwienia dla stosowania tak rygorystycznego automatyzmu okoliczności że umowy ubezpieczenia na życie mają ze swej natury długoterminowy charakter (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt: VI ACa 87/12). Zaznaczyć należy iż znaczna część kosztów funkcjonowania pozwanej oraz jej ryzyko jest pokrywane przez konsumenta w ramach szeregu innych opłat pobieranych przez pozwaną na podstawie przepisów § 8 OWU. W ocenie Sądu Okręgowego wygórowana wysokość opłaty likwidacyjnej nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i nie może być traktowana jako zrównoważenie kosztów działalności ubezpieczyciela, które ponosi on z związku z wykonaniem umowy. Ubezpieczyciel za prowadzenie rachunku nalicza opłatę administracyjną za zarządzanie i ryzyko, która co do zasady stanowi ekwiwalent kosztów ubezpieczenia związanych z administrowaniem konta ubezpieczonego. Z tych wszystkich względów wniesione powództwo zasługiwało na uwzględnienie i zaskarżony należało zmienić na podstawie art. 386§1 kpc. O kosztach instancji odwoławczej rozstrzygnięto z mocy art. 98 i 108§1kpc .