Sygn. akt KIO 922/17 WYROK z dnia 29 maja 2017 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Lubomira Matczuk-Mazuś Protokolant: Edyta Paziewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniach 22i 24 maja 2017 r. w Warszawie odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w dniu 8 maja 2017 r. przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia:
(2);-poz. 6 (S-3.5)Projekt systemu wentylacji z wykazem elementów konstrukcyjnych rurociągów – potwierdzone w pkt 3.1 opisu do wyjaśnień;-poz. 7 (S-3.6)Opis techniczny systemu wentylacji ze wskazaniem na jakość zastosowanych materiałów, klasy szczelności i rodzaju połączeń oraz uszczelnień – potwierdzone w pkt 3 opisu do wyjaśnień;-poz. 8 (S-4.4)Projekt płuczki mokrej z kontrolą pH perkolatu z uwzględnieniem jej integracji z biofiltrem – rysunek płuczki znalazł się w uzupełnieniu w ramach wyjaśnień, płuczka przedstawiona w ofercie na str. 436 i 437 w formie prostokąta może zostać uznana jako „projekt płuczki”; -poz. 9 (S-4.5) Schemat systemu doprowadzenia perkolatu nasyconego do systemu zraszania wodą brudną (odciekiem) – opis w ofercie (str. 436) do którego odesłano w wyjaśnieniach, nie wskazuje sposobu odprowadzenia odcieków; -poz. 11 (S-4.9)Opis sposobu montażu wewnętrznej zabudowy bofiltra i sposobu zabezpieczenia przed niekontrolowanym przepływem powietrza na brzegach biofiltra – wymagane elementy znalazły się w uzupełnieniuzłożonym jako wyjaśnienie, str. 444 pkt 2.1.1.6.1 oferty nie opisuje wymaganego sposobu montażu (…); -poz. 12 (S-5.8) Opis sposobu działania systemu deflacji jako zabezpieczenia przed zamarzaniem wody w systemie zraszania wodą czystąoraz-poz. 13 (S-5.9) Opis sposobu działania systemu deflacji jako zabezpieczenia przed zamarzaniem wody w systemie zraszania wodą brudną (odciekiem) – strona oferty wskazana w wyjaśnieniach (432 pkt 6) nie zawiera elementów przedstawionych w wymaganiach tabeli;-poz. 16 (S-6.9) Opis techniczny konstrukcji dachów wraz z wyliczeniami statyki konstrukcji i wykazem zastosowanych materiałów – opis w ofercie (str. 428 pkt 2 akapit 2) do którego odesłano w wyjaśnieniach, nie zawiera wymaganych informacji, a część brakujących danych została przedstawiona w wyjaśnieniach; -poz. 18 (S-7.8)Wyliczenia technologiczne wielkości zbiorników, bilans wody, wydajności pomp i dmuchaw – brak wyliczeń technologicznych w ofercie (str. 430 pkt 3, str. 433 pkt 8 oraz str. 472) i w wyjaśnieniach;-poz. 21 (S-9.4) Schemat OO (P&ID) systemu ze wskazaniem funkcjonalnych i logicznych połączeń systemów sond, czujników z urządzeniami kontrolującymi procesy (wentylatory, pompy, siłowniki, etc.) używając symboli zgodnie z EN ISO 10628, ISO14617 oraz EN 62424 oraz -poz. 22 (S-9.5)Rysunek poglądowy kompostowni ze wskazaniem lokalizacji sond i czujników w odniesieniu do schematu OO (P&ID) – wskazana w wyjaśnieniach str. 436 oferty (rys.) – przedstawia braki sond układu pomp oraz sond układu pomp systemu zraszania wodą czystą i brudną. III. Na podstawie akt sprawy odwoławczej (w tym dokumentacji postępowania o udzielenie zamówienia) oraz przeprowadzonego postępowania dowodowego, Izba uznała, że odwołanie podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należało uwzględnić, że w ocenianym postępowaniu o udzielenie zamówienia został wydany wyrok z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt KIO 90/17 i KIO 112/17, w wyniku odwołańwniesionych przez wykonawcę S. Sp. z o.o. oraz wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówieniaM. Sp. z o.o., M. S.A., SAGI-EKO Sp. z o.o., I. Sp. z o.o.(porównywalny skład konsorcjum z obecnym odwołującym),w którym Izbauwzględniła oba odwołania i nakazała zamawiającemu Związkowi Międzygminnemu BZURA powtórzenie czynności badania i oceny ofert, w tym odrzucenie oferty wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia L. Sp. z o.o. i E. S.A. W przywołanym wyroku Izba uznała „(….) za słuszny zarzut Odwołujących dotyczący zaniechania odrzucenia oferty konsorcjum L. w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych ze względu na jej niekompletność w stosunku do wymagań specyfikacji istotnych warunków zamówienia, a tym samym jej niezgodność z tą specyfikacją. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych oferta, której treść nie odpowiada treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia, podlega obowiązkowemu odrzuceniu. Zamawiający wymagania w kwestionowanej w odwołaniach części opisał m.in. w miejscach powołanych przez Odwołujących, tj. w rozdziale IV specyfikacji istotnych warunków zamówienia, tabela nr 1 (dokumenty oznaczone symbolem „S” oraz kolejnym numerem), a także w punkcie C (brak numeracji stron specyfikacji). Ww. wymagania nie były sporne – dokumenty te miały zostać przedstawione wraz z ofertą. (…) Aby oferta została złożona skutecznie, musi zostać złożona przed upływem terminu składania ofert – do tego momentu może zostać zmieniona lub wycofana (art. 84 ust. 1), a od upływu terminu składania ofert wykonawca zostaje nią związany (art. 85 ust. 5), sama zaś treść oferty nie może ulec zmianie, w tym niedopuszczalne jest prowadzenie negocjacji dotyczących treści tej oferty (art. 87 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych). Wskazanie, iż oferta musi zostać złożona przed upływem terminu składania ofert, nie oznacza jedynie, że do tej chwili musi zostać fizycznie przekazana zamawiającemu, ale też, że do tego momentu jej treść musi zostać ostatecznie ustalona i pozostaje niezmienna (poza drobnymi korektami przewidzianymi przepisami, jak art. 87 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych). Ten system ma na celu zapewnienie przejrzystości postępowania o udzielenie zamówienia publicznego oraz uczciwej konkurencji pomiędzy wykonawcami i ich równego traktowania (art. 7 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych). Powoduje on bowiem nie tylko to, że wykonawcy mają ten sam czas na przygotowanie ofert, ale też nie mogą formułować swoich ofert po uzyskaniu dostępu do ofert innych, konkurujących wykonawców, które są dla nich dostępne od chwili dokonania oficjalnego otwarcia ofert. Ustawa Prawo zamówień publicznych daje możliwość czy to wyjaśnienia treści ofert, czy to ich pewnego uzupełnienia (art. 87 ust. 1 i art. 26 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych), jednak – nawet jeśli nie jest to wyraźnie wyartykułowane w przepisach – nie może ona prowadzić do naruszenia ww. zasad przejrzystości postępowania oraz uczciwej konkurencji pomiędzy wykonawcami i ich równego traktowania, a także nie może być pretekstem do, de facto, przywrócenia wykonawcom terminu do składania ofert. Izba też zwraca uwagę, że oferta stanowi oświadczenie wykonawcy, które powinno być sformułowane i skonkretyzowane już w momencie jej złożenia – nie można jej traktować jak układanki, którą ma sobie ułożyć sam zamawiający, dopasowując elementy według własnego uznania. Bowiem to nie zamawiający ma oświadczenie wykonawcy kształtować – powinien on je tylko przyjąć w istniejącym, niezmienionym kształcie. Tymczasem w niniejszej sprawie taka sytuacja zaistniała – to Zamawiający doszukiwał się w ofercie istniejących lub nieistniejących treści i miało to miejsce zarówno w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, kiedy to Zamawiający nie mógł zidentyfikować około 50 dokumentów, które powinna była zawierać oferta (…). Zamawiający w specyfikacji istotnych warunków zamówienia zażądał od wykonawców przedstawienia szeregu dokumentów obrazujących opracowaną przez nich koncepcję wykonania przedmiotu zamówienia, podając ich szczegółową listę. Przystępujący konsorcjum L. nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów przedmiotowych, także po wezwaniu przez Zamawiającego pismem z 15 grudnia 2016 r. (…). Powyższy brak wykazu elementów konstrukcyjnych rurociągów powoduje niezgodność treści oferty z treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia i tym samym konieczność jej odrzucenia na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych. (…). Potwierdził się także zarzut przedstawiony przez Odwołującego konsorcjum M., iż konsorcjum L. nie przedstawiło dokumentu wymaganego w punkcie C specyfikacji istotnych warunków zamówienia (nazwa punktu „w zakresie Instalacji do stabilizacji/kompostowania intensywnego”). W punkcie tym Zamawiający wskazał, ze wykonawcy mają przedstawić m.in.:(…)
- wykaz maszyn i urządzeń oraz wyposażenia z podaniem producenta, typu urządzenia, mocy zainstalowanej, nominalnej sprawności energetycznej w typowych warunkach pracy, określonej stosunkiem energii użytecznej do energii pobieranej itp.,
- formularze maszyn i urządzeń dla oferowanych urządzeń i wyposażenia,
- rysunki instalacji do stabilizacji tlenowej,
- „ponadto” w formie zestawienia wszystkie oferowane typy maszyn, urządzeń czy wyposażenia, rozwiązania technologiczne i techniczne (konstrukcyjne), w sposób pozwalający na jednoznaczną ocenę możliwości spełnienia wszystkich postawionych wymagań i posiadania w tym względzie niezbędnych doświadczeń; wymagane są szczegółowe opisy, rysunki, schematy, zdjęcia i dowody, ze oferowane elementy nie są prototypami,
- formularze z parametrami dla wszystkich oferowanych maszyn i urządzeń, w tym parametry określające moc minimalną i sprawność energetyczną określoną dla typowych warunków pracy – przy czym Zamawiający zawarł zastrzeżenie, iż jeżeli w formularzu nie ujęto parametrów, które wykonawca podaje w celu potwierdzenia spełnienia wymagań dotyczących przedmiotu zamówienia, wykonawca zostanie wezwany do uzupełnienia dokumentów,
- dodatkowe dane dotyczące zgodności parametrów oferowanych urządzeń z wymaganiami,
- specyfikację oferowanych urządzeń obejmującą informacje o miejscach ich zastosowania (lokalizacji instalacji). Z powyższych wymagań wynika, że Zamawiający kilkukrotnie wskazywał na konieczność przedstawienia wykazu maszyn i urządzeń, w tym w podpunkcie
- punktu C opisał szczegółowo, że ma to być wykaz maszyn i urządzeń oraz wyposażenia z podaniem producenta, typu urządzenia, mocy zainstalowanej, nominalnej sprawności energetycznej w typowych warunkach pracy, określonej stosunkiem energii użytecznej do energii pobieranej itp. Konsorcjum L. takiego dokumentu nie przedstawiło, nawet pomimo wezwania Zamawiającego z 15 grudnia 2016 r., w którym w punkcie 22a wskazano na „wykaz maszyn i urządzeń zastosowanych w oferowanej linii do kompostowania komunalnych odpadów organicznych”, w którym Zamawiający powołał się na art. 26 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych jako podstawę wezwania. Z związku z powyższym brakiem uzupełnienia – nawet abstrahując od stwierdzenia, czy takie wezwanie było w ogóle dopuszczalne – należy stwierdzić, że treść oferty nie odpowiada treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia (konsorcjum L. co prawda przedstawiło częściowy wykaz, ale nie zawiera on wszystkich wymaganych danych). Nie ulega wątpliwości, że przewidziany przez wykonawcę do zastosowania wykaz maszyn i urządzeń oraz wyposażenia tego typu zakładu jest istotnym elementem oferty, a sam Zamawiający w widoczny sposób przywiązywał do niego wagę na etapie sporządzania specyfikacji istotnych warunków zamówienia, o czym świadczy fakt, że wielokrotnie go przywoływał. Nie można tez dopuścić sytuacji, w której Zamawiający będzie sam sobie takie zestawienie ustalał na postawie np. kart katalogowych (nie wiadomo też, czy kompletne i czy Zamawiający dobierze właściwe urządzenia spośród kilku opisanych w danej karcie). W zakresie uzupełniania dokumentów Izba co do zasady podzieliła argumentację Odwołujących – art. 26 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych, niezależnie od uznania, czy jego treść pozornie na to pozwala, nie zmienia zasady niezmienności treści oferty ani takich naczelnych zasad postępowania jak jego przejrzystość oraz zachowanie uczciwej konkurencji pomiędzy wykonawcami i ich równe traktowanie. Zatem co do zasady, i z zachowaniem dużej dozy ostrożności, można uzupełnić brakujące lub wadliwe dokumenty, pod warunkiem, że nie wpłynie to na treść oferty – w szczególności nie spowoduje jej zmiany oraz a contrario – pod pretekstem uzupełnienia dokumentów nie można doprowadzić do zmiany treści oferty.(…). Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z zasadą przejrzystości postępowania, zamawiający powinien się stosować do wskazań w zakresie uzupełniania dokumentów, które zawarł we wcześniejszych dokumentach, np. specyfikacji istotnych warunków zamówienia lub ogłoszeniu o zamówieniu. Zatem, skoro w specyfikacji istotnych warunków zamówienia Zamawiający wskazał, iż wezwie do uzupełnienia danych dokumentów przedmiotowych, należy uznać to za dopuszczalne, a nawet konieczne (jak np. w powyżej przytoczonym punkcie
- – w specyfikacji istotnych warunków zamówienia postanowienie z punktu C, bez numeracji).” Treść pkt 9 i zastrzeżenie zamawiającego zamieszczone w SIWZ przywołane w cytowanym wyroku, jest następujące: „
- formularze z parametrami dla wszystkich oferowanych maszyn i urządzeń, w tym parametry określające moc minimalną i sprawność energetyczną określoną dla typowych warunków pracy – przy czym Zamawiający zawarł zastrzeżenie, iż jeżeli w formularzu nie ujęto parametrów, które wykonawca podaje w celu potwierdzenia spełnienia wymagań dotyczących przedmiotu zamówienia, wykonawca zostanie wezwany do uzupełnienia dokumentów”. Izba oceniając czynność odrzucenia oferty odwołującego (wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia:
- M. Sp. z o.o.;
- M. S.A.;
- S.E. Sp. z o.o.;
- I. Sp. z o.o. Sp.k.) – informacja z dnia 28 kwietnia 2017 r., podzieliła w pełni stanowisko przedstawione w cytowanym wyroku z dnia 13 lutego 2017 r., w tym dokonaną w nim ocenę wymagań zamawiającego oraz kwalifikację dokumentów, jako dokumentów uzupełnianych na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp i dokumentów stanowiących treść oferty podlegających jedynie wyjaśnieniu na podstawie art. 87 ust. 1 Pzp. Zamawiający, zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp, wskazał w SIWZ dokumentypotwierdzającespełnianie przez oferowany przedmiot zamówienia wymagań określonych przez zamawiającego. W pkt C oferty technicznej w części pod opisem „Ponadto”, zamieścił wymóg dołączenia do oferty „Wymaganych formularzy maszyn i urządzeń”(10 formularzy) oraz
- formularzy: „Wymagany wykaz zastosowań urządzeń”; „Wymagany wykaz zastosowań rozwiązań technologicznych” – zaznaczając, że jeżeli w formularzu nie ujęto parametrów, które wykonawca podaje w celu potwierdzenia spełniania wymagań dotyczących przedmiotu zamówienia, wykonawca zostanie wezwany do uzupełnienia dokumentów. Przy czym w końcowej części opisu zastrzegłsobie prawo weryfikacji podanych przez wykonawców danych oraz odrzucenia oferty w przypadku nie załączenia bądź braku wymaganych danych. Braki te, zgodnie z opisem zamawiającego zamieszczonym w SIWZ, mogły stanowić podstawę do wezwania wykonawcy do uzupełnienia dokumentów na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp. Natomiast dokumenty wymagane w rozdziale IV SIWZ pt. „Opis przedmiotu zamówienia – Szczegółowa Specyfikacja Wymagań Technicznych”,część: „III Linia technologiczna instalacji biostabilizacji, kompostowania i biosuszenia odpadów komunalnych” – parametry minimalne dla instalacji i urządzeń systemowych (tabela nr 1 w załączniku do SSWT), to elementy oferty wykonawcysłużące zamawiającemu do oceny m.in. kompletności oferty, której braki stanowiły podstawę odrzucenia oferty na mocy art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp. Brakujące elementy oferty odwołującego wskazane w informacji z dnia 28 kwietnia 2017 r., stanowiące podstawę jej odrzucenia, są to dokumenty wyszczególnione w tabeli 1 w załączniku do SSWT. Zamawiający jest uprawniony na mocy art. 87 ust. 1 ustawy do żądania od wykonawców wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert. Niedopuszczalne jest jednak prowadzenie między zamawiającym a wykonawcą negocjacji dotyczących złożonej oferty oraz, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2 (dotyczących trybu dialogu konkurencyjnegooraz poprawiania w ofercie omyłek), dokonywanie jakiejkolwiek zmiany w jej treści. Sąd Okręgowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt X Ga 7/10, orzekło możliwości skutecznego wyjaśnienia treści oferty oraz niedopuszczalności takiego wyjaśnienia – artykuł 87 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych odnosi się do możliwości żądania od wykonawców wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert. Dotyczy to więc tej części oferty, która jest nieprecyzyjna, niejasna, dwuznaczna, budząca wątpliwości interpretacyjne, jest niedopatrzeniem, lub błędem niezamierzonym, opuszczeniem, lecz wyrażona w treści oferty. Nie dotyczy to tej części oferty, co do której wykonawca powinien był wskazać konkretne dane pozwalające na ocenę oferty lecz tego zaniechał. Wobec uzasadnionych wątpliwości spowodowanych częściowymi opisami żądanych wg tabeli 1 wymagań, zamieszczonymi w różnych fragmentach oferty odwołującego w postaci jednozdaniowych opisów często w treści dotyczącej innych elementów, ogólnikowych niezbyt czytelnych techniczniefotografii, zamawiający zasadnie wezwał odwołującego, w ramach przysługujących mu uprawnień z art. 87 ust. 1 ustawy Pzp, do złożenia wyjaśnień dotyczących treści oferty (treść wezwania powtórzona w piśmie przedłużającym termin złożenia wyjaśnień), żądając wyłącznie wskazania numeru strony w ofercie, numeruakapitu, wersu, z których wynika, że w ofercie przedstawionominimalnewymagane parametry lub właściwości i wyposażeniedla instalacji i urządzeń systemowych. Odwołujący nie kwestionując wezwania, złożył wyjaśnienia nie wskazujące wymaganych w wezwaniu danych, lecz uzupełnił ofertę wbrew treści przepisu art.87 ust. 1 Pzp. W postępowaniu dowodowym, z wyłączeniem jawności rozprawy, została potwierdzona niezgodność treści oferty z treścią wymagań zamawiającegoopisanych w SIWZ – polegająca na nieprzedstawieniu dokumentacji opisanej w kolumnie
- tabeli 1 „Wymagana dokumentacja”w stosunku do opisanego „Zakresu systemowego wymaganego przez Zamawiającego” i „Wymagań szczegółowych” (kolumny 1 i 2 tabeli) – dotyczy to wszystkich pozycji wskazanych w informacji o odrzuceniu oferty, za wyjątkiem poz. 8, której opis zamieszczony przez zamawiającego w informacji o odrzuceniu oferty, mimo wykazanej zasadności, jest nieprecyzyjny. W świetle ustalonych okoliczności Izba uznała, że nie można przypisać zamawiającemu naruszenia wskazanych w odwołaniu przepisów ustawy Pzp. Niezgodność merytoryczna oferty stanowiąca jej treść, z wymaganiami zamawiającego określającymi treść oferty zamieszczonymi w SIWZ, zobowiązuje zamawiającego do odrzucenia oferty na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp. Wobec jednoznacznego opisania zakresu stanowiącego treść oferty, brak jest podstaw, w przypadku braków w dokumentacji przedstawionej w ofercie, do zastosowania przepisu art. 26 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp. Nie ma podstaw również do uznania naruszenia przez zamawiającego art. 92 ust. 1 pkt 3 ustawy, uzasadnienie odrzucenia oferty odpowiada wymaganiom przepisu, wskazano w nim powody odrzucenia oraz zamieszczono uzasadnienie faktyczne i prawne. Zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy nie znajduje uzasadnienia, nieodrzucenie oferty odwołującego stanowiłoby naruszenie przepisów ustawy, szczególnie, że ustalenia wynikające z wyroku Izby z dnia 13 lutego 2017 r. wskazywały zamawiającemu kierunek oceny dokumentów składanych w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Reasumując powyższe, Izba oddaliła odwołanie na podstawie art. 192 ust. 1 ustawy Pzp. O kosztach postępowania odwoławczego Izba orzekła na podstawie art. 192 ust. 9 i 10 ustawy Pzp stosownie do jego wyniku, z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r. w sprawie wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. Nr 41 poz. 238, z późn. zm.). Do kosztów postępowania odwoławczego Izba zaliczyła wpis od odwołania uiszczony przez odwołującego w kwocie 20 000 zł oraz zasądziła na rzecz zamawiającego uzasadnione koszty postępowania odwoławczego w kwocie 3 600 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika, na podstawie rachunku przedłożonego do akt sprawy. Przewodniczący: ………………………………