Sygn. akt III AUa 563/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek Procek (spr.) Sędziowie SSA Irena Goik SSA Marek Żurecki Protokolant Ewa Bury po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013r. w Katowicach sprawy z odwołania S. W. (S. W. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 9 stycznia 2013r. sygn. akt IV U 1756/12 oddala apelację. /-/SSA I.Goik /-/SSA M.Procek /-/SSA M.Żurecki Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 563/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 15 listopada 2011r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie w punkcie 1 zmienił decyzję organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 19 kwietnia 2011r. i przyznał ubezpieczonemu S. W. prawo do - opisanej normą art. 32 w zw. z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2004r. nr 39, poz. 353 ze zm.) - emerytury od dnia 20 marca 2011r., zaś w punkcie 2 orzekł o kosztach procesu. Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2012r., sygn. akt III AUa 5/12 uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w zakresie objętym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę w dniu 15 listopada 2011r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd II instancji wskazał, iż zaskarżony wyrok nie mógł się ostać, gdyż skoro pełnomocnik ZUS niebędący pełnomocnikiem wymienionym w art. 87 § 1 k.p.c., lecz pracownikiem, który był obecny na rozprawie w dniu 15 listopada 2011r. i wniósł o dopuszczenie do udziału w sprawie, nie został dopuszczony do reprezentowania Oddziału ZUS w C., to organ rentowy został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2013r. w punkcie 1 zmienił decyzję organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 19 kwietnia 2011r. w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu S. W. prawo do emerytury od dnia 20 marca 2011r. Natomiast w punkcie 2 tego wyroku zasądził od organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. na rzecz ubezpieczonego kwotę 60,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie akt rentowych ubezpieczonego, akt osobowych z okresu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w C., oświadczenia pełnomocnika organu rentowego, zeznań świadka C. S. oraz wyjaśnień ubezpieczonego słuchanego w charakterze strony - Sąd Okręgowy ustalił, że S. W. urodził się (...), a wniosek o emeryturę złożył w dniu 22 lutego 2011r. Według ustaleń Sądu I instancji, organ rentowy uznał za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999r. okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 30 lat, 3 miesięcy i 11 dni, w tym 12 lat, 1 miesiąc i 5 dni pracy wykonywanej w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (od 21 listopada 1969r. do 1 stycznia 1972r., od 1 lipca 1986r. do 30 czerwca 1996r. oraz od 1 lipca 1996r. do 28 lutego 1997r.). Sąd ten wskazał, że ubezpieczony nie przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego i nie pozostaje w stosunku pracy. Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony w okresie od 2 sierpnia 1968r. do 15 listopada 1969r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w C.. Pracę u tego pracodawcy podjął po ukończeniu Zasadniczej Szkoły Zawodowej i świadczył ją na podstawie umowy o pracę, przewidującej początkowo 12-miesięczny wstępny staż pracy. Wnioskodawca pracował na Wydziale (...), znajdującym się w M.-B., na którym przygotowywano elementy kotłów, które następnie składano na budowach. W całym okresie pracy stale pracował jako ślusarz w przebiegu procesu spawania. Dalej Sąd ten wskazał, że ubezpieczony wykonywał pracę w około 10-osobowej brygadzie, w skład której wchodzili spawacze oraz przepalacze gazowi-ślusarze. Najpierw na przyniesionych z magazynu lub placu blachach, czy konstrukcjach trasowano wymiary w oparciu o rysunek techniczny. Następnie ślusarz podcinał te materiały palnikiem do odpowiednich wymiarów, w czym pomagał mu ubezpieczony, przytrzymując materiał. W dalszej kolejności ubezpieczony przygotowywał konstrukcje do spawania poprzez jej przeszlifowanie ciężkimi szlifierkami, po czym przytrzymywał ją spawaczowi podczas spawania. Spawacze nie korzystali z wydzielonych stanowisk spawalniczych. Ich prace odbywały się na hali. Po wykonaniu spawania ubezpieczony oszlifowywał spawy i w niezhermetyzowanym pomieszczeniu pędzlem malował konstrukcję tzw. minią (farbą podkładową na bazie ołowiu). Ubezpieczony przed przystąpieniem do pracy przygotowywał stanowisko pracy, a na jej zakończenie sprzątał je. Nadto, Sąd Okręgowy wskazał, że ubezpieczony w okresie od 3 marca 1997r. do 31 grudnia 1998r. był zatrudniony w Zakładzie (...) w M. jako rozlewacz metalu i w tym okresie bezspornie wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Dokonując rozważań prawnych, Sąd Okręgowy powołał się na treść art. 184 ust. 1 i 2, art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. z 2009r. Dz. U. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) oraz § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), uznając, że ubezpieczony spełnił zarówno wymóg legitymowania się na dzień 1 stycznia 1999r. okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, jak i pozostałe warunki uzyskania prawa do emerytury. Motywując swoje rozstrzygniecie, Sąd Okręgowy wskazał, że spornym okresem pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych był jedynie okres, gdy pracował od 2 sierpnia 1968r. do 15 listopada 1969r. w Przedsiębiorstwie (...) w C.. Sąd ten podniósł, że co do tego okresu, ubezpieczony przedłożył w organie rentowym świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach wydane przez Przedsiębiorstwo (...) w C., w którym wskazano, iż w okresie od 2 sierpnia 1968r. do 15 listopada 1969r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych na stanowisku ślusarza wymienione w wykazie A, dział XIV, poz. 12 pkt 18 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Zdaniem Sądu Okręgowego, przeprowadzone postępowanie dowodowe potwierdza, iż pracodawca wystawił ubezpieczonemu prawidłowe świadectwo pracy, bowiem odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym i gazowym, wymienioną pod poz. 12 w dziale XIV Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Praca ubezpieczonego odpowiadała pracom wymienionym w wykazie A dział XIV poz. 12 pkt 18 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, gdzie wymieniono pracowników zatrudnionych w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych w wydziałach spawalniczych. Sąd I instancji wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż praca ubezpieczonego odbywała się w przebiegu procesu spawania. Z umowy o pracę, znajdującej się w aktach osobowych ubezpieczonego wynika co prawda, że został on zatrudniony jako pracownik fizyczny, a w angażach wskazywano stanowisko tokarza, lecz z opinii przełożonego, sporządzonej po zakończeniu zatrudnienia, wynika stanowczo, że w całym okresie pracował jako ślusarz. Sąd Okręgowy podkreślił przy tym, że okoliczność, iż praca ubezpieczonego jako ślusarza odbywała się „przy spawaniu”, została jednoznacznie potwierdzona zeznaniami świadka C. S.. Dalej świadek wskazał, że praca ubezpieczonego zawierała w sobie również elementy innych prac w warunkach szczególnych, tj. szlifowanie wyrobów metalowych oraz malowanie minią (wykaz A, dział III, poz. 72 i 78). Sąd I instancji dał wiarę jego zeznaniom, gdyż posiada on wiadomości z własnych obserwacji, jego zeznania są spójne i logiczne oraz zgodne z treścią akt osobowych ubezpieczonego, których treść uzupełniają. Według Sądu Okręgowego, większego znaczenia dla oceny charakteru pracy ubezpieczonego nie miał fakt, iż początkowo odbywał on wstępny staż pracy. Wprawdzie, podejmując pracę był on pracownikiem młodocianym (18 lat ukończył (...).), ale zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 1958r. o nauce zawodu, przyuczenia do określonej pracy i warunkach zatrudnienia młodocianych w zakładach pracy oraz wstępnym stażu pracy (Dz. U. Nr 45, poz. 226), młodocianych w wieku powyżej lat 16 obowiązywał normalny czas pracy stosowany w zakładzie pracy. Ubezpieczony, podejmując pracę w (...) miał ukończone 17 lat. Ponadto, zgodnie z art. 19 ust. 1 zd. 1 tej ustawy, pracownicy bez względu na wiek, podejmujący po raz pierwszy zatrudnienie w wyuczonym zawodzie lub podejmujący zatrudnienie w zawodzie, w którym nie posiadają wymaganych kwalifikacji zawodowych, są obowiązani do odbycia wstępnego stażu pracy. Sąd Okręgowy podkreślił, że nie można automatycznie przyjmować, że pracownik wykonujący swoją pierwszą pracę nie może jej wykonywać w warunkach szczególnych. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie potwierdza, zdaniem tego Sądu, iż w przypadku ubezpieczonego jego praca odbywała się w takich właśnie warunkach. Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, nie może wpływać na ocenę charakteru pracy ubezpieczonego także okoliczność, iż przed przystąpieniem do pracy przygotowywał on stanowisko pracy i sprzątał je po zakończeniu pracy. Niewątpliwie mogło się zdarzyć, w przypadku, gdy kilka osób wykonywało pracę przy jednym stanowisku, iż obowiązek dbania o ład i porządek w tym miejscu „przypadał” najmłodszemu wiekiem, czy stażem pracownikowi. Obowiązek dbania o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz porządek i ład w miejscu pracy jest jednak obowiązkiem każdego pracownika. Obowiązek ten został obecnie określony w art. 211 pkt 3 k.p. W spornym okresie wynikał on z art. 36 pkt 2 ustawy z dnia 30 marca 1965r. o bezpieczeństwie i higienie pracy (Dz. U. z 1965r. Nr 13 poz. 91). Niewątpliwie, nie było wolą ustawodawcy, aby wykonywanie takiego obowiązku, zmierzającego do zachowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, wpływało na ocenę pełnowymiarowości pracy pracownika w warunkach szczególnych. Gdyby bowiem uznać, iż wykonywanie tych prac porządkowych jest okolicznością wyłączającą możliwość uznania, że praca w warunkach szczególnych wykonywana była w pełnym wymiarze czasu pracy, to prowadziłoby to w konsekwencji do niemożności uwzględnienia jakiejkolwiek pracy za pracę w warunkach szczególnych. Pracownik wykonujący bowiem nawet najcięższe prace w warunkach szczególnych na samodzielnym stanowisku, które musiał przygotować do pracy i posprzątać po pracy, nigdy nie byłby w stanie wykazać pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy. Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości, apelujący zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i ustalenie, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę w szczególnych warunkach, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 32 w zw. z art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. nr 153 z 2009r., poz. 1227 ze zm.) przy zast. § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) i przyznanie ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury, pomimo braku wykazania, co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazując na powyższe zarzuty, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonego od zaskarżonej decyzji organu rentowego. Uzasadniając wniesiony środek odwoławczy, apelujący wskazał, że kwestionuje wyrok Sądu Okręgowego w zakresie zaliczenia do pracy w warunkach szczególnych okresu od 2 sierpnia 1968r. do 15 listopada 1969r., wykonywanej przez ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie (...) w C. na stanowisku ślusarza w przebiegu procesu spawania. Organ rentowy wskazał, że z dokumentacji osobowej ubezpieczonego wynika, że był zatrudniony w spornym okresie w charakterze osoby odbywającej wstępny staż pracy, na stanowisku pracownika fizycznego w wydziale przygotowania elementów kotłów. Pomagał spawaczom, ślusarzom, przepalaczom gazowym. Z charakteru umowy stażowej wynika, zdaniem skarżącego, że wykonywał wszystkie prace pomocnicze, a nie tylko prace pomocnicze przy spawaniu. Wykonywał również prace porządkowe i pomagał ślusarzom, zatrudnionym w wydziale. Apelujący, powołując się na zasady doświadczenia życiowego, podniósł, że młody, niewykwalifikowany pracownik, odbywający wstępny staż, wykonuje wszelkie rodzaje prac w miejscu objętym jego zatrudnieniem. Jednocześnie podkreślił, że zeznania świadka C. S., uznane przez Sąd I instancji za miarodajne dla rozstrzygnięcia, charakteryzują się dużą ogólnością i brakiem odniesienia do szczegółów spornego zatrudnienia. Z tych względów, zdaniem apelującego, w sprawie nie zostało wykazane, aby ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych stale i pełnym wymiarze czasu pracy. Nadto, według organu rentowego, z całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie wynika, że ubezpieczony nie był zatrudniony na stanowisku pomocnika spawacza, a na ogólnie określonym stanowisku „pracownika fizycznego” i taką pracę wykonywał. Wskazał, że Sąd ten nie ustalił, aby wszyscy pracownicy wydziału, w którym zatrudniony był ubezpieczony, wykonywali pracę w warunkach szczególnych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd I instancji jako własne, uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przewidziane jest w art. 32 tej ustawy, zawartym w rozdziale 2 działu II ustawy dotyczącym urodzonych przed 1 stycznia 1949r. Przepis ten w ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), wydane na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Trzeba zatem wskazać, że przepis § 4 tegoż rozporządzenia RM stanowi, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące przesłanki:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.