postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nadto stosownie do treści art.
k.c., nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Jednocześnie stosownie do art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Oznacza to, że w znacznej liczbie przypadków ciężar dowodu będzie spoczywał na przedsiębiorcy udzielającym pożyczki. Na gruncie przywołanego przepisu określenie „postanowienie umowne", odnosić się może nie tylko do treści umowy, ale obejmować może także postanowienia wykraczające poza treść umowy, które zawarte są we wzorcach i składają się na treść stosunku prawnego. Przy czym jeżeli spotykamy się z klauzulą umowną, której treść jest identyczna lub zbliżona do jednego z przykładów objętych katalogiem z art. 385 § 3 k.c., to możemy uznać ją za niedozwoloną tylko wówczas, gdy zostały wypełnione pozostałe przesłanki odnoszące się do klauzul niedozwolonych, a więc jeżeli klauzule umowne nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem i kształtują jego prawa oraz obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 3851 § 1 k.c.). Nadto należy mieć na względzie, że nie jest możliwe ustalenie pewnych ogólnych kryteriów, których spełnienie w każdej sytuacji automatycznie będzie prowadzić do uznania, że interesy danego konsumenta zostały rażąco naruszone. Zatem postanowienia umowne, które w istocie kształtują prawa konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając jego interesy stanowią niedozwoloną klauzulę umowną, wobec powyższego konsument przy spełnieniu dodatkowych przesłanek nie jest związany postanowieniami warunków umowy w tym zakresie. O rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w sytuacji nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom będzie miało miejsce wtedy, gdy w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego partner konsumenta tworzy takie klauzule umowne, które godzą w równowagę kontraktową stosunku. W ocenie Sądu dodatkowe koszty związane z udzieleniem pozwanej pożyczki obejmujące prowizję na poziomie ustalonym przez stronę powodową nie znajdują żadnego uzasadnienia dla ich uwzględnienia, a nadto godzą w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszały interes pozwanej jako konsumenta. Powodowie w zawisłej sprawie nie wykazali również, aby dodatkowe opłaty których dochodzili były w rzeczywistości niezbędne z punktu widzenia realizacji obowiązków zawartej z pozwaną umowy pożyczki, a nadto nie wykazali, iż faktycznie je ponieśli w podanej wysokości. Prowizja za udzielenie pożyczki w wysokości 300 złotych miała na celu pokrycie poniesionych przez pożyczkodawcę kosztów związanych z przygotowaniem umowy pożyczki. Strona powodowa nie wskazała jednak w zasadzie jakie czynności podjęła w tym kierunku i jakie wydatki poniosła z tego tytułu. Opieranie się zaś wyłącznie na zapisie umownym w ocenie Sądu jest niewystarczające i powinno zostać wykazane innymi dowodami, których strona powodowa niestety nie przedstawiła. Jako bezzasadne Sąd uznał również żądanie powodów obejmujące kwotę 1.200 złotych tytułem kosztów ubezpieczenia. W ocenie Sądu powyższe koszty są nadmiernie wygórowane i nie mają racjonalnego uzasadnienia. Wskazać należy, iż strona powodowa udowodniła zawarcie samej umowy ubezpieczenia z pozwaną, jednak nie wyliczyła wysokości nałożonej na pozwaną składki ubezpieczenia. Nadto, podkreślenia wymaga fakt, iż podana wysokość składki ubezpieczeniowej w kwocie 1.200 złotych przy pożyczce w wysokości 4.500 złotych jest nadmierna. W związku z powyższym Sąd nie mógł się zgodzić z twierdzeniami strony powodowej, jakoby zasadnym było dodatkowe obciążenie pozwanej ww. opłatami i ustalił, że łączna wysokość zadłużenia pozwanej powinna kształtować się kwotą pożyczki pozostałą do spłaty 3.038,79 złotych, po odjęciu kosztów prowizji – 300 złotych i kosztów ubezpieczenia – 1.200 złotych. Przedmiotowym pozwem powodowie dochodzili kwoty 3.402,12 złotych tytułem należności głównej, zatem ich roszczenie należało uwzględnić w części, tj. w kwocie 1.538,79 złotych i w pozostałym zakresie oddalić. O odsetkach od ww. kwoty rozstrzygnięto na podstawie art. 481 § 1 k.c., w związku z czym odsetki zasądzono, zgodnie z żądaniem powodów, od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Sąd oddalił roszczenie strony powodowej również w zakresie kwoty 41,01 złotych tytułem skapitalizowanych odsetek od zadłużenia przeterminowanego liczonych od dnia 19 października 2015 roku do dnia 18 sierpnia 2016 roku. Strona powodowa nie wykazała bowiem od jakiej kwoty i w jaki sposób dokonała wyliczenia tych odsetek, a to na niej zgodnie z art. 6 k.c. ciążył ten obowiązek. Na marginesie odnieść należy się również do zarzutu pozwanej B. M. o braku upoważnienia A. C. do zawarcia umowy pożyczki i umowy ubezpieczenia w imieniu powodów. W tym miejscu podkreślić należy, iż zgodnie z art. 97 k.c. osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności (a za taką należy uznać A. C.) poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2002 r. (V CKN 1031/00) stwierdzono nadto, iż artykuł 97 k.c. może mieć zastosowanie do osób podpisujących w imieniu banku umowę kredytową, co również miało miejsce w niniejszej sytuacji. A. C. była bowiem osobą upoważnioną do podpisania umowy w imieniu powodów, udzielających pozwanej w ramach swojego przedsiębiorstwa, pożyczki gotówkowej. Została wymieniona z imienia i nazwiska w nagłówku umowy jako osoba reprezentująca powodów. Nadto, umowa została zawarta w siedzibie firmy powodów. W punkcie III sentencji wyroku, Sąd na podstawie art. 100 zd. pierwsze k.p.c. orzekł o kosztach procesu, stosownie do wyniku postępowania. Zgodnie z art. 100 zd. pierwsze k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Jak powszechnie się przyjmuje, podstawę obliczeń przy podziale kosztów stanowi suma należności obu stron, ustalona na podstawie zasad wskazanych w art. 98 § 2 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. i dzielona proporcjonalnie do stosunku, w jakim strony utrzymały się ze swoimi roszczeniami lub obroną. Otrzymane w rezultacie kwoty stanowią udziały stron w całości kosztów. W przedmiotowej sprawie na koszty postępowania poniesione przez powodów składała się opłata sądowa (100 zł), a także koszty wynagrodzenia pełnomocnika (1.200 zł) i opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł). Łącznie strona powodowa wydatkowała kwotę 1.317 złotych. Żądanie powodów zostało uwzględnione w 45 %, a zatem pozwana powinna zwrócić im - proporcjonalnie do wygranej - kwotę 592,65 złotych. Strona pozwana nie poniosła żadnych kosztów procesu, a zatem strona powodowa nie była zobowiązana do ich zwrotu. Tak argumentując orzeczono jak w sentencji. SSR Marta Karnacewicz
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.