Sygn. akt II Ca 1207/15 POSTANOWIENIE Dnia 19 kwietnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Sławomir Krajewski (spr.) Sędziowie: SO Iwona Siuta SO Agnieszka Bednarek-Moraś Protokolant: Stażysta Anna Grądzik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 roku sprawy z wniosku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. z udziałem W. J. i K. J. o stwierdzenie zasiedzenia na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę od postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 18 marca 2015 roku, sygn. akt II Ns 2902/12 I. oddala apelację, II. zasądza od wnioskodawcy (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz uczestników W. J. i K. J. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania apelacyjnego. SSO Iwona Siuta SSO Sławomir Krajewski SSO Agnieszka Bednarek-Moraś Sygn. akt II Ca 1207/15 UZASADNIENIE (...) S.A. w W. wniósł o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie z dniem 23 kwietnia 2010 roku służebności przesyłu na nieruchomości położonej w S. przy ul. (...), stanowiącej działkę ewidencyjną numer (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta KW (...), której właścicielami są K. i W. J., polegającej na prawie korzystania przez wnioskodawcę z nieruchomości obciążonej w zakresie założonych i przeprowadzonych na tej działce przewodów i urządzeń służących do przesyłu gazu ziemnego – gazociągu wysokiego ciśnienia (...) relacji S. - S. oraz prawie swobodnego dojazdu i dostępu do znajdujących się na nieruchomości obciążonej urządzeń w celu wykonywania prac budowlano - montażowych, eksploatacyjnych, konserwacyjnych, usuwania awarii, w pasie o szerokości po 4 m. na każdą stronę od osi gazociągu, wolnym od jakichkolwiek budynków, drzew lub krzewów. Wnioskodawca wniósł również o zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość położona przy ul. (...) na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich stała się własnością Skarbu Państwa. Na podstawie umowy o oddanie w wieczyste użytkowanie z dnia 22 kwietnia 1980 roku użytkownikami wieczystymi nieruchomości stali się W. D. i Z. D., a od 1 czerwca 1983 roku, na podstawie umowy sprzedaży prawa wieczystego użytkowania, zostali uczestnicy. Dnia 12 kwietnia 2000 roku nastąpiło przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. Przez nieruchomość tę przechodzi gazociąg wysokiego ciśnienia DN 250 relacji S. - S., który został wybudowany i oddany do użytkowania w 1976 roku. Gazociąg stanowi część segmentu systemu przesyłowego obejmującego gazociąg DN 500 wraz ze wszystkimi odgałęzieniami i stacjami redukcyjno - pomiarowymi zasilanymi z tego gazociągu od stacji gazowej S. do stacji gazowej S.. Gazociąg od dnia 2 października 2009 roku jest własnością wnioskodawcy. Wcześniejszym właścicielem była spółka (...) S.A. z siedzibą w W., która przeniosła posiadanie zorganizowanej części przedsiębiorstwa (...) na rzecz wnioskodawcy. Przebieg gazociągu oznaczony jest za pomocą słupków pomiarowych, z których jeden znajduje się na nieruchomości objętej wnioskiem. Ponadto po wybudowaniu przebieg gazociągu został zewidencjonowany na ogólnodostępnej mapie zasadniczej, dostępnej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w S.. Od 1976 roku do dnia 21 kwietnia 1980 roku zarówno grunt, jak i gazociąg pozostawały własnością Skarbu Państwa, a termin zasiedzenia rozpoczął bieg z dniem ustanowienia użytkowania wieczystego, tj. w dniu 22 kwietnia 1980 roku. Wnioskodawca podał, że służebność gruntowa może obciążać prawo użytkowania wieczystego, ale z uwagi na przekształcenie tego prawa w prawo własności ostatecznie wnioskodawca nabył służebność przesyłu na nieruchomości. W odpowiedzi na wniosek uczestnicy W. J. i K. J. wnieśli o oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska podali, że nie upłynął termin 30 lat niezbędny do zasiedzenia służebności. Uczestnicy nadmienili, że poprzednikiem prawnym wnioskodawcy było przedsiębiorstwo państwowe, a wiec przed dniem 1 lutego 1989 roku skutki związane z posiadaniem służebności mogły powstać wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa, dlatego też niedopuszczalne jest zaliczenie posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem 1 lutego 1989 roku do okresu potrzebnego do nabycia służebności przez zasiedzenie przez następcę prawnego przedsiębiorstwa, a co za tym idzie trzydziestoletni termin zasiedzenia upłynie dopiero z dniem 1 lutego 2019 roku. Ponadto uczestnicy podali, iż już w 2005 roku zwracali się pisemnie do wnioskodawcy o uregulowanie sytuacji prawnej w zakresie korzystania z ich nieruchomości. Obecnie uczestnicy przyznają, że na ich nieruchomości znajduje się urządzenie przesyłowe - gazociąg (...) relacji S. - S., które spełnia warunki określone w art. 49 k.c. i którego właścicielem jest wnioskodawca. W piśmie z dnia 29 października 2010 roku wnioskodawca podał, że w dniu 1 lutego 1989 roku, nastąpiło przejęcie zarządzanego majątku Skarbu Państwa na własność przez przedsiębiorstwa państwowe, tym samym doszło do przeniesienia posiadania w wyniku dorozumianej umowy pomiędzy Skarbem Państwa, a przedsiębiorstwem państwowym w świetle art. 351 k.c. Skoro nastąpiło przeniesienie posiadania wnioskodawca może w myśl art. 176 § 1 k.c. doliczyć czas posiadania poprzedników, tj. Skarbu Państwa i przedsiębiorstwa państwowego. W kolejnym piśmie z dnia 1 grudnia 2010 roku wnioskodawca podał, iż infrastruktura położona na nieruchomości uczestników wybudowana została zgodnie z przepisami obowiązującymi w latach budowy na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych. Decyzją z dnia 30 marca 1976 roku, znak (...).III/047/3/6/76, wydaną przez Prezydenta Miasta S. w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostało wydane zezwolenie na zajęcie nieruchomości uczestników pod budowę odcinka gazociągu S. - S.. Decyzja ta adresowana była do Zarządu (...) Terenami w S., który administrował terenem. Wnioskodawca podkreślił, iż przepis art. 35 powyższej ustawy dawał podstawę do ograniczenia własności nieruchomości poprzez ustanowienie trwałego obowiązku znoszenia prze właściciela w sferze, w której może być wykonana na własność nieruchomości, stanu ukształtowanego przebiegiem zainstalowanego urządzenia przesyłowego. Ograniczenie to ciąży na każdoczesnym właścicielu nieruchomości wobec każdoczesnego przedsiębiorcy przesyłowego. W piśmie z dnia 31 stycznia 2011 roku uczestnicy podnieśli, iż służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Urządzenie, którego dotyczy wniosek położone jest pod ziemią, a więc w żaden sposób nie jest i nie może być widoczne. Jedynym jego oznaczeniem jest słupek pomiarowy, który został umieszczony na nieruchomości kilka lat przed wszczęciem postępowania. Ponadto zarzucili wnioskodawcy, że nie wykazał w ogóle aby korzystał z przedmiotowego urządzenia. W piśmie z dnia 4 lutego 2011 roku wnioskodawca podał, że przebieg gazociągu był ujawniony na mapie zasadniczej już w maju 1975 roku. Ponadto podniósł, że bieg zasiedzenia rozpoczął się już w dniu 22 kwietnia 1980 roku, gdy na nieruchomości ustanowione zostało prawo wieczystego użytkowania. Wnioskodawca podkreślił, że nie budzi wątpliwości możliwość obciążenia służebnością prawa wieczystego użytkowania, a przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności w 2000 roku skutkowało ostatecznie nabyciem służebności na prawie własności. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 roku Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie oddalił wniosek wskazując, iż urządzenie, którego dotyczy wniosek nie jest urządzeniem widocznym. Na skutek apelacji wnioskodawcy, postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 roku, sygn. akt II Ca 502/12, Sąd Okręgowy w Szczecinie uchylił postanowienie z dnia 31 stycznia 2012 roku w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. W uzasadnieniu stwierdził, iż nie została rozpoznana istota sprawy, a Sąd Rejonowy bezpodstawnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z widocznym urządzeniem, o jakim mowa w art. 292 k.c., stosując zawężającą wykładnię językową i zalecił zbadanie zaistnienia wszystkich przesłanek uwzględnienia wniosku. Postanowieniem z dnia 18 marca 2015 roku Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, oddalił wniosek (I), nakazał pobrać od wnioskodawcy (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 2919,26 zł tytułem kosztów sądowych (II) oraz zasądził od wnioskodawcy (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz uczestników W. J. i K. J. solidarnie kwotę 617 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (III). Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na ustalonym w sposób następujący stanie faktycznym: Nieruchomość miejska niezabudowana stanowiąca działkę ewidencyjną numer (...), położona przy ul. (...) w S., ma powierzchnię 0,7344 ha. Jej właścicielami są małżonkowie K. J. i W. J. na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej. Dla nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta KW (...). Nieruchomość ta na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich stała się własnością Skarbu Państwa. Na podstawie umowy o oddanie w wieczyste użytkowanie z dnia 22 kwietnia 1980 roku użytkownikami nieruchomości zostali W. D. i Z. D., a od 1 czerwca 1983 roku użytkownikami nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży prawa wieczystego użytkowania zostali K. J. i W. J.. Decyzją Przewodniczącego Zarządu Miasta S. z dnia 12 kwietnia 2000 roku, wydaną na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształcaniu prawa wieczystego użytkowania przysługującego osobom fizycznym w prawo własności prawo K. J. i W. J. do gruntu zostało przekształcone w prawo własności. Po nabyciu prawa użytkowania nieruchomości W. J. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w S. o wydanie warunków zagospodarowania terenu przy ul. (...) w S.. W dniu 14 września 1984 roku warunki te zostały wydane. Zgodnie z nimi nieruchomość przeznaczona była na ciągi ogrodnicze z możliwością budowy zabudowań związanych z charakterem użytkowania terenu oraz zabudową mieszkaniową. W związku z uzyskanymi warunkami małżonkowie planowali budowę na nieruchomości budynku mieszkalnego jednorodzinnego, który zlokalizowany byłby 80 m od drogi, w tym celu zlecili sporządzenie projektu technicznego domu jednorodzinnego. Małżonkowie nie wiedzieli, że przez ich nieruchomość przebiega gazociąg i dowiedzieli się o tym dopiero z pisma (...) Okręgowego Zakładu Gazownictwa w P. z dnia 13 maja 1988 roku, w którym Zakład zwracał się do architekta, który wykonywał projekt techniczny domu przy ul. (...) w S.. W piśmie tym Zakład informował, iż przez nieruchomość tę przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia, który ma strefą ochronną 70 m., dlatego też budowla na nieruchomości powinna być umieszczona poza strefą ochronną, tj. w odległości minimum 35 m mierząc od granicy lokalizacji do osi gazociągu. Wobec powyższego W. J. zwrócił się do Wydziału Urbanistyki i Architektury o wydanie nowego wskazania lokalizacyjnego dla zabudowy mieszkaniowej na nieruchomości. Na skutek powyższego wniosku do K. i W. J. wystosowano pismo z Urzędu Miejskiego w S. z dnia 14 lipca 1988 roku. W piśmie tym poinformowano użytkowników działki przy ul. (...), iż na nieruchomości tej dopuszcza się zabudowę mieszkaniową, z tym że budynki należy usytuować poza pasem strefy ochronnej przebiegającego przez ten teren gazociągu wysokiego ciśnienia. W dniu 8 sierpnia 1988 roku Urząd Miejski w S. udzielił W. i K. J. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego mieszkalnego. Następnie do projektu budowlanego wprowadzone zostały zmiany mające na celu zachowanie zgodności z ustaleniami obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego i w związku z tym powyższa decyzja została zmieniona w dniu 29 grudnia 2000 roku i ostatecznie udzielono pozwolenia na budowę budynku gospodarczego z garażem w innej lokalizacji. Przez nieruchomość położoną przy ul. (...) w S. przechodzi gazociąg wysokiego ciśnienia DN 250 relacji S. - S.. Przebiega on w kierunku wschód-południowy zachód w poprzek działki na długości 51,90 m. Gazociąg ten został wybudowany w okresie od 1 maja 1976 roku do 11 grudnia 1976 roku na zlecenie (...) Zakładów (...) i Gazu w P. przez Zakład (...) w S.. Protokołem odbioru końcowego numer 1/76 z dnia 11 grudnia 1976 roku potwierdzono, że roboty wykonane zostały zgodnie z projektem, a przekazanie gazociągu do eksploatacji warunkuje wykonanie podłączenia gazociągu W. - S. z gazociągiem S. - S. oraz dokonanie rozruchu gazociągu i stacji redukcyjno - pomiarowej. Gazociąg został oddany do użytkowania w 1976 roku. Decyzją z dnia 30 marca 1976 roku, znak (...).III/047/3/6/76, wydaną przez Prezydenta Miasta S. w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostało wydane zezwolenie dla (...) Zakładów (...) i Gazu Przedsiębiorstw Państwowego z siedzibą w P. na zajęcie nieruchomości położonej przy ul. (...) w S. pod budowę odcinka gazociągu S. -S.. Decyzja ta adresowana była do Zarządu (...) Terenami w S., który administrował terenem i dotyczyła tych nieruchomości, przez które przeprowadzana miała być budowa gazociągu na odcinku S. - S.. Gazociąg S. - S. DN 250 stanowi część segmentu systemu przesyłowego obejmującego gazociąg DN 500 wraz ze wszystkimi odgałęzieniami i stacjami redukcyjno -pomiarowymi zasilanymi z tego gazociągu od stacji gazowej S. do stacji gazowej S.. Przebieg gazociągu oznaczony jest za pomocą słupków pomiarowych pomalowanych na żółto, z których jeden znajduje się na nieruchomości K. J. i W. J.. Słupek ten znajdował się na nieruchomości w chwili jej nabycia przez K. i W. J.. Gazociąg nie był uwidoczniony na mapie szczegółowej uzbrojenia terenu sporządzonej przez (...) Przedsiębiorstwo (...) w maju 1975 roku, z którą K. J. i W. J. zapoznawali się przed nabyciem działki. Inwentaryzacja geodezyjna gazociągu wykonana została w 1996 roku na zlecenie (...) S.A. w W., sporządzono w związku z tym operat K. (...)/1996 , a w sierpniu 2001 roku przebieg gazociągu został uwidoczniony na mapach państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Gazociąg od 1976 roku użytkowany był przez przedsiębiorstwa państwowe zajmujące się dystrybucją gazu, tj. (...) Zakłady (...) i Gazu Przedsiębiorstwo Państwowe z siedzibą w P., a następnie Przedsiębiorstwo Państwowe (...) z siedzibą w W., które utworzono z dniem 1 grudnia 1982 roku na podstawie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 1 września 1982 roku. W dniu 21 października 1996 roku nastąpiło przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego na podstawie art. 6 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 września 1996 r. w sprawie przekształcenia państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo z siedzibą w Warszawie” w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą (...) Spółka Akcyjna. Do dnia 21 października 1996 roku, kiedy to Przedsiębiorstwo Państwowe (...) z siedzibą w W. zostało przekształcone aktem notarialnym w spółkę akcyjną działającą pod firmą (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W., gazociąg pozostawał własnością Skarbu Państwa. W okresie od 22 października 1996 roku do 2 października 2009 roku właścicielem gazociągu była spółka (...) S.A. z siedzibą w W., która umową przeniesienia własności, prawa użytkowania wieczystego oraz innych praw przeniosła zorganizowaną część przedsiębiorstwa (...), w tym własność segmentu systemu przesyłowego obejmującego gazociąg DN 500 wraz ze wszystkimi odgałęzieniami i stacjami redukcyjno - pomiarowymi zasilanymi z tego gazociągu od stacji gazowej S. do stacji gazowej S. na rzecz (...) Spółki Akcyjnej w W.. (...) Spółka Akcyjna w W. jest przedsiębiorstwem przesyłowym, które prowadzi działalność między innymi w zakresie transportu rurociągami paliw gazowych, transportu rurociagowego pozostałych towarów, magazynowania i przechowywania paliw gazowych, wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych. Jedynym akcjonariuszem spółki jest Skarb Państwa. Od 1976 roku gazociąg jest nieprzerwanie wykorzystywany w celu przesyłu paliwa gazowego. (...) S.A. w W., jak i (...) spółka akcyjna w W. uiszczają podatek od nieruchomości za wszystkie grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Pismem z dnia 4 lipca 2005 roku K. i W. J. zwrócili się do (...) spółki z o.o. w P. o udzielenie informacji na temat gazociągu przebiegającego przez ich nieruchomość. Od tego czasu toczyła się korespondencja pomiędzy K. i W. J., a przedsiębiorstwem przesyłowym dotycząca możliwości korzystania z nieruchomości. Pismem z dnia 20 czerwca 2006 roku właściciele działki zażądali usunięcia gazociągu z ich działki lub zapłaty odszkodowania za straty związane z przebiegiem gazociągu przez ich nieruchomość, a w kolejnym piśmie z dnia 6 października 2010 roku zapłaty na ich rzecz odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości położonej przy ul. (...) w S.. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji podniósł, iż oparte na przepisie art. 305 4 k.c., w zw. z art. 292 k.c., żądanie wnioskodawcy okazało się nieuzasadnione. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, iż w niniejszej sprawie kwestią bezsporną jest fakt, że przez nieruchomość uczestników położoną przy ul. (...) w S. przebiega gazociąg DN 250 relacji S. - S.. Zostało to potwierdzone także przez geodetę, który zbadał dokumentację geodezyjną działki, dokonał oględzin i oznaczył na mapie przebieg gazociągu z jednoczesnym określeniem zasięgu jego oddziaływania. Sąd wskazał, iż na podstawie dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, a w szczególności protokołu odbioru końcowego robót z dnia 11 grudnia 1976 roku ustalono ponadto, że od grudnia 1976 roku gazociąg jest użytkowany w celu przesyłu gazu, a jego kolejnymi właścicielami były kolejne przedsiębiorstwa przesyłowe począwszy od przedsiębiorstwa państwowego, które zlecało budowę gazociągu a skończywszy na wnioskującej spółce. Kwestią sporną była natomiast ocena charakteru urządzenia posadowionego na nieruchomości uczestników z punktu widzenia przesłanki widoczności urządzenia, a w dalszej kolejności ocena dobrej wiary wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych i możliwość zaliczenia do okresu posiadania służebności okresu sprzed dnia 1 lutego 1989 roku. Odnosząc się do budzącej w niniejszej sprawie kontrowersje kwestii widoczności urządzenia objętego wnioskiem Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż niezasadne są w tym zakresie podnoszone przez uczestników argumenty, które świadczyć miałyby o tym, że urządzenie nie było dla nich widoczne ani w chwili nabycia nieruchomości ani później oraz, iż w ogóle nie mieli wiedzy co do przebiegu tego urządzenia na ich nieruchomości i właściwie do 2005 roku, kiedy to rozpoczęli korespondencję z wnioskodawcą w sprawie gazociągu, nie wiedzieli dokładnie, gdzie on przebiega. Sąd Rejonowy podniósł, iż lansowana przez uczestników wykładnia przepisu art. 292 k.c., która zmierza do uznania za widoczne tylko takich urządzeń, które znajdują się ponad ziemią nie zasługuje na akceptację. Sąd wskazał, iż w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyrażono pogląd, że przesłanka widoczności urządzenia w rozumieniu omawianego przepisu jest spełniona zarówno wówczas, gdy właściciel nieruchomości wie, że na jego nieruchomości, pod powierzchnią gruntu jest usytuowane trwałe urządzenie, jak i wówczas, gdy wiedzę tę mógł powziąć stwierdzając istnienie na gruncie oznaczeń wymaganych właściwymi przepisami dla danego rodzaju urządzenia podziemnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż uczestnicy, jak wynika z ich zeznań, a także dołączonej do akt sprawy dokumentacji dotyczącej uzyskiwania zgody na budowę budynku na nieruchomości, co najmniej od maja 1988 roku wiedzieli dokładnie, gdzie przebiega gazociąg na ich nieruchomości. Wówczas to pismem z dnia 13 maja 1988 roku (...) Okręgowy Zakład Gazownictwa w P. zwrócił się do architekta, który wykonywał projekt techniczny domu przy ul. (...) w S. z informacją, iż przez nieruchomość tę przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia, który ma strefę ochronną 70 m., dlatego też budowle na nieruchomości powinny być umieszczone poza strefa ochronną, tj. w odległości minimum 35 m mierząc od granicy lokalizacjo do osi gazociągu. Po uzyskaniu tej informacji W. J. w czerwcu 1988 roku zwrócił się do Wydziału Urbanistyki i Architektury o wydanie nowego wskazania lokalizacyjnego dla zabudowy mieszkaniowej na nieruchomości, co potwierdza, iż wiedział, gdzie gazociąg przebiega. Ponadto K. J. zeznała, że już w chwili nabycia nieruchomości znajdował się na niej słupek znacznikowy, który w 1996 roku został pomalowany na żółto, co wskazuje, iż w już w dacie nabycia uczestnicy powinni byli zdawać sobie sprawę, że na ich nieruchomości znajduje się podziemna linia przesyłowa. Sąd Rejonowy doszedł zatem do przekonania, iż brak jest podstaw do uznania, że gazociąg objęty wnioskiem jest urządzeniem, które nie spełnia wymogu widocznego urządzenia. Sąd pierwszej instancji podniósł, iż koniecznym warunkiem nabycia służebności gruntowej w drodze zasiedzenia jest korzystanie przez jej posiadacza w okresie zasiedzenia z tego samego trwałego i widocznego urządzenia. Rodzaj urządzenia i jego tożsamość ma bowiem wpływ na zakres korzystania z nieruchomości obciążonej, który nie powinien ulegać zmianie w okresie zasiedzenia. Sąd wskazał, iż posiadania prowadzącego do nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie nie należy utożsamiać z posiadaniem prowadzącym do nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości. Przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi bowiem o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność, zaś władanie w zakresie służebności gruntowej kwalifikuje się, zgodnie z art. 336 k.c., jako posiadanie zależne. Sąd Rejonowy dodał, iż w niniejszej sprawie nie doszło do takich zmian urządzenia, które powodowałyby przerwanie biegu zasiedzenia. Następnie Sąd pierwszej instancji zauważył, iż bieg terminu zasiedzenia służebności należy liczyć od chwili, gdy posiadacz służebności przystąpił do korzystania z trwałego i widocznego urządzenia. Zasiedzenie może zatem nastąpić wskutek dwudziestoletniego (w dobrej wierze) lub trzydziestoletniego (w złej wierze) posiadania służebności gruntowej. Sąd nadmienił, iż w piśmiennictwie podkreśla się, że zasiedzenie jest dopuszczalne wówczas, gdy treść realizowanych zachowań w związku z posiadaniem prawa jest zgodna z prawem (w sensie obiektywnej zgodności zachowania z obowiązującymi przepisami - w zakresie dopuszczalnej treści służebności - nie zaś zgodności z rzeczywistym, prawnorzeczowym stanem nieruchomości) i możliwe jest powstanie służebności o treści odpowiadającej treści takiego władania przez posiadacza. W przeciwnym razie nie można mówić o posiadaniu służebności. Posiadanie, co do zasady, powinno być ciągłe, jednak akty wykonywania mogą być czasowe, a nawet sporadyczne. Sąd Rejonowy zaznaczył, iż w niniejszej sprawie początek terminu zasiedzenia wnioskodawca określił na dzień 22 kwietnia 1980 roku, tj. dzień, w którym na nieruchomości objętej wnioskiem ustanowiono prawo użytkowania wieczystego. Wskazał, iż jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach księgi wieczystej nieruchomość położona przy ul. (...) w S. stanowiła własność Skarbu Państwa do dnia 27 maja 1990 roku, tj. do momentu jej komunalizacji. W dniu 22 kwietnia 1980 roku na nieruchomości ustanowiono prawo wieczystego użytkowania, które uczestnicy nabyli odpłatnie w dniu 1 czerwca 1983 roku. Następnie decyzją Przewodniczącego Zarządu Miasta S. z dnia 12 kwietnia 2000 roku użytkowanie wieczyste przekształcono w prawo własności. Sąd zwrócił uwagę, iż wnioskodawca wskazał, że przed dniem 1 lutego 1989 roku, kiedy to uchylono art. 128 k.c., zasiedzenie biegło w stosunku do prawa wieczystego użytkowania, gdyż prawo to może zostać służebnością obciążone, jak również wskazał, iż do obliczenia terminu zasiedzenia należy przyjąć okres właściwy dla posiadania w dobrej wierze, gdyż poprzednik prawny wnioskodawcy dysponował decyzją administracyjną z dnia 30 marca 1976 roku, wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości o zezwoleniu na zajęcie nieruchomości objętej wnioskiem. Sąd pierwszej instancji przyznał, iż istotnie kopia tej decyzji została złożona do akt sprawy i wynika z niej, że wydane zostało zezwolenie dla (...) Zakładów (...) i Gazu Przedsiębiorstwa Państwowego z siedzibą w P. na zajęcie pod budowę nieruchomości, przez które przeprowadzana miała być budowa gazociągu na odcinku S. –S., w tym także nieruchomości położonej przy ul. (...) w S.. Decyzja ta adresowana była do Zarządu (...) Terenami w S., który wówczas administrował terenem. Sąd Rejonowy zauważył, iż uczestnicy podnieśli co prawda, że w treści decyzji nie wymieniono adresów nieruchomości, których decyzja dotyczyła, jednakże w decyzji wymieniono nazwiska właścicieli, wskazano również, że dotyczy ona terenów, którymi zarządzają właściwe organy, w tym Zarząd (...) Terenami w S., a ponadto podano, ze dotyczy ona nieruchomości przez które ma przebiegać gazociąg relacji S. - S., a ponieważ budowa gazociągu objętego niniejszym postępowaniem przypadała bezpośrednio po wydaniu decyzji i miała miejsce od maja do grudnia 1976 roku należało przyjąć, że zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy decyzja dotyczy również nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem. Według Sądu skoro więc decyzja taka została wydana, gdyby w ogóle posiadanie wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych mogło prowadzić do zasiedzenia należałoby przyjąć do obliczenia termin 10 lat (na mocy przepisu art. 172 k.c. sprzed zmiany z dnia 1 października 1990 r.). Termin ten upłynąłby więc w dniu 22 kwietnia 1990 roku, jednakże na chwilę obecną stwierdzenie zasiedzenia na prawie wieczystego użytkowania nie miałoby podstaw, gdyż zgodnie z art. 241 k.c. wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia, a jak wynika ze zgromadzonych dowodów z dniem 12 kwietnia 2000 roku doszło do przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności, a więc prawo wieczystego użytkowania wygasło. Sąd I instancji zaznaczył, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie już wyrażono pogląd, że w sytuacji, gdy zarówno właścicielem nieruchomości obciążonej, jak i posiadaczem służebności gruntowej oraz właścicielem nieruchomości władnącej był Skarb Państwa, nie mogło w ogóle dojść do zasiedzenia służebności przesyłu, gdyż właściciel nie może nabyć przez zasiedzenie służebności gruntowej na nieruchomości stanowiącej jego własność. W ocenie Sądu w tej sytuacji należałoby obliczać termin zasiedzenia od dnia 1 lutego 1989 roku, tj. od momentu uchylenia art. 128 k.c., wyrażającego konstrukcję jednolitej własności państwowej. Przy przyjęciu zatem, iż wnioskodawca znajdował się w tamtej chwili w dobrej wierze, a domniemanie dobrej wiary nie zostało przez uczestników obalone, termin zasiedzenia upłynąłby po 20 latach, a więc z dniem 1 lutego 2009 roku. Sąd Rejonowy zwrócił jednak uwagę, iż wobec wydania decyzji administracyjnej z dnia 30 marca 1976 roku, znak (...).III/047/3/6/76, w trybie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej posiadanie wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych w ogóle nie ma charakteru posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności, gdyż oparte jest na odrębnym tytule prawnym. Sąd podkreślił, iż podstawę prawną wydania decyzji stanowił art. 35 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach zgodnie z zatwierdzona lokalizacją szczegółową, ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Dodał, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się już pogląd, że wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowiącej tytuł prawny do ich wykonywania, nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Sąd Najwyższy przyjmuje bowiem, iż decyzje administracyjne wydane na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 70 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz w art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowią samoistny tytuł prawny do wykonywania obsługi linii przesyłowych przez przedsiębiorstwa przesyłowe, a zatem w razie ich wydania wykonywanie tego władztwa nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności, odpowiadającej treści służebności przesyłu. Sąd Rejonowy podniósł, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 kwietnia 2014 r. wskazał, że decyzja wydana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., art. 70 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami, art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami była aktem kształtującym treść prawa własności zgodnie z art. 140 k.c. Nie powodowała zatem powstania służebności w ścisłym tego słowa znaczeniu, ponieważ skutki ograniczenia prawa własności (art. 147, 149 i 152 k.c.) różnią się od skutków prawnych wywołanych przez ustanowienie służebności, a podobieństwo między nimi wynika z kreowanego nimi obowiązku znoszenia przez właściciela zmian rzeczowych na jego nieruchomości. Z decyzji tej wynikają natomiast uprawnienia o charakterze administracyjnym, czasami nazwane szczególną służebnością ustawową. Sąd podkreślił, iż zarówno w nauce, jak i w orzecznictwie dominuje stanowisko, że wydanie takiej decyzji prowadzi do trwałego ograniczenia prawa własności nieruchomości, gdyż sprawia, że jej właściciel ma obowiązek znoszenia stanu faktycznego ukształtowanego przebiegiem urządzeń przez strefę, w której było lub mogło być wykonywane jego prawo. Gdy zaś chodzi o charakter praw i obowiązków będących konsekwencją wydania decyzji to w orzecznictwie dominuje stanowisko, że jako akt wywłaszczeniowy, powoduje ona trwałe ograniczenie prawa własności, w celu wykonywania na niej uprawnień o treści zbliżonej do tych, które są właściwe służebności zwanej w literaturze przesyłową. Skoro jednak źródłem obciążenia jest ustawa i akt administracyjny, to mają one charakter publicznoprawny. Nie jest to służebność tożsama z kodeksową służebnością gruntową, do której można by stosować regulację dotyczącą tej służebności, jednakże wykonywanie władztwa na podstawie takiej decyzji nie może prowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej ani służebności przesyłu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia uznając, że posiadanie przez wnioskodawcę i jego poprzedników prawnych nie miało charakteru posiadania odpowiadającego treścią służebności przesyłu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca i zaskarżając postanowienie w całości, wniósł o jego zmianę, poprzez stwierdzenie, iż wnioskodawca nabył w dniu 1 lutego 2009 roku przez zasiedzenie służebność gruntową na nieruchomości obciążonej położonej w S. przy ul. (...), działka nr (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę nr KW (...), której obecnymi właścicielami są K. J. i W. J., polegającą na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.