Stwierdził, że roszczenie o zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu aktualizuje się w innym czasie dla przedsiębiorcy, w innym zaś dla właściciela nieruchomości. W przypadku przedsiębiorcy roszczenie to powstaje już z chwilą, z którą zamiar wybudowania urządzeń zostanie udowodniony wyciągiem z planu zagospodarowania przestrzennego, a w braku planu miejscowego – decyzją o ustaleniu lokalizacji celu publicznego, zaś co do urządzeń już wybudowanych z chwilą, w której przedsiębiorca stał się ich właścicielem. W przypadku właściciela nieruchomości roszczenie powstaje dopiero z chwilą wybudowania urządzeń określonych w art. 49 k.c. Sąd powołał się w tym zakresie na pogląd S. R. i G. R. wyrażony w Komentarzu do Kodeksu cywilnego Księga druga Własność i inne prawa rzeczowe, wyd. 9, W. 2009, s. 572 oraz K. D. wyrażony w komentarzu do art. 3051kodeksu cywilnego. Sąd I instancji wskazał, iż właściciel nieruchomości nie jest zatem uprawniony do żądania zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu w przypadku, w którym urządzenia nie zostały jeszcze posadowione na jego nieruchomości, choćby znany był mu zamiar wybudowania takich urządzeń przez przedsiębiorcę. W świetle zapisu art.
właściciel nieruchomości może wystąpić do sądu z żądaniem ustanowienia służebności za odpowiednim wynagrodzeniem dopiero po wcześniejszym podjęciu próby realizacji przysługującego mu roszczenia o zawarcie umowy służebności przesyłu, jeżeli przedsiębiorca odmówi zawarcia takiej umowy. Skoro zatem możliwość wystąpienia przez właściciela nieruchomości z żądaniem zawarcia umowy o ustanowienie służebności aktualizuje się dopiero z chwilą posadowienia urządzeń przesyłowych na stanowiącej jego własność nieruchomości, to stwierdził, że również z wnioskiem o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem przez sąd właściciel wystąpić może wyłącznie w przypadku istnienia na nieruchomości urządzeń przesyłowych (por. także B. Lanckroński [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego pod red. K. Osajdy, wyd. 12, Warszawa 2015 r.). W ocenie Sądu powiązanie momentu powstania roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu po stronie przedsiębiorcy i właściciela z wystąpieniem odmiennych okoliczności i umożliwienie wyłącznie przedsiębiorcy dochodzenia na drodze sądowej ustanowienia służebności przesyłu w przypadku, gdy urządzenia przesyłowe nie zostały jeszcze posadowione na gruncie, a przedsiębiorca dopiero zamierza przeprowadzić inwestycję, w ramach której urządzenia tego rodzaju mają być wybudowane, jest celowym zabiegiem ustawodawcy. Wymaga zauważenia, że w sytuacji, w której przedsiębiorca nie miałby możliwości ubiegania się o ustanowienia służebności w przypadku dopiero projektowanej inwestycji dochodziłoby do sytuacji, w której aby móc skutecznie domagać się ustanowienia służebności przedsiębiorca musiałby najpierw nie mając po temu podstawy prawnej naruszyć prawo własności przysługujące właścicielowi nieruchomości zajmując nieruchomość i wznosząc na niej określone ustawą urządzenia. Z kolei przyznanie właścicielowi nieruchomości prawa do skutecznego domagania się ustanowienia na jego nieruchomości służebności przesyłu za wynagrodzeniem w przypadku, gdy przedsiębiorca dopiero planuje wznieść na jego gruncie urządzenia przesyłowe mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której w ramach postępowania sądowego zostałaby ustanowiona służebność z jednoczesnym obciążeniem przedsiębiorcy obowiązkiem uiszczenia na rzecz właściciela odpowiedniego wynagrodzenia, następnie zaś z różnych przyczyn (przykładowo związanych z ekonomiczną opłacalnością projektowanej inwestycji) nie doszłoby do wybudowania urządzeń przesyłowych. W powyższych okolicznościach wobec ustalenia, że na wskazanych we wniosku nieruchomościach nie zostały w dacie wyrokowania posadowione jakiekolwiek urządzenia przesyłowe Sąd stwierdził, że po stronie wnioskodawców nie zaktualizowało się roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu przez sąd za odpowiednim wynagrodzeniem na podstawie art.
Wniosek M. i R. Ś. o ustanowienie służebności przesyłu podlegał wobec tego oddaleniu jako przedwczesny z uwagi na brak po stronie wnioskodawców legitymacji czynnej do jego wniesienia. Niezależnie od powyższego Sad Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 518, ze zm.) starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Wskazano, iż wydanie przez starostę decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości stanowi szczególną formę wywłaszczenia polegającą na ograniczeniu, a nie odjęciu prawa rzeczowego. Wydana na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. decyzja stanowi mający charakter administracyjny samoistny tytuł prawny do wzniesienia na nieruchomości urządzeń przesyłowych i następnie ich obsługi. Sąd I instancji wskazał też jakie roszczenia przysługują właścicielowi w razie wydania powyższej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie 520 § 2 k.p.c. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodzili się wnioskodawcy i w wywiedzionej apelacji zaskarżyli postanowienie Sądu Rejonowego w całości ( pkt I i pkt II). Apelujący zarzucili skarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie a mianowicie art. 305 1 kc oraz art.
I wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia w całości, oraz zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji wnioskodawcy wskazali, że wszystkie warunki określone w art. 305 1 kpc zostały spełnione w momencie złożenia wniosku, oraz w dniu rozprawy czyli 15 września 2015 r jak również były spełnione w dniu wnoszenia apelacji. Wskazali, iż bez wątpienia po ustanowieniu służebności przesyłu inwestycja zostanie zrealizowana. Prace nad nią są już bowiem bardzo zaawansowane. Wydana jest decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, wykonane są projekty, podpisana jest umowa z firmą realizująca inwestycję, na nieruchomościach wnioskodawców została przebudowana kolidująca z realizowaną inwestycją linia średniego napięcia 15 kV, w 2014r złożony został wniosek do Starosty (...) o wydanie pozwolenia na budowę, jednak z powodu nie legitymowania się przez uczestnika tytułem prawnym do dysponowania również między innymi nieruchomościami wnioskodawców na cele budowlane, wniosek został zawieszony i do dziś dnia nie rozstrzygnięty. Uczestnik wystąpił również do Starosty (...) o wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości na podst. art. 124 ust 1 u.g.n., jednak w dniu wydania postanowienia decyzja owa w odniesieniu do nieruchomości wnioskodawców, w związku ze skargą złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. została postanowieniem z dn.
kc nierozerwalnie łączy się z chwilą wybudowania urządzeń. Dopiero bowiem usytuowanie urządzeń umożliwiających wykonywanie przesyłu wiąże się z faktycznymi uciążliwościami dla właściciela ze względu na wykonywanie służebności przesyłu. Wynika to wprost z brzmienia § 2 art.
k.c., a mianowicie jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. Art. 49 § 1 k.c. wskazuje zaś, iż urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Nie ulega zatem wątpliwości, iż w powyższych przepisach chodzi o urządzenia istniejące, a nie dopiero planowane. Dodatkowo wskazać należy na ugruntowane stanowisko doktryny, z którego wynika, iż możliwość wystąpienia przez właściciela nieruchomości z żądaniem zawarcia umowy o ustanowienie służebności aktualizuje się dopiero z chwilą posadowienia urządzeń przesyłowych na stanowiącej jego własność nieruchomości. Również z wnioskiem o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem przez sąd właściciel wystąpić może wyłącznie w przypadku istnienia na nieruchomości urządzeń przesyłowych (por. także B. Lanckroński [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego pod red. K. Osajdy, wyd. 12, Warszawa 2015 r.). Także w komentarzu S. R.
k.c. ( Wydawnictwo (...)) wskazano, iż roszczenie właściciela nieruchomości i przedsiębiorcy o zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu powstaje z chwilą zaistnienia stanu faktycznego odpowiadającego hipotezie art. 305 1 , to znaczy: 1) dla właściciela nieruchomości - z chwilą wybudowania urządzeń określonych w art. 49, 2) dla przedsiębiorcy - już z chwilą, z którą zamiar ich wybudowania zostanie udowodniony wyciągiem z planu zagospodarowania przestrzennego, a w braku planu miejscowego - decyzją o ustaleniu lokalizacji celu publicznego, a co do urządzeń już wybudowanych - z chwilą, z którą stał się ich właścicielem. Całokształt materiału dowodowego ujawnionego w sprawie w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że na nieruchomości będącej własnością wnioskodawców nie zostały jeszcze usytuowane urządzenia elektroenergetyczne umożliwiające przesył energii. Przyznał to sam wnioskodawca w toku przesłuchania na rozprawie w dniu 15 września 2015r. Tym samym nie ma wątpliwości że służebność przesyłu nie jest jeszcze faktycznie realizowana. Co więcej apelujący twierdzą, że uczestnik nie uzyskał jeszcze nawet pozwolenia na budowę. Okolicznością bezsporną jest również to, że aktualnie (...) Spółka z o.o. w P. próbuje uzyskać w drodze postępowania administracyjnego zamierzony cel polegający na wybudowaniu urządzeń przesyłowych. Nie ulega jednak wątpliwości, iż postępowanie to nie zostało jeszcze zakończone na skutek orzeczenia Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 24 września 2015r. (sygn.. (...) SA.Sz 137/15), na mocy którego decyzja Starosty (...) ograniczająca prawa wnioskodawców do korzystania z nieruchomości w związku z realizacją przedsięwzięcia celu publicznego została uchylona. Powyższe wskazuje, iż bez wątpienia nie rozpoczęto jeszcze budowy zaplanowanych urządzeń przesyłowych. Błędne jest twierdzenie wnioskodawców, iż właściciel nieruchomości może żądać ustanowienia służebności przesyłu przed usytuowaniem urządzeń. Podnoszone przez apelującego niedogodności związane z brakiem możliwości korzystania z całego obszaru nieruchomości nie wynikają bowiem z faktu wykonywania służebności – wobec braku istnienia urządzeń to umożliwiających, ale z czynności i decyzji administracyjnych przygotowujących realizację przedsięwzięcia. Inaczej rzecz ujmując: obecnie podejmowane działania, których przedmiotem jest przedsięwzięcie inwestycyjne polegające na budowie linii napowietrzanej na etapie administracyjnych pozwoleń i projektów, nie może być utożsamiane z wykonywaniem służebności przesyłu. Nie jest bowiem możliwe, aby właściciel nieruchomości, opierając się na planach, miał prawo do żądania od przedsiębiorcy zapłaty wynagrodzenia w ramach ustanowienia służebności, za ograniczenia, które jeszcze nie wystąpiły i nie jest pewne czy w ogóle wystąpią. Szczególnie że sami apelujący wskazali, że na obecnym etapie postępowania administracyjnego pojawiły się istotne wątpliwości co do możliwości kontynuowania procesu związanego z budową napowietrznej linii energetycznej. Naprawienia ewentualnych szkód - już na tym etapie realizacji inwestycji - można zaś domagać się w innych postępowaniach. Dlatego też, na podstawie art. 385 kpc orzeczono, jak w punkcie 1. sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie II. na podstawie art. 102 kpc. Chociaż wnioskodawcy przegrali postępowanie apelacyjne w całości, to jednak w ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie zachodzi wypadek określony w art. 102 kpc nakazujący odstąpienie od obciążenia wnioskodawców kosztami postępowania apelacyjnego jakie poniósł pozwany tj. 120 zł (stosownie do § 12 ust.1 pkt 1 § 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu). Sąd uwzględnił przy tym, że wnioskodawcy dochodzili wynagrodzenia w związku z niewątpliwie w ich odczuciu uzasadnionym przekonaniem o ograniczeniu możliwości korzystania z nieruchomości stanowiącej ich własność. Fakt, że nie mogli oni w sposób nieskrępowany korzystać z całej nieruchomości w związku z wydaną decyzją administracyjną powoduje że w ocenie tut. Sądu zachodzi podstawa do odstąpienia obciążenia wnioskodawców kosztami należnymi profesjonalnemu podmiotowi zajmującemu się dystrybucją energii, który realizował przedsięwzięcie na terenie nieruchomości wnioskodawców – w celu publicznym. SSO Małgorzata Grzesik SSO Zbigniew Ciechanowicz SSR del Małgorzata Woźniak
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.