Sygn. akt VIII Pa 16/17 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 18 lutego 2016 r. , skierowanym przeciwko Gminie K. , która nabyła prawa spadkowe po zmarłej A. D. (1) powódka H. Z. (1) wniosła o zasądzenie na jej
§ 1k.p.
z dniem śmierci pracownika stosunek pracy wygasa. Prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku. (art.
§ 2kp).
W myśl art. 63 2 § 1 k.p. z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają. Pracownikowi, którego umowa o pracę wygasła z przyczyn określonych w § 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (§ 2). Według Sądu Rejonowego w związku z przyjęciem spadku po A. D.
(1)przez Gminę K. na stronie pozwanej ciążą obowiązki wynikające ze stosunku pracy, który łączył A. D.
(1)z powódką H. Z.
(1). Zgodnie z art. 935 (in principio) k.c. w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Celem w/w regulacji jest zapewnienie ciągłości praw majątkowych. Z tego też względu prawo spadkowe opiera się na zasadzie nieistnienia spadków bezdziedzicznych (bona vacantia). W konsekwencji, zgodnie z treścią art. 1023 k.c., gmina lub Skarb Państwa jako spadkobiercy ostateczni nie mogą odrzucić spadku, jeżeli ich powołanie do dziedziczenia wynika z ustawy. Podmioty te nie składają także oświadczenia o przyjęciu spadku. (H. C. Gmina jako spadkobierca ustawowy (...) G.) Z mocy ustawy, art. 1023 § 2 k.c., gmina i Skarb Państwa, mimo nieskładania oświadczenia o przyjęciu spadku, przyjmują spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Regulacja art. 1023 § 2 k.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 1015 § 1 i 2 k.c., zarówno więc gmina jak i Skarb Państwa przyjmują spadek z chwilą powołania do spadku i od tej chwili odpowiadają za długi spadkowe pro viribus hereditatis (E. Macierzyńska-Franaszczyk, Odpowiedzialność za długi spadkowe, Warszawa 2014, s. 214). Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wysokości wartości stanu czynnego spadku, niemniej nie jest ona ograniczona do składników majątku spadkowego. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Brzezinach, Wydział I Cywilny z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I Ns 103/15 spadek po A. D.
(1)nabyła Gmina K.. W konsekwencji przejęła ona zobowiązania zmarłej wynikające ze stosunków pracy, w których A. D.
(1)występowała jako pracodawca. Pozwana gmina podniosła, iż nie uznaje roszczeń powódki H. Z.
(1)o zapłatę i nie ma również możliwości wystawienia świadectwa pracy. Jako jedyną przyczynę wskazała fizyczną niemożność wyegzekwowania od małżonka zmarłej dokumentacji pracowniczej. Powyższa okoliczność jednak zdaniem Sądu Rejonowego w żaden sposób nie zwalnia pozwanej od odpowiedzialności względem powódki. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 kodeksu pracy na pracowniku spoczywa ciężar udowodnienia tego, iż wykonywał pracę w określonym wymiarze czasu pracy a także kwestie dotyczące braku rozliczeń świadczeń pieniężnych. Z uwagi jednak na charakter zgłoszonych w sprawie roszczeń szczególnie istotne dowodowo jest dokumentacja w sprawach związanych ze stosunkiem pracy, w tym ewidencja czasu pracy oraz akta osobowe pracownika. Jak stanowi przepis art. 94 pkt 5, 9a oraz 9b K.p. pracodawca jest obowiązany w szczególności terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie; prowadzić dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników; przechowywać dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników w warunkach niegrożących uszkodzeniem lub zniszczeniem. Obowiązek przechowywania dokumentacji (pkt 9b) w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników (dokumentacji osobowej i dokumentacji płacowej) ciąży na pracodawcy przez 50 lat, przy czym okres ten liczony jest od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Jak podkreślił Sąd Rejonowy z przepisu art. 6 k.c. wynika, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Ponadto, z art. 232 k.p.c. wynika, iż strony obowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku, który zapadł w dniu 15 stycznia 2004 r. w sprawie sygn. akt II CK 349/2002, to zasadniczo na stronach postępowania spoczywa obowiązek dostarczenia materiału procesowego. To strony mają dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie mogą być bierne i liczyć na skorzystanie ze środka odwoławczego. W ocenie Sądu I instancji strona pozwana nie przedstawiła żadnych dokumentów, które zaprzeczałaby twierdzeniom powódki. Co istotne, pozwana nie kwestionowała też wysokości należności dochodzonych przez powódkę mimo iż to ona winna w toku niniejszego procesu wykazać, iż powódka otrzymała przysługujące jej wynagrodzenie za sierpień 2013 r. oraz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wymiarze 13 dni lub, że wykorzystała urlop wypoczynkowy za 2013 r. W tej sytuacji, w oparciu o zeznania powódki Sąd meriti uznał, iż jej roszczenia powódki były słuszne niewątpliwe co do zasady i zasądził wnioskowane przez powódkę kwoty wynagrodzenia za sierpień 2013 r. i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za 2013 r. w wymiarze 13 dni. Wobec niespornego faktu zgonu A. D.
(1)Sąd Rejonowy również zasądził od pozwanej gminy na rzecz H. Z.
(1)kwotę 3300 zł (stanowiącą trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia powódki zatrudnionej w pełnym wymiarze od stycznia 2002 r. ) tytułem odszkodowania za wygaśnięcie stosunku pracy. Sąd I instancji zobowiązał również stronę pozwaną do wydania świadectwa pracy potwierdzającego zatrudnienie powódki u A. D.
(1). Sąd Rejonowy podkreślił, że w toku postępowania zebrany materiał dowodowy dotyczący rzeczywistego wymiaru czasu pracy powódki był niezwykle skromny. Powódka poza swoimi zeznaniami przedstawiła dokument w postaci kserokopii umowy o pracę z którego wynikało iż została ona zatrudniona przez A. D.
(1)na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy od 2 stycznia 2002 r. Jednocześnie powódka zeznała, iż do wygaśnięcia umowy o pracę pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy jednakże od 2012 świadczyła pracę w A. w dwóch poradniach prowadzonych przez A. D.
(1)w (...) i w (...) – Spółce z o.o. gdzie A. D.
(2)występowała jako prezes zarządu spółki zoo. Wobec faktu, iż w toku postępowania nie przedstawiono żadnej dokumentacji potwierdzającej zmianę wymiaru zatrudnienia H. Z.
(2)u A. D.
(1)i faktu ewentualnego nawiązania przez powódkę stosunku pracy z M. sp. zoo Sąd Rejonowy uznał, iż jedyną podstawą zatrudnienia H. Z.
(1)w okresie od 2 stycznia 2002 r. do 29 sierpnia 2013 r. była załączona do akt niniejszej sprawy umowa o pracę choć od 2012 r. powódka faktycznie świadczyła pracę w dwóch poradniach prowadzonych przez A. D.
(1). W zakresie żądania zasądzenia odsetek Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. w zakresie wynagrodzenia i ekwiwalentu pieniężnego za urlop za 2013 r. od dnia ich wymagalności tj. od następnego dnia po ustaniu stosunku pracy zaś w zakresie odszkodowania zasądzonego w oparciu o treść przepisu art. 63 kp Sąd zasądził odsetki od dnia doręczenia pozwu, nie zaś od dnia 10.09.2013 r.– w tym zakresie powództwo zostało oddalone. Sąd Rejonowy na podstawie art. 319 k.p.c. zastrzegł Gminie K. prawo do powoływania się w toku egzekucji zasądzonego od niej świadczenia pieniężnego na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości wartości stanu czynnego spadku nabytego po A. D.
(1). Apelację od powyższego orzeczenia wniosła strona pozwana i wniosła o zmianę wyroku Sądu Rejonowego w zakresie I i III punktu przez oddalenie powództwa w zakresie objętym w/w punktami wyroku tj.: o wynagrodzenie za pracę za sierpień 2013 r. z odsetkami ustawowymi od 30 sierpnia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; o odszkodowanie w kwocie 3300,00 zł z odsetkami za opóźnienie od 1 marca 2016 r. do dnia zapłaty, o ekwiwalent pieniężny w kwocie 550,00 zł za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za 2013 r. z odsetkami ustawowymi od 30 sierpnia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, o wydanie świadectwa pracy. Apelujący zarzucił naruszenie: - art. 63 2 Kodeksu pracy przez przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy Gmina K., jako spadkobierca ustawowy przejęła prawa i obowiązki względem powódki zarówno po zmarłej A. D.
(1), jak również po Spółce z o.o. (...), - naruszenie art. 233 Kodeksu postępowania cywilnego przez dowolną (a nie swobodną) ocenę dowodów zebranych w sprawie, co miało wpływ na treść wydanego wyroku , - naruszenie art. 472 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zaniechanie wezwania męża zmarłej A. D.
(1)tj. A. D.
(3), który kontynuuje działalność medyczną wykorzystując nazwę (...) (jest to obecnie nazwa (...) z sidzibą w A. ul. (...)) do przedstawienia akt osobowych powódki, jako osoby faktycznie nimi dysponującą. Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje: Apelacja pozwanej Gminy K. nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać bowiem należy, że orzeczenie Sądu Rejonowego jest prawidłowe i znajduje oparcie zarówno w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, jak i w obowiązujących przepisach prawa. Sąd Okręgowy w pełni aprobuje ustalenia faktyczne Sądu I instancji i przyjmuje je jako własne. Podziela również wywody prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie znajdując żadnych podstaw do jego zmiany bądź uchylenia. Nie stanowią uzasadnionej podstawy apelacji zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego. Na wstępie wskazać należy, że bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 63 2 kp. Stosownie do treści art.
§ 1kp z dniem śmierci pracownika stosunek pracy wygasa.
Umowa o pracę nie wygasa pomimo śmierci pracodawcy, jeżeli doszło do przejęcia pracowników przez nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 23 1 k.p. W myśl art. 935 kc w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu. Gmina i Skarb Państwa popularnie określane są w literaturze prawniczej mianem spadkobierców koniecznych (a niekiedy "ostatecznych" – H. C., Gmina, s. 396). Ma to oddawać istotę założenia ustawodawcy, by nie pozostawiać spadków bezdziedzicznych i w tym celu ustawowo wskazywać podmiot, któremu spadek będzie musiał przypaść, jeśli w danym przypadku spadkodawca ani nie powołał spadkobierców testamentowych, bądź nie mogli oni albo nie chcieli dziedziczyć, ani też w momencie otwarcia spadku nie było żadnych osób z rodziny spadkodawcy należących do kręgu jego spadkobierców ustawowych. Wówczas ustawodawca zastrzega, że wtedy spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu, a jeśli takiego ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, to spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli spadek przypada z mocy ustawy gminie albo Skarbowi Państwa, to nie mogą one wówczas takiego spadku odrzucić (art. 1023 § 1 KC), nie składają oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek przez nie przyjęty z mocy prawa uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 § 2 KC). Jako gminę, która dochodzić będzie do dziedziczenia z ustawy na mocy komentowanego przepisu, ustawodawca wskazał gminę ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Uzasadnienia dla takiego wyboru upatruje się w więziach, które zazwyczaj zachodzą pomiędzy mieszkańcem danej gminy a samą gminą, jak i jej społecznością (M. P., Czy przywrócić dziedziczenie ustawowe, s. 166–167; tenże, Dziedziczenie gminy, s. 16). Kiedy indziej w powołaniu do dziedziczenia gminy i Skarbu Państwa widzi się raczej realizację interesu publicznego (H. Czerwińska, Gmina, s. 397, vide komentarz do art. 935 kc red. Gniewek 2017, wyd. 8/Kuźmicka-Sulikowska, opubl. Legalis). Jak w niniejszym postępowaniu ustalono zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Brzezinach, Wydział I Cywilny z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I Ns 103/15 spadek po A. D.
(1)nabyła Gmina K.. Na podkreślenie dodatkowo zasługuje okoliczność, że postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie I Ns 343/16 Sąd Rejonowy w Brzezinach odrzucił skargę pozwanej o wznowienie postępowania w sprawie I Ns 103/15. Nadto także z realiów niniejszej sprawy nie wynika, aby doszło do przejęcia pracowników Spółki z o.o. (...) w A. przez nowego pracodawcę. W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy trafnie uznał, że pozwana przejęła zobowiązania zmarłej wynikające ze stosunków pracy, w których A. D.
(1)występowała jako pracodawca. W następnej kolejności zaś odnieść się należy do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dyrektywy wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. W świetle art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Sąd dokonuje oceny wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów, mających znaczenie dla ich mocy i wiarygodności (tak np. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia z 11 lipca 2002 r. , IV CKN 1218/00, opubl. LEX nr 80266). Ramy swobodnej oceny dowodów są zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnym poziomem świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (tak też Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach, np. z dnia 19 czerwca 2001 r. , II UKN 423/00, OSNP 2003/5/137). Poprawność rozumowania sądu powinna być możliwa do skontrolowania, z czym wiąże się obowiązek prawidłowego uzasadniania orzeczeń (art. 328 § 2 k.p.c.). Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga zatem wykazania, iż sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Natomiast zarzut dowolnego i fragmentarycznego rozważenia materiału dowodowego wymaga dla swej skuteczności konkretyzacji, i to nie tylko przez wskazanie przepisów procesowych, z naruszeniem których apelujący łączy taki skutek, lecz również przez określenie, jakich dowodów lub jakiej części materiału zarzut dotyczy, a ponadto podania przesłanek dyskwalifikacji postępowania sądu pierwszej instancji w zakresie oceny poszczególnych dowodów na tle znaczenia całokształtu materiału dowodowego oraz w zakresie przyjętej podstawy orzeczenia. W ocenie Sądu Okręgowego dokonana przez Sąd Rejonowy ocena zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego jest – wbrew twierdzeniom strony apelującej – prawidłowa i kompletna. W apelacji strona pozwana skutecznie nie wykazała, iż materiał dowodowy w sprawie był oceniony nieprawidłowo a ostatecznie wywiedzione przez Sąd wnioski były nielogiczne, wewnętrznie sprzeczne bądź przyjęte wbrew zasadom doświadczenia życiowego. W świetle wywodów apelacji, kluczowym jest wyjaśnienie pojęcia ciężaru dowodu, jego rozkładu i skutków, bowiem zgodnie z art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Regułę tę uzupełnia art. 232 k.p.c., który nakłada na strony obowiązek wskazywania dowodów koniecznych dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą one skutki prawne. W konsekwencji więc strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał. Natomiast Sąd zobowiązany jest wówczas wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów, przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów. W niniejszej sprawie, ciężar udowodnienia żądań pozwu spoczywał na stronie powodowej, która w świetle przedstawionych dowodów, zwłaszcza łączącej ją z A. D.
(1)umową o pracę z dnia 2.01.2002 r., sprostała temu obowiązkowi, bowiem odwołała się do umowy o pracę łączącej strony i złożyła zeznania w tym zakresie. A zatem na pozwanego, przeszedł ciężar dowodowy w przedmiotowej sprawie. Tymczasem pozwany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych, celem wykazania braku istnienia podstaw do żądania zapłaty kwot w wysokościach określonej pozwem. Pozwany nie kwestionował autentyczności przedłożonej umowy o pracę, ani też nie podważał wysokości należności dochodzonych przez powódkę. Strona pozwana nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych w sprawie, w tym dowodu z dokumentów z akt osobowych wnioskodawczyni z tego zakładu bądź z zeznań męża zmarłej A. D.
(1)na okoliczność przechowywania przedmiotowych dokumentów. W konsekwencji niepodjęcie jakiejkolwiek aktywności w postępowaniu dowodowym musiało doprowadzić do uznania przez Sąd Rejonowy, że twierdzenia strony pozwanej nie zostały przez nią udowodnione. Zatem logicznym było przyjęcie przez Sąd Rejonowy na podstawie przedłożonej umowy o pracę i nie zakwestionowanych skutecznie zeznań powódki, że roszczenia zgłoszone w pozwie były niewątpliwe co do zasady. Wobec powyższego nie doszło, w ocenie Sądu Okręgowego, do naruszenia przez Sąd Rejonowy dyspozycji art. 233 kpc oraz art. 472 kpc, gdyż strona pozwana w toku procesu nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych. Powyższe prowadzi do oczywistej konstatacji, że apelacja pozwanego stanowi jedynie subiektywna polemikę z prawidłowym stanowiskiem Sądu Rejonowego, które Sąd Okręgowy w pełni aprobuje. Mając wszystkie wskazane wyżej okoliczności na uwadze, apelację pozwanego jako bezzasadną, na podstawie art. 385 k.p.c., należało oddalić. Przewodnicząca Sędziowie K.B.