Sygn. akt I ACa 373/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w (...) I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jerzy Geisler /spr./ Sędziowie: SSA Ma
§ 2k.c., a zatem inna podstawa prawna aniżeli art.
47 Karty Nauczyciela. W ocenie Sądu Okręgowego nie mógł zostać uwzględniony zarzut przedawnienia roszczenia powoda w świetle art. 442 1 § 1 k.c. Bieg 3-letniego terminu przedawnienia roszczenia powoda o naprawienie szkody wyrządzonej mu czynem niedozwolonym – wydaniem wadliwego orzeczenia przez Sąd II instancji - liczyć należy nie od dnia 18 września 2009 roku, lecz od dnia 2 sierpnia 2012 roku, a więc od chwili rozstrzygnięcia o tej wadliwości przez Sąd Najwyższy. To właśnie wydanie prejudykatu przez Sąd Najwyższy otworzyło powodowi drogę do dochodzenia swych roszczeń na podstawie art.
§ 2
k.c., z tym bowiem dniem powód powziął wiedzę o tym, że wyrok z dnia 18 września 2009 roku w części był wadliwy, a przez to powód nie uzyskał od pracodawcy należnej mu nagrody jubileuszowej. W pozostałej części powództwo okazało się być niezasadne. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie wykazał doznania krzywdy będącej następstwem błędnego rozpoznania jego powództwa przez sądy pracy, jak również następstwem prawomocnej odmowy wszczęcia postępowania karnego przeciwko Sędziemu Sądu Okręgowego w (...) Same twierdzenia powoda, że na skutek wydania niekorzystanego dla niego wyroku stracił on wiarygodność, a nadto był postrzegany jako pieniacz sądowy, są niewystarczające do uznania zasadności jego powództwa w tym zakresie. W ocenie Sądu I instancji powód nie wykazał, iż szkoda jaką poniósł w związku z wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem obejmuje swoim zakresem także szkodę na osobie i w związku z tym należy mu się zadośćuczynienie. Roszczenie w tej części a contrario na podstawie art.
§ 2k.c.
podlegało oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Wyrok apelacją zaskarżyły obie strony postępowania. Powód zaskarżył go w części oddalającej powództwo, wnosząc o jego zmianę w punkcie 1 poprzez zasądzenie na jego rzecz kwoty 5.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzoną mu krzywdę czynem niedozwolonym przez pozwanego oraz postępowaniem w przedmiotowej sprawie instytucji wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania, skutkującym u niego cierpieniami moralnymi i psychicznymi oraz w punkcie 2 poprzez zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Skarżący podniósł, że w ostatnich latach nastąpił znaczący rozstrój jego zdrowia, co przypuszczalnie związane jest ze stresem spowodowanym w znaczącym stopniu sposobem postępowania sądów pracy oraz organów ścigania w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie konieczność pozwania byłego dyrektora szkoły, w której skarżący pracował, spowodowało zdystansowanie się, przynajmniej części, jego środowiska zawodowego. Ucierpiał również jego prestiż wychowawczy. Ponadto bezprawne działanie zarówno instytucji sądowych, jak i prokuratur uwłaczało, zdaniem powoda, jego godności osobistej. Z kolei pozwany zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w części dotyczącej pkt. 1 i 3, zarzucając naruszenie:
- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, to jest dowodu z dokumentów: postanowienia Asesora Prokuratury Rejonowej P. w P. z dnia 20 stycznia 2010 roku (sygn. akt 1(...) z uzasadnieniem, postanowienia Sądu Rejonowego (...) w P. z dnia 11 maja 2010 roku (...)) z uzasadnieniem, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2012 roku ((...) z uzasadnieniem, w następstwie pominięcia wynikających z tych dokumentów okoliczności faktycznych dotyczących momentu powzięcia przez powoda wiedzy o szkodzie i osobie uprawnionej do jej naprawienia, co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym, że powód wiedzę o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia uzyskał w dacie wydania przez Sąd Najwyższy orzeczenia, w którym stwierdził niezgodność wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 18 września 2009 roku ((...) z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wyliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310), to jest w dniu 2 sierpnia 2012 roku,
- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, to jest dowodu z dokumentów: wyroku Sądu Rejonowego w (...) z dnia 28 maja 2009 roku (sygn. akt(...) z uzasadnieniem i wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 18 września 2009 roku ((...)) z uzasadnieniem, skutkujący błędnym ustaleniem, że w toku sprawy przed sądem pracy doszło do oddalenia powództwa o zapłatę kwoty 6.269,33 zł,
- art. 235 k.p.c. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach faktycznych w zakresie pracowniczego stażu pracy powoda poczynionych przez sąd pracy w sprawie (...), skutkujące naruszeniem reguły bezpośredniości,
- art. 328 § 2 k.p.c. poprzez zaniechanie wskazania stanu faktycznego w kwestii pracowniczego stażu pracy powoda i ograniczenie się do opisania ustaleń poczynionych w tym zakresie przez Sąd Okręgowy w (...)w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 września 2009 roku w sprawie (...)
- art. 417
(1)§ 2 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w następstwie błędnej oceny, że wysokość uszczerbku majątkowego, doznanego przez powoda na skutek wydania przez Sąd Okręgowy w dniu 18 września 2009 roku wyroku częściowo uznanego za niezgodny z prawem, odpowiada kwocie 6.269,33 zł, podczas gdy z materiału dowodowego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w (...)z dnia 28 maja 2009 roku ((...)) z uzasadnieniem nie wynika, by powód w toku postępowania przed Sądem Rejonowym w(...) zgłosił żądanie zasądzenia nagrody jubileuszowej w wysokości 6.269,33 zł, 6. art. 417
(1)§ 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w następstwie błędnej oceny, że pomiędzy wyrokiem Sądu Okręgowego w(...) z dnia 18 września 2009 roku ((...)) a doznaną przez powoda szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowo-skutkowy,
- art. 442 1 § 1 k.c. przez niewłaściwe niezastosowanie w następstwie przyjęcia, że roszczenie powoda o odszkodowanie za orzeczenie niezgodne z prawem nie uległo przedawnieniu na skutek upływu trzyletniego terminu przedawnienia ,
- art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie w następstwie przyjęcia, że dochodzone pozwem roszczenie o odszkodowanie za orzeczenie niezgodne z prawem było wymagalne w dniu 1 czerwca 2007 roku, a w konsekwencji, że pozwany Skarb Państwa we wskazanym terminie pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem przedmiotowego roszczenia, skutkujące błędnym zasądzeniem odsetek ustawowych począwszy od dnia 1 czerwca 2007 roku. Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1) poprzez oddalenie powództwa również co do kwoty 6.269,33 zł i zasądzonych od tej kwoty odsetek ustawowych i w punkcie 3) poprzez dostosowanie orzeczenia o kosztach do wyniku postępowania. Skarżący złożył także wniosek o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm prawem przepisanych. Strony w odpowiedziach na apelacje wniosły o ich oddalenie oraz o zasądzenie od przeciwnika procesowego kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Rozpoznaniu w pierwszej kolejności, jako dalej idąca, podlegała apelacja strony pozwanej, która kwestionowała rozstrzygnięcie w części uwzględniającej powództwo. Na wstępie należy zaznaczyć, iż nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 328 § 2 k.p.c. Wbrew stanowisku skarżącego pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku należycie odpowiada wymogom, określonym w powyższym przepisie. Odmiennej oceny nie uzasadnia twierdzenie pozwanego, że Sąd Okręgowy ograniczył się do opisania ustaleń poczynionych w zakresie stażu pracy powoda przez Sąd Okręgowy w (...) w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 września 2009 roku w sprawie (...). Abstrahując od zasadności takiej tezy, zauważyć należy, że nie mogłaby ona świadczyć o sprzeczności uzasadnienia z art. 328 § 2 k.p.c. Według powszechnie akceptowanego w doktrynie i orzecznictwie poglądu, o naruszeniu tego przepisu można byłoby mówić jedynie wtedy, gdyby treść uzasadnienia wyroku w istotny sposób uniemożliwiała dokonanie jego kontroli instancyjnej, w szczególności z uwagi na brak możliwości ustalenia i skontrolowania toku rozumowania Sądu pierwszej instancji. Podstawy zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie może natomiast stanowić wyłącznie subiektywne przekonanie skarżącego, że Sąd pierwszej instancji nienależycie lub niedostatecznie rozważył wszystkie okoliczności. Ocena merytorycznej prawidłowości ustaleń i wniosków Sądu pierwszej instancji nie mieści się już w zarzucie naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., lecz może być podważana za pomocą innych zarzutów, czy to naruszenia prawa procesowego, czy to naruszenia prawa materialnego. Niezasadnie również zarzuca skarżący naruszenie przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c. Argumenty sformułowane w tym zakresie zmierzają w istocie do wykazania, że roszczenie uwzględnione w zaskarżonym wyroku uległo przedawnieniu, zaś szkoda poniesiona przez powoda z tytułu wydania niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia była niższa niż przyjął Sąd Okręgowy. Tymczasem art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy oceny dowodów. Naruszenie tego przepisu może polegać na dokonaniu przez sąd oceny dowodów z naruszeniem zasad określonych w tym przepisie. Prawidłowe postawienie takiego zarzutu wymaga zatem wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym skarżący upatruje wadliwą jego ocenę. Zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału nie stanowi o naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. Także naruszeniem tego przepisu nie jest pominięcie przez sąd przy wyrokowaniu określonej okoliczności faktycznej, nawet jeżeli strona uważa ją za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 roku, sygn. akt: (...) Nie ma wreszcie podstaw do uznania, by w sprawie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 235 k.p.c. Czyniąc ustalenia w zakresie dotyczącym stażu pracy powoda Sąd ten kierował się stanowiskiem przedstawionym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 sierpnia 2012 roku, sygn. akt:(...), w którym stwierdzono niezgodność zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 18 września 2009 roku, sygn. akt: (...) (...). (...) z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy wskazał, że do okresu stażu pracy powoda należy doliczyć okres od dnia 9 maja 1989 roku do dnia 31 sierpnia 1990 roku. Sąd Okręgowy nie czynił natomiast dalszych ustaleń w zakresie dotyczącym stażu pracowniczego powoda, opierając się wyłącznie na ustaleniach i argumentacji wynikającej z ww. orzeczenia Sądu Najwyższego. Przechodząc w dalszej kolejności do oceny zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego wskazać należy, iż chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 442
(1)§ 1 k.c. przez przyjęcie, że roszczenie powoda o odszkodowanie za orzeczenie niezgodne z prawem nie uległo przedawnieniu na skutek upływu trzyletniego terminu przedawnienia. Prawidłowo uznał Sąd I instancji, że bieg przedawnienia tego roszczenia należało liczyć od daty wydania przez Sąd Najwyższy wyroku, stwierdzającego niezgodność orzeczenia Sądu Okręgowego w (...) z dnia 18 września 2009 roku, sygn. akt: (...), z prawem, tj. od dnia 2 sierpnia 2012 roku. Podkreślić należy, że źródłem szkody według art.
§ 2k.c.
jest niezgodne z prawem "prawomocne orzeczenie". Pojęcie to obejmuje wyroki sądowe, od których nie przysługuje środek odwoławczy. Niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia co do zasady (z wyjątkiem przypadków określonych w art. 424
(1b)k.p.c.) nie powinna być przedmiotem samodzielnych ustaleń sądu w procesie o naprawienie szkody. Sąd rozpoznający sprawę odszkodowawczą nie jest bowiem właściwy do indywidualnej oceny legalności konkretnego wyroku stanowiącego źródło szkody. Jeżeli ustawa wiąże oznaczone skutki prawne z obowiązywaniem prawomocnego orzeczenia, a jednocześnie reguluje zasady i tryb jego wzruszania z powodu niezgodności z prawem, to prawna skuteczność takich orzeczeń nie może być podważana (kwestionowana) bezpośrednio w każdym procesie odszkodowawczym, z pominięciem zasad i trybu postępowania zastrzeżonego do kontroli prawomocnych orzeczeń. Dlatego też odpowiedzialność władzy publicznej za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia wymaga tzw. prejudykatu. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego jest przeto stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu tj. postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądowego (art. 424 1 k.c. i nstp.). Z tego też względu powód, aby skutecznie domagać się odszkodowania, musiał w pierwszej kolejności wnieść skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w (...) wydanego w sprawie o sygnaturze akt:(...) W tych okolicznościach trudno przyjąć za zasadne stanowisko pozwanego, iż o szkodzie z tytułu wydania niezgodnego z prawem orzeczenia powód mógł wiedzieć przed wydaniem wyroku przez Sąd Najwyższy. Natomiast zgodnie z art. 442
(1)§ 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powyższe znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczącym odszkodowania za niezgodne z prawem decyzje administracyjne. Skarżący przedstawia w tym zakresie jedynie stanowiska korzystne z punktu widzenia jego interesu, podczas gdy w orzecznictwie ukształtowana została zasada, że to ostateczna decyzja nadzorcza stanowi o początku biegu przedawnienia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2009 roku, sygn. akt: (...)). Jest ona bowiem przesłanką skutecznego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego, gdyż to właśnie ta decyzja otwiera w sposób prejudycjalny możliwość dochodzenia odszkodowania wobec podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody. Stanowisko te są zatem analogiczne do tego, jaki przyjął Sąd Okręgowy w kwestionowanym rozstrzygnięciu. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 417
(1)§ 2 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. poprzez uznanie, że pomiędzy wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 18 września 2009 roku, sygn. akt: (...)) a doznaną przez powoda szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, jak też, że wysokość szkody została przez powoda wykazana. Bezspornym było na moment orzekania przez Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt: (...), że powód z chwilą przejścia na emeryturę z dniem 1 czerwca 2007 roku legitymował się pracowniczym stażem pracy wynoszącym 37 lat i 11 miesięcy (vide: s. 9 uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego). Do okresu tego należy doliczyć zatem okres pracy, uznany przez Sąd Najwyższy, tj. od dnia 9 maja 1989 do dnia 31 sierpnia 1990 roku, czyli 15 miesięcy i 22 dni. W konsekwencji z chwilą przejścia na emeryturę powód legitymował się stażem pracy przekraczającym 39 lat, a to z kolei, zgodnie z przywołanym przez Sąd I instancji art. 47 Karty Nauczyciela i § 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 października 2001 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (Dz. U. 2001 r., Nr 128, poz. 1418), uprawniało go do wypłaty nagrody jubileuszowej, gdyż do uzyskania 40 lat pracy (480 miesięcy), brakowało mu mniej niż 12 miesięcy. Szkoda powoda polegała natomiast na tym, iż mimo istnienia ustawowych przesłanek nie uzyskał on wypłaty należnego mu świadczenia w postaci nagrody jubileuszowej. W świetle powyższego trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że pomiędzy wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy w (...) z dnia 18 września 2009 roku a doznaną przez powoda szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy. Jednocześnie wysokość tej szkody odpowiada wartości należnej powodowi nagrody jubileuszowej (k. 91, tj. 6.269,33 zł), taką bowiem należność powód uzyskałby, gdyby świadczenie to zostało mu wypłacone niezwłocznie po nabyciu uprawnień. Zauważyć należy, że powód na rozprawie w dniu 9.12.2015 r. przedłożył kopię pisma z 17.04.2007 r. Dyrektora Szkoły Podstawowej nr (...) w S. kierowane do Sądu Rejonowego w (...) do sprawy powoda – (...), z którego wynika, że nagroda jubileuszowa za przepracowanie 40 lat pracy wyniosłaby 6.269,33 zł – k. 91. Przedłożenie kopii tego dokumentu przez powoda w bardzo wysokim stopniu uprawdopodabnia, że taki dokument został złożony do sprawy (...) Z uwagi na nieobecność na rozprawie pozwanego i jego reprezentanta strona pozwana do tej okoliczności się nie odniosła. Wartości szkody natomiast nie można utożsamiać z wartością przedmiotu sporu, określoną w oddalonym powództwie. Jak bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 lutego 2016 roku, sygn. akt: (...), nieuwzględnienie powództwa i ostateczne przegranie sprawy przez stronę powodową nie może być utożsamiane z wyrządzeniem szkody, której rozmiary odpowiadałyby wartości określonego w pozwie żądania lub ją przekraczały; gdyby powołanie się na oddalenie powództwa bądź apelacji od wyroku oddalającego powództwo miało być wystarczające do spełnienia tego wymagania, jego wprowadzenie przez ustawodawcę traciłoby sens. Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez uznanie, że odsetki od zasądzonego roszczenia należy liczyć od dnia 1 czerwca 2007 roku. Trudne do zaakceptowania w okolicznościach niniejszej sprawy jest stanowisko pozwanego, iż odsetki należy liczyć od dnia doręczenia pozwu, albowiem w istocie krzywdziłoby ono powoda. W razie bowiem uzyskania pozytywnego rozstrzygnięcia przed sądem pracy, należne powodowi świadczenie zostałoby powiększone o wartość odsetek, liczonych od dnia 1 czerwca 2007 roku, co słusznie akcentował Sąd I instancji. Na uwzględnienie nie zasługiwała również apelacja powoda. Słusznie przyjął Sąd Okręgowy, iż skarżący w toku postępowania, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 6 k.c., nie naprowadził żadnych dowodów, potwierdzających, iż na skutek wydania niezgodnego z prawem wyroku przez Sąd Okręgowy w (...) z dnia 18 września 2009 roku, a następnie postępowania prokuratorskiego, poniósł on szkodę niemajątkową. Gołosłowne twierdzenia powoda, iż w związku z trwającym postępowaniem sądowym podupadł on na zdrowiu, jak też utracił „prestiż wychowawczy”, nie zostały poparte żadnymi dowodami. Subiektywne przeświadczenie powoda, iż skutki te są oczywiste, nie wystarcza do tego, by uznać zgłoszone przez niego roszczenie o wypłatę zadośćuczynienia w kwocie 5.000,00 zł za zasadne. W każdym bowiem przypadku skuteczne dochodzenie odszkodowania bądź zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wyrządzoną czynem niedozwolonym innej osoby wymaga w procesie cywilnym wykazania przez poszkodowanego jednoczesnego spełnienia trzech przesłanek: winy sprawcy - w odniesieniu do pozwanego Skarbu Państwa rozumianej jako niezgodność z prawem jego działania, równoznaczna z bezprawnością, szkody (bądź wystąpienia krzywdy jako szkody o charakterze niemajątkowym) oraz związku przyczynowego pomiędzy nimi. Brak wystąpienia choćby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość skutecznego dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia. Na te okoliczności powód nie naprowadził jednak żadnych dowodów. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje, jako niezasadne, na podstawie art. 385 k.p.c. – pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c., znosząc je wzajemnie – pkt 2 wyroku. SSA Mariola Głowacka SSA Jerzy Geisler SSA Jacek Nowicki