kc, zgodnie z którym w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych panuje jednoznaczny pogląd co do możliwości stosowania dyspozycji art.
kc do waloryzacji sądowej wysokości nominalnej sumy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci (tak uchwala składu 7 sędziów SN z dnia 10.04.1992 r., III CZP 126/91, OSN z 1992 nr 7-8 poz. 121 oraz uchwała SN z dnia 24.01.1996 r., Ul CZP 196/95,. OSN z 1996 nr 6 poz.78). Sąd Najwyższy przyjmuje, że zmiana wysokości ustalonego w umowie świadczenia pozostawiona jest uznaniu sędziowskiemu, opartemu na wszechstronnym rozważeniu okoliczności konkretnej sprawy . Stosować przy tym jednak należy ogólne wskazania zawarte w ustawie. Pozwana zakwestionowała możliwość dopuszczalności sądowej waloryzacji świadczenia w przedmiotowej sprawie z uwagi na brak przesłanek z art.
kc, gdyż umowa ubezpieczenia została zawarta za rzecz powódki w okresie już po wystąpieniu zmian w sile nabywczej pieniądza, mającej miejsce w latach 80-tych, a ubezpieczona sama nie dotrzymała warunku terminowego opłacania składek przez okres ubezpieczenia. Pozwana zaproponowała wypłatę 280 zł z tytułu umowy ubezpieczenia. Sąd Rejonowy wskazał , że analizując treść art.
kc podnieść należy, że ustawodawca dopuścił możliwość zmiany przez Sąd wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia, jeżeli zostaną spełnione następujące przesłanki: nastąpi istotna zmiana siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, zmiana wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia uwzględnia interesy obu stron, jest zgodna z zasadami współżycia społecznego. W zakresie pierwszej z wymienionych przesłanek Sąd I instancji stwierdził , iż niezasadny jest zarzut pozwanej, iż pomiędzy zawarciem umowy w 1990 r. a momentem jej wygaśnięcia nie nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, o której mowa w art.
kc, Okoliczność istnienia w tym okresie inflacji, choć nie tak znacznej, jak w okresie wcześniejszym, nie tylko stanowi fakt powszechnie znany (art. 228 § 1 kpc), ale również wynika z samej polisy ubezpieczeniowej, w której strony przewidziały wskaźnik urealnienia sumy ubezpieczenia o 124% w skali roku. Dokonując natomiast wykładni pojęcia interesu obu stron w zgodzie z zasadami współżycia społecznego, Sąd Rejonowy stwierdził , że pewne zwiększenie świadczenia należnego powódce nie godzi w żywotne interesy ekonomiczne pozwanej, albowiem zakład ubezpieczeń, dysponując - pod rządami ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 59 poz. 344 z późn. zm.) - jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą mógł i powinien tak ulokować otrzymane składki w związku z zawarciem umów, aby przynajmniej w pewnym stopniu zminimalizować niekorzystne skutki inflacji (art . 60 i nast. ustawy). Biorąc pod uwagę interes strony powodowej oraz cel zawarcia przedmiotowej umowy Sąd uznał, iż zaproponowana przez (...) SA kwota 280 złotych jest rażąco niska i wobec tego zasadnym jest dokonanie waloryzacji świadczenia , albowiem polisa miała stanowić posag dla powódki i ułatwić jej start w dorosłe życie. Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd I instancji dokonał waloryzacji świadczenia poprzez porównanie średniego miesięcznego wynagrodzenia z daty zawarcia umowy i wyrokowania. Matka powódki opłacała składki jedynie do grudnia 1993 r. Zgodnie z § 24 ogólnych warunków jednostkowych ubezpieczeń na życie (MP z 1985 r. Nr 48, poz. 318), ubezpieczenie zmienia się automatycznie na bezskładkowe z obniżoną sumą ubezpieczenia. Suma ta zgodnie z obliczeniami przedstawionymi przez pozwaną wyniosła 255.500 zł. W dacie zawarcia polisy przeciętne miesięczne wynagrodzenie wynosiło 728.725 złotych. Powódka mogła się spodziewać świadczenia w wysokości 255.700 zł złotych, co stanowiło 35% ówczesnego średniego miesięcznego wynagrodzenia. Natomiast średnie wynagrodzenie za I kwartał 2013 r. to kwota 2.646,29 zł netto, a zatem 35% tej kwoty stanowi 926,20 zł. Sąd nie uwzględnił przy wyliczeniu corocznego wzrostu sumy nominalnej ubezpieczenia (oprocentowania), gdyż było ono bardzo wysokie i stanowiłoby podwójną waloryzację świadczenia. Odsetki ustawowe Sąd I instancji zasądził na podstawie art. 481 kc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, biorąc pod uwagę konstytutywny charakter orzeczenia a w pozostałej części powództwo w przedmiocie odsetek oddalił. Sąd uznał za bezzasadny zarzut przedawnienia roszczenia, gdyż pozew został nadany w urzędzie pocztowym przed upływem 3 lat od wymagalności roszczenia. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 100 kpc . Powódka wygrała proces co do zasady, chociaż nie co do pełnej żądanej wysokości. Zgodnie z art. 100 kpc zd. 1 w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie trzecim wyroku. Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik powódki zaskarżając go w części oddalającej powództwo i w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach, zarzucając mu naruszenie art.
kc przez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie niewystarczającego podwyższenia wysokości świadczenia z umowy ubezpieczenia. W szczególności pełnomocnik powódki zarzucił Sądowi I instancji , że przy dokonywaniu waloryzacji świadczenia nie uwzględnił corocznego wzrostu sumy nominalnej ubezpieczenia (oprocentowania) , które w każdym roku trwania umowy wynosiło 124% nie zgadzając się ze stanowiskiem Sądu I instancji , iż uwzględnienie corocznego wzrostu sumy nominalnej ubezpieczenia stanowiłoby podwójną waloryzację. Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie w pkt 1 w miejsce kwoty 927 zł. kwoty 4.000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 3.07.2013 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów za I instancję według norm przepisanych oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja i podniesione w niej zarzuty zasługują na częściowe uwzględnienie. Ma rację skarżący wskazując, iż Sąd I instancji zastosował nieprawidłową metodę obliczania świadczenia , które pozwany winien uiścić na rzecz powódki , obciążając w konsekwencji ubezpieczonego skutkami inflacji . Sąd I instancji dokonał prawidłowego obliczenia sumy ubezpieczenia , która miała być wypłacona powódce po 20 latach od zawarcia umowy ustalając jej wysokość na kwotę 255.700 zł. Prawidłowo również ustalił wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w dacie zawarcia polisy , które wynosiło 728.725 zł . Zdaniem Sądu Okręgowego wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, powódka nie utraciła prawa do oprocentowania sumy ubezpieczenia w wysokości 124% w każdym roku trwania umowy, co było istnym elementem umowy ubezpieczenia. Nie sposób potraktować tego zapisu , jako niezwiązanego z warunkami ekonomicznymi , w jakich doszło do zawarcia umowy . W tej sytuacji na zakończenie okresu ubezpieczenia powódce przysługiwała by kwota 6597.060 zł (255.700+ 255.700 x 124 x 20). Kwota ta odpowiada około 9 krotności przeciętnego wynagrodzenia z okresu zawarcia umowy ubezpieczenia tj kwietnia 1990 roku (6597. 060 : 728.725). Średnie wynagrodzenie jak trafnie ustalił Sąd Rejonowy w I kwartale 2013 roku to kwota 2646,29 zł netto. 9-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z I kwartału 2013 r wynosi zatem 23818,61 zł. Należy w tym miejscu wskazać , że Sąd Najwyższy w sowich orzeczeniach podkreślał , że ustawodawca nie zawarł w treści art.
ściśle skonkretyzowanych mierników , wobec czego ocena waloryzacji pozostawiona została sędziowskiemu uznaniu opartemu na wszechstronnym rozważeniu okoliczności rozstrzyganej sprawy. Z powołanego wyżej przepisu wynika , że przy korygowaniu skutków zmiany siły nabywczej pieniądza obowiązkiem sądu jest uwzględnienie dwóch kryteriów cennych a mianowicie : interesów stron i zasad współżycia społecznego (wyrok SN z 13.11.2003r, IV CK 201/02, LEX nr 172814) Przepis art. 358ˡ§3 k.c. chroni zatem interesy obu stron stosunku zobowiązaniowego . Określając interesy stron Sąd z jednej strony bierze pod uwagę słuszny interes powoda , kierując się w tym zakresie między innymi istniejącymi stosunkami majątkowymi , rodzinnymi i osobistymi powoda , z drugiej zaś strony możliwości zakładu ubezpieczeń , który proponując wysokość gromadzonych na ubezpieczenia składek , także nie uwzględnił w rachunku ekonomicznym swojej działalności , faktu przyszłego znacznego spadku siły nabywczej pieniądza . Słuszny interes powoda może być zatem uwzględniony tylko do granic kolizji z interesem strony pozwanej. Skutki zmiany siły nabywczej pieniądza nie mogą dotyczyć tylko jednej strony zobowiązania . Nie można pomijać okoliczności poziomu składek uiszczanych przez ubezpieczającego – rodzica powódki , zwłaszcza do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracownika w gospodarce uspołecznionej . Nadto co istotne ubezpieczający opłacał skalski przez okres jedynie 3 lat po czym ubezpieczenie przekształciło się w bezskładkowe. Te okoliczności muszą być uwzględnione jako czynnik przemawiający za zmniejszeniem świadczenia należnego powódce z tytułu waloryzacji sądowej. Dokonując zatem waloryzacji umówionego świadczenia Sąd Okręgowy uwzględnił zarówno fakt , iż zawarcie umowy nastąpiło w okresie istnienia znacznych procesów inflacyjnych , jak i fakt , iż nadmierna waloryzacja świadczeń nie jest zasadna z punktu widzenia zasad współżycia społecznego oraz interesu obu stron . Dlatego tez przy przyjęciu , że zwaloryzowane świadczenie winno oscylować wokół kwoty 23816,61 zł Sąd odwoławczy uznał , iż wysokość zwaloryzowanego świadczenia należnego powódce powinna stanowić 15% ustalonej zwaloryzowanej kwoty uposażenia. Wskazać należy w tym miejscu , że zasądzane sumy na podstawie określonych wskaźników waloryzacyjnych nie mogą wynikać tylko z przeprowadzenia obliczeń matematycznych . Uzyskane tą drogą wyliczenia są jednie wartościami przybliżonymi i pomocniczymi – podobnie jak użyte metody dokonywania obliczeń – pozwalającymi zorientować się w wartościach , jakie winny być zasądzane , a które mogą być korygowane w ramach uznania sędziowskiego przy uwzględnieniu przesłanek z art.
W świetle powyższego orzeczenie Sądu I instancji w punkcie pierwszym i drugim podlegało zmianie na podstawie art. 386§1 k.p.c. poprzez podwyższenie kwoty zasądzonej od pozwanego na rzecz powódki do kwoty 3500,00 zł . W pozostałym zakresie biorąc pod uwagę powyższe rozważania apelacja pełnomocnika powódki , jako bezzasadna podlegała na podstawie art. 385 k.p.c. oddaleniu. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. znosząc wzajemnie koszty procesu za instancję odwoławczą.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.