Sygn. akt II Ca 844/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 stycznia 2017 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Tomasz Szaj (spr.) Sędziowie: SO Marzenna Ernest SO Zbigniew Ciechanowicz Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Alaszewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2017 roku w S. sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi (...) w Ś. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 8 marca 2016 roku, sygn. akt I C 1498/14 1. prostuje oznaczenie pozwanego w zaskarżonym wyroku jako Skarb Państwa – Komendant (...) w Ś.; 2. oddala apelację; 3. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Komendanta (...) w Ś. na rzecz (...) M. - M. S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. SSO Marzenna Ernest SSO Tomasz Szaj SSO Zbigniew Ciechanowicz Sygn. akt II Ca 844/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 08 marca 2016 r. Sąd Rejonowy w Świnoujściu, sygn. akt I C 1498/14: I. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 60.105,60 zł z odsetkami: a. ustawowymi od dnia 06 września 2014r. do dnia 31 grudnia 2015r., b. ustawowymi za opóźnienie od dnia 01 stycznia 2016r. do dnia zapłaty; II. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6623 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Rejonowy oparł powyższe rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym sprawy i rozważaniach: W dniu 14 lutego 2014r. powódka (...) Sp. z o.o. w S. zawarła z pozwanym Skarbem Państwa - Ministerstwem Obrony Narodowej K. (...) w Ś. umowę nr (...), której przedmiotem było wykonanie przez powódkę naprawy dokowej okrętu OTrM 821. Zgodnie z § 1 ust. 4 umowy powódka zobowiązała się do wykonania i oddania przedmiotu umowy z należytą starannością, zgodnie z zasadami wiedzy technicznej i sztuki inżynierskiej oraz obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Stosownie do treści § 3 ust. 1 umowa miała zostać wykonana do dnia 31 maja 2014r. § 6 ust. 1 umowy stanowił, że odbiór techniczny po naprawie zostanie dokonany przez przedstawiciela (...) przy współudziale komisji zdawczo odbiorczej powołanej rozkazem Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr 2750. Odbiór miał zostać wykonany po wykonani wszystkich prac określonych w umowie na podstawie "Programu prób zdawczo - odbiorczych". Próby zdawczo - odbiorcze okrętu miały obejmować próby na uwięzi (§ 6 ust. 8 umowy) i próby w morzu (§ 6 ust. 9 umowy). Zgodnie z umową (§ 9) "Protokół zdawczo - odbiorczy" miał potwierdzać wykonanie naprawy dokowej OTrM 821 zgodnie z postanowieniami umowy. Stosownie do § 10 ust. 1 umowy powódka za wykonanie przedmiotu umowy miała otrzymać wynagrodzenie w kwocie 2.577.000 zł. Zapłata faktury za należyte wykonanie przedmiotu umowy miała nastąpić w formie przelewu na rachunek powódki w terminie 30 dni od dnia otrzymania przez pozwanego faktury oraz podpisanego przez strony "Protokołu zdawczo odbiorczego". W § 12 ust. 3 umowy strony postanowiły, że pozwanemu przysługuje kara umowna w wysokości 0,8 % wartości brutto umowy niezrealizowanej w terminie za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia w realizacji umowy. Zapłata za fakturę miała zostać pomniejszona o wysokość ewentualnych kar umownych. W dniu 26 maja 2014r. strony podpisały aneks nr (...) do umowy z dnia 14 lutego 2014r. zmieniając tę umowę w ten sposób, że określiły termin wykonania umowy na dzień 31 lipca 2014r. Pismem z dnia 16 lipca 2014r. powódka poinformowała Dowódcę Jednostki Wojskowej 2750, że w związku z zakończeniem prac remontowych prosi o skierowanie przedstawicieli użytkownika i zamawiającego do udziału w pracach na okręcie według harmonogramu, przewidującego próby zdawczo - odbiorcze na uwięzi w dniu 28 lipca 2014r. w godzinach 08.00 - 16.00 i próby morskie w dniu 29 lipca 2014r. w godzinach 08.00 - 20.00. W dniu 23 lipca 2014r. strony podpisały aneks nr (...) do umowy z dnia 14 lutego 2014r. zmieniając tę umowę m.in. w ten sposób, że określiły wysokość należnego powódce wynagrodzenia na kwotę 2.504.400 zł Prace remontowe okrętu OTrM 821 odbywały się w Morskiej Stoczni (...) w S.. W dniu 28 lipca 2014r. przedstawiciele Rejonowego Przedstawicielstwa Wojskowego nr 4 P. S. i E. G. stawili się tam na wyznaczony termin prób na uwięzi. Próby na uwięzi zostały przeprowadzone do dnia 29 lipca 2014r. W związku z wystąpieniem problemu z uruchomieniem układu napędowego okrętu w dniu 29 lipca 2014r. nie mogły zostać przeprowadzone próby w morzu. Przedstawiciele (...) wrócili do G. i mieli stawić się na nowy termin prób w morzu, po jego ustaleniu. Pismem z dnia 29 lipca 2014r. powódka poinformowała Dowódcę Jednostki Wojskowej 2750, że w związku z przedłużającymi się próbami na uwięzi, termin wyjścia okrętu w morze, celem realizacji prób morskich, po uzgodnieniu z dowódcą okrętu, został przesunięty na dzień 30 lipca 2014r. Pismem z dnia 30 lipca 2014r. powódka poinformowała Dowódcę Jednostki Wojskowej 2750, że próby morskie okrętu będą realizowane w dniu 31 lipca 2014r. Na piśmie tym dowódca okrętu P. M. potwierdził gotowość okrętu do realizacji prób układów napędowych jednostki w morzu. W dniu 31 lipca 2014r. nie zostały przeprowadzone próby na morzu z uwagi na niestawiennictwo przedstawicieli Rejonowego Przedstawicielstwa Wojskowego nr 4 P. S. i E. G.. Pismem z dnia 31 lipca 2014r. powódka poinformowała Komendanta (...) w Ś., że w związku z brakiem przedstawicieli (...) na okręcie Dowódca Jednostki Wojskowej 2750 nie wyraził zgody na realizację prób morskich okrętu. Jednocześnie wskazała, że wykonała wszystkie prace remontowe, zakończyła z wynikiem pozytywnym próby portowe na uwięzi oraz że nie może skutecznie zakończyć umowy, z uwagi na brak możliwości realizacji prób morskich. Zwróciła się również o uznanie terminowego zakończenia realizacji umów, w zakresie realizacji naprawy dokowej okrętu OTrM 821 oraz określenie terminu realizacji prób morskich z udziałem przedstawicieli (...). Pismem z dnia 01 sierpnia 2014r. powódka zwróciła się do Komendanta (...) w Ś. o bezzwłoczne określenie terminu realizacji prób morskich z udziałem przedstawicieli (...). W dniu 01 sierpnia 2014r. nowy termin przeprowadzenia prób w morzu został wyznaczony na dzień 04 sierpnia 2014r. W dniu 04 sierpnia 2014r. przeprowadzone zostały próby okrętu OTrM 821 w morzu, po ich zakończeniu sporządzony został protokół zdawczo - odbiorczy, który podpisali przedstawiciele Rejonowego Przedstawicielstwa Wojskowego nr 4 P. S. i E. G., przedstawiciele pozwanego P. M., M. T. A. S. oraz przedstawiciel powódki M. K.. W treści protokołu stwierdzono, że przedmiot umowy został wykonany zgodnie z warunkami umowy i 4 dni po terminie tj. w dniu 04 września 2014r. Wszelkie prace remontowe okrętu, objęte umową z dnia 14 lutego 2014r. zostały wykonane przez powódkę do dnia 29 lipca 2014r. W dniu 05 sierpnia 2014r. powódka wystawiła fakturę nr (...)r., obciążając pozwanego kwotą 2.504.400 zł z terminem płatności do dnia 05 września 2014r. W dniu 13 sierpnia 2014r. pozwany wystawił notę księgową nr (...), obciążając powódkę kwotą 60.105,60 zł. Pozwany wypłacić powódkę kwotę wynikającą z faktury nr (...)r., pomniejszoną o kwotę 60.105,60 zł. Pismem z dnia 28 października 2014r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty do dnia 14 listopada 2014r. kwoty 60.105,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 06 września 2014r. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całości. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. W niniejszej sprawie powódka dochodziła od pozwanego kwoty 60.105,60 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą należnego jej wynagrodzenia z umowy nr (...) z dnia 14 lutego 2014 r., a kwotą faktycznie powódce wypłaconą przez pozwanego. Bezspornym było przy tym to, że będąca przedmiotem sprawy kwota 60.105,60 zł stanowiła karę umowną, którą pozwany obciążył powódkę w nocie księgowej z dnia 13 sierpnia 2014r. i o którą pozwany pomniejszył wypłacone powódce wynagrodzenie. Kwestią sporną w sprawie było to czy pozwany był uprawniony do obciążenia powódki przedmiotową karą umowną. Sąd zwrócił uwagę, że w umowie z dnia 17 lutego 2014r., tj. w jej § 12, strony przyznały pozwanemu uprawnienie do naliczania kar umownych. Przy czym Sąd podkreślił, że o bezzasadności roszczenia powoda nie mógł przesądzić fakt błędnego określenia umownej podstawy obciążenia karą umowną w nocie księgowej z dnia 13 sierpnia 2014r. Wątpliwości Sądu nie budziło to, że powołanie w przedmiotowej nocie § 11 pkt 3 umowy było oczywistą omyłką pisarską, a faktyczną podstawy naliczenia kary był § 12 ust. 3 umowy, w którym strony postanowiły, że pozwanemu przysługuje kara umowna w wysokości 0,8 % wartości brutto umowy niezrealizowanej w terminie za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia w realizacji umowy. Ponadto wskazały, że zapłata za fakturę miała zostać pomniejszona o wysokość ewentualnych kar umownych. Zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na stwierdzenie, iż pozwany bezpodstawnie obciążył powódkę karą umową. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że umowa nie została zrealizowana w terminie. Zgodnie z § 3 ust. 1 umowy z dnia 17 lutego 2014r. (zmienionego aneksem nr (...) z dnia 26 maja 2014r.) strony określiły termin wykonania umowy na dzień 31 lipca 2014r. Strony różnie interpretowały w sprawie pojęcie "wykonania umowy". Powódka odwoływała się w tym zakresie do kwestii faktycznego wykonania prac objętych umową, pozwany fakt opóźnienia wykonania umowy wyprowadzał z daty protokołu zdawczo - odbiorczego. Niewątpliwie protokół zdawczo - odbiorczy naprawy dokowej okrętu OTrM 821 został sporządzony dopiero 04 sierpnia 2014r. W protokole tym stwierdzono, że przedmiot umowy został wykonany cztery dni po terminie. W ocenie Sądu podstawą wniosku o nieterminowym wykonaniu umowy przez powódkę nie mogła być jednak data sporządzenia wskazanego powyżej protokołu, jak również zawarte w nim oświadczenie o wykonaniu przedmiotu umowy po terminie. Dowody zebrane w sprawie jednoznacznie potwierdziły, że powódka wykonała wszystkie prace remontowe do dnia 31 lipca 2014r. oraz że prace te zostały wykonane prawidłowo. W tej sytuacji nie można uznać, że nastąpiło opóźnienie w realizacji umowy przez powódkę. godnie z § 1 ust. 2 umowy z dnia 14 lutego 2014r. przedmiotem zamówienia była naprawa dokowa okrętu OTrM 821. Niewątpliwie przeprowadzenia prób okrętu w morzu i sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego nie można uznać za czynności mieszczące się w zakresie "naprawy dokowej”. Sąd podkreślił, że w § 1 ust. 4 umowy strony rozróżniły pojęcie "wykonania przedmiotu umowy" od "oddania przedmiotu umowy". Stosownie zaś do treści § 10 ust, 1 powódce przysługiwało wynagrodzenia za "wykonanie przedmiotu umowy". Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 umowy odbiór okrętu miał zostać dokonany po wykonaniu wszystkich prac określonych w umowie. Dodatkowo zawarty w § 9 umowy zapis, że protokół zdawczo - odbiorczy potwierdza wykonanie naprawy dokowej OTrM 821 zgodnie z postanowieniami umowy należy uznać, za podkreślający charakter deklaratoryjny protokołu, w zakresie prawidłowości wykonania prac. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że tego rodzaju zapis można interpretować w ten sposób, że dopiero z chwilą sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego nastąpiło wykonanie umowy. Gdyby jednak nawet przyjąć takie stanowisko to nie można uznać, że opóźnienie w sporządzeniu protokołu stanowiło okoliczność niezawinioną przez powódkę. W oparciu o dowody zebrane w sprawie Sąd stwierdził, że na dzień 30 lipca 2014r. po stronie powódki nie istniały żadne przeszkody w przeprowadzeniu prób okrętu w morzu oraz że podjęła ona ze swojej strony starania, aby próby te zostały przeprowadzone w dniu 31 lipca 2014r., co zaś umożliwiłoby sporządzenie w tym dniu protokołu zdawczo - odbiorczego. W ocenie Sądu nie budzi również wątpliwości, że niezrealizowanie tych zamierzeń wynikało wyłącznie z nieobecności przedstawicieli (...) na okręcie w dniu 31 lipca 2014r. Bezspornym było, że powódka w dniu 30 lipca 2014r. przesłała faksem do (...) informację o planowanym przeprowadzeniu prób morskich w dniu 31 lipca 2014r. W tej sytuacji pozwany powinien wykazać, że faktycznie przedmiotowy faks wpłynął do Rejonowego Przedstawicielstwa Wojskowego już po godzinach jego pracy. Sąd wskazał, że w oparciu o zeznania świadków P. S. i E. G. można jedynie stwierdzić, że świadkowie ci uzyskali informację o faksie dopiero w dniu 31 lipca 2014r. Zdaniem Sądu wiarygodne są również twierdzenia powódki, że przedstawiciele (...) byli informowani o terminie przeprowadzenia prób w morzu również telefonicznie. Z zeznań wskazanych powyżej świadków wynika, że wcześniej takie uzgodnienia telefoniczne miały miejsce. Wydaje się nieracjonalnym to, że powódka takiego kontaktu nie nawiązała w przypadku tak istotnego terminu. Niewątpliwie powódka miała ograniczoną możliwość wpływu na stawiennictwo przedstawicieli (...). Sąd podkreślił, że wierzyciel powinien współdziałać z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania stosownie do art. 354 § 2 k.c. W ocenie Sądu powódka wykazała należytą staranność i podjęła działania, aby czynności zdawczo - odbiorcze okrętu po naprawie zostały przeprowadzone do dnia 31 lipca 2014r. Również pozwany powinien podjąć starania, aby czynności związane z odbiorem okrętu po naprawie nastąpiły w najszybszym możliwym terminie, w tym powinien zapewnić obecność przedstawicieli (...) w ostatnich dniach terminu do wykonania przedmiotu umowy przez powódkę. Zdaniem Sądu gdyby nawet przyjąć, że pracownicy (...) w G. mogli zapoznać się z treścią pisma powódki o wyznaczeniu terminu przeprowadzenia prób w- morzu na dzień 31 lipca 2014r. dopiero o godzinie 07.30 to pozwany nie wykazał, aby podjęte zostały jakieś starania, aby zorganizować dojazd pracowników (...) jeszcze w tym dniu. Nieprzekonujące dla Sądu były twierdzenia świadków P. S. i E. G., że nie byłoby możliwym ich stawienie się na okręcie w tym dniu. Takiej możliwości nie wyklucza odległość pomiędzy G. i S., wynoszącej ok. 350 kilometrów . W tym zakresie Sąd wskazał, że świadek P. S. korzystając z prywatnego samochodu dał radę dojechać na rozprawę w dniu 11 sierpnia 2015r. z miejsca swojego zamieszkania (G.) do Ś. na godzinę 11.00. Pozwany nie wykazał, aby po jego stronie podjęte zostały jakiekolwiek działania, aby próby w morzu zostały przeprowadzone jeśli nawet nie 31 lipca 2014r. to chociażby w dniu 01 sierpnia 2014r. W ocenie Sądu pomimo, że termin przeprowadzenia prób w morzu został pierwotnie określony przez powódkę na dzień 29 lipca 2014r. to pozwany powinien również uwzględnić możliwość wystąpienia jakiś nieprzewidzianych i niezależnych od stron okoliczności. Powódka zaplanowała z góry, że czynności odbiorcze nie będą dokonywane na ostatnią chwilę, pozostawiając dwudniowy "zapas czasowy". Dodatkowo zebrany w sprawie materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdził, że niezrealizowanie prób morskich w pierwotnym terminie wynikało z okoliczności, za które odpowiedzialności nie można przypisać powódce tj. było związane z problemami z uruchomieniem układu napędowego okrętu. W związku z powyższym nie można uznać, że sporządzenie protokołu zdawczo odbiorczego dopiero w dniu 04 sierpnia 2014r. było okolicznością zawinioną przez powódkę. Dodatkowo Sąd miał na uwadze, że przeprowadzenie prób morskim w tym dniu wynikało wyłącznie z wymogów proceduralnych po stronie pozwanego. Gdyby nawet uznać, że spełnione przesłanki do obciążenie powódki karą umowną to skorzystanie przez pozwanego z tego uprawnienia należałoby uznać w okolicznościach niniejszej sprawy za nadużycie prawa podmiotowego ( art. 5 k.c.) W ocenie Sądu w tym zakresie należy uwzględnił podjęte przez powódkę starania, aby protokół zdawczo - odbiorczy został sporządzony do dnia 31 lipca 2014r., jak również brak prawidłowego współdziałania z powódką po stronie pozwanego. Istotnym jest zdaniem Sądu również to, że po dniu 31 lipca 2014r. powódka nie wykonywała już żadnych prac na okręcie, a odbiór wykonanych prac potwierdził ich prawidłowość. Pozwany nie wykazał również, aby przekazanie okrętu w dniu 04 sierpnia 2014r. wiązało się dla niego z jakimikolwiek niekorzystnymi skutkami. Mając powyższe na uwadze Sąd w punkcie I wyroku uwzględnił powództwo w całości w zakresie należności głównej zasądzając również odsetki, zgodnie z jej żądaniem stosownie do art. 481 § 1 i § 2 k.c. z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego ( art.481 § 2 k.c. ), jaka miała miejsce z dniem 1 stycznia 2016r. Sąd zaznaczył, że stosownie do § 10 ust. 1 łączącej strony umowy pozwany miał zapłacić powódce wynagrodzenie w terminie 30 dni od dnia otrzymania przez pozwanego faktury oraz podpisanego przez strony protokołu zdawczo odbiorczego. Powódka wystawiła fakturę w dniu 05 sierpnia 2014r., zaś protokół został podpisany przez strony w dniu 04 sierpnia 2014r. Tym samym pozwany pozostawał w zwłoce w zapłacie spornej części wynagrodzenia powódki od dnia 06 września 2014r. Następnie Sąd wskazał, że ustalenia poczynił na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów, zeznań świadków i przedstawiciela powódki. Zeznania świadków i M. K. wzajemnie ze sobą korespondowały, brak było więc podstaw do zakwestionowania wiarygodności tych zeznań. Okoliczności faktyczne były w niniejszej sprawie w znacznej części bezsporne. Przedmiotem sporu było zasadniczo tylko kwestia tego jaki skutek prawny wywołało sporządzenie protokołu zdawczo - odbiorczego w dniu 04 sierpnia 2014r. O kosztach procesy w punkcie II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 109 k.p.c. przy czym Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenie na rzecz powódki wynagrodzenia pełnomocnika powódki w wysokości podwójnej stawki minimalnej. Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje. Ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Zaskarżonemu wyrokowi pozwany zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.