Sygn. akt II Ca 1627/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 października 2016 roku Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. przeciwko A. S. o zapłatę (sygn. akt III C 930/16) oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1217 zł, tytułem kosztów procesu. Sąd Rejonowy oparł powyższe rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych: Pozwany prowadzi działalność gospodarczą na terenie powódki położonym w S. przy ul. (...). Pozwany, za zgodą powódki, korzystał z energii elektrycznej dostarczanej do zajmowanego przez niego obiektu przez spółkę (...), związaną umową z powódką. Pozwany zobowiązany był uiszczać należności za zużytą energię wg wskazań podliczników, przy czym powódka wystawiała mu za dany miesiąc najpierw fakturę opiewającą na planowane zużycie energii, a następnie - rzeczywiste zużycie. Powódka w dniu 14 maja 2015 roku wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) - na kwotę 318,97 zł za zużycie energii elektrycznej w okresie od 31 marca 2015 roku do 30 kwietnia 2015 roku przy uwzględnieniu przedpłaty za kwiecień 2015 roku w wysokości 174,37 zł. W dniu 22 maja 2015 roku pozwany zapłacił powódce przelewem kwotę 318,97 zł, wskazując w tytule wpłaty numer ww. faktury. W dniu 16 czerwca 2015 roku powódka wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 199,05 zł za planowane zużycie energii elektrycznej w czerwcu 2015 roku. Powódka w dniu 14 lipca 2015 roku wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 6,43 zł, za zużycie energii elektrycznej w okresie od 1 do 30 czerwca 2015 roku przy uwzględnieniu przedpłaty za czerwiec 2015 roku, w wysokości 199,05 zł. W dniu 22 lipca 2015 roku pozwany zapłacił powódce przelewem bankowym kwotę 6,43 zł, wskazując w tytule wpłaty numer ww. faktury. W dniu 16 lipca 2015 roku powódka wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 201,25 zł za planowane zużycie energii elektrycznej w lipcu 2015 roku. Należność tą pozwany zapłacił 3 sierpnia 2015 roku przelewem bankowym wskazując w tytule wpłaty numer ww. faktury. Powódka w dniu 12 sierpnia 2015 roku wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) za zużycie energii elektrycznej w okresie od 1 do 31 lipca 2015 roku, wskazującą na nadpłatę w wysokości 7,60 zł, przy uwzględnieniu przedpłaty za lipiec 2015 roku w wysokości 201,25 zł. W dniu 17 sierpnia 2015 roku powódka wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 189,57 zł za planowane zużycie energii elektrycznej w sierpniu 2015 roku. Powódka w dniu 14 września 2015 r. wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) za zużycie energii elektrycznej w okresie od 1 do 31 sierpnia 2015 roku, na kwotę 46,94 zł, przy uwzględnieniu przedpłaty za sierpień 2015 roku w wysokości 189,57 zł. W dniu 5 października 2015 roku pozwany zapłacił powódce przelewem bankowym kwotę 46,94 zł wskazując w tytule wpłaty numer ww. faktury. W dniu 18 września 2015 roku powódka wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 239,12 zł za planowane zużycie energii elektrycznej we wrześniu 2015 roku. Powódka w dniu 12 października 2015 roku wystawiła pozwanemu fakturę VAT nr (...) za zużycie energii elektrycznej w okresie od 1 do 30 września 2015 roku wskazującą na nadpłatę w wysokości 25,11 zł, przy uwzględnieniu przedpłaty za wrzesień 2015 roku, w wysokości 239,12 zł. Analogiczne faktury powódka wystawiała pozwanemu w poprzednich okresach. W dniu 28 października 2015 roku powódka sporządziła kierowane do pozwanego wezwanie do zapłaty na kwotę 1071,12 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za niezasadne. Sąd I instancji miał na uwadze, iż pozwany zobowiązał się uiszczać powódce należności za energię, której zużycie ustalane było na podstawie wskazań podlicznika, przy czym powódka najpierw wystawiała pozwanemu za dany miesiąc fakturę opiewającą na prognozowane zużycie, a następnie - po dokonaniu odczytów podlicznika - fakturę za rzeczywisty pobór energii. Powódka domagała się zapłaty należności ujętych w fakturach dołączonych do pozwu w zakresie określonym w załączonym doń wezwaniu do zapłaty, przy czym po zapoznaniu się ze sprzeciwem pozwanego od nakazu zapłaty rozszerzyła powództwa. Sąd zważył, że roszczenie powódki wynikało z umowy i jego wartość nie przekraczała 10.000 zł, skutkiem czego było, że sprawa podlegała rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, w którym to tego rodzaju zmiana powództwa była niedopuszczalna. Rozważając, czy roszczenie w kształcie zgłoszonym w pozwie zasługiwało na uwzględnienie Sąd pierwszej instancji dostrzegł, że pozwany podniósł zarzut zaspokojenia objętych pozwem roszczeń, co zgodnie z art. 6 k.c. winien był udowodnić. Pozwany przedłożył potwierdzenia przelewu należności wskazanych w fakturach VAT nr (...). Fakt zapłaty należności wskazanej w fakturze VAT nr (...) został potwierdzony przez powódkę w fakturze VAT nr (...), w której odnotowano dokonanie przedpłaty równoważnej tej należności, analogicznie - zapłata należności wskazanej w fakturze VAT nr (...) została potwierdzona w fakturze nr (...), a zapłaty należności wskazanej w fakturze nr (...) - w fakturze nr (...). Sąd dostrzegł, iż o ile faktury VAT nr (...) opiewają na „planowane zużycie energii elektrycznej” to w powiązanych z nimi fakturach VAT nr (...) ujęta jest już pozycja „przedpłata”, a nie „planowane zużycie”. Takie sformułowanie oznacza, że zapłata w określonej w tej pozycji kwocie została już dokonana. Nadto w fakturze VAT nr (...) jest mowa wręcz o nadpłacie. Gdyby pozwany nie uregulował należności wynikającej z faktury VAT nr (...), powódka nie wykazałaby w powiązanej z nią fakturze VAT nr (...) nadpłaty, lecz poczyniłaby adnotacje, z których wynikałoby, że pozwany posiada nadal niedopłatę związaną z nieuregulowaniem faktury za planowane zużycie energii. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, pozwany w tytułach przelewów wskazywał na poczet której z faktur dokonuje zapłaty, zatem powódka nie była uprawniona do zaliczania wpłat na rzecz innych należności (art. 451 k.c.). Z żadnego dowodu przedłożonego przez powódkę nie wynika, by pozwany akceptował stosowany przez nią sposób rozliczania wpłat, co mogłoby skutkować przyjęciem, że istniał w tym zakresie consensus stron. Uwzględniając powyższe Sąd Rejonowy uznał, że pozwany wykazał fakt zaspokojenia roszczeń powoda objętych pozwem, a to skutkowało oddaleniem powództwa w punkcie I. wyroku. O kosztach postępowania w punkcie II wyroku orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiodła powódka i zaskarżając wyrok w części - co do kwoty 603 zł, wniosła o jego zmianę, poprzez zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz należności w wysokości 603 zł oraz zasądzenie na rzecz powódki kosztów postępowania za obie instancje w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi apelująca zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez uznanie, że pozwany zapłacił należności wnikające z faktur nr (...) z tytułu planowanego zużycia energii odpowiednio w miesiącach: czerwiec, sierpień i wrzesień 2015 roku w łącznej kwocie 602,63 zł na tej podstawie, że powiązane z nimi faktury rozliczeniowe nr (...), (...) i (...) zostały pomniejszone o te same kwoty określone jako „przedpłata” pomimo, że powód zaprzeczył faktowi zapłaty, a pozwany nie przedstawił dowodów zapłaty należności. W uzasadnieniu podniesiono, iż w toku postępowania powódka zaprzeczyła faktowi zapłaty ww. faktur wyjaśniając przy tym, że w fakturach rozliczeniowych należność za faktycznie zużytą energię została pomniejszona o wartość faktury zaliczkowej. Powódka czyniła tak dlatego, ażeby dwukrotnie nie obciążać pozwanego kwotą za zużytą energię, która została już ujęta w fakturze zaliczkowej, doręczonej pozwanemu i zaksięgowanej przez powódkę. Zdaniem apelującej, nie dowodzi to żadną miarą, że pozwany uiścił należności wynikające z faktur zaliczkowych. Co więcej pozwany nie sprostał ciężarowi dowiedzenia, że tzw. faktury zaliczkowe zapłacił, nie dołączając do sprzeciwu od nakazu zapłaty dowodów zapłaty tychże faktur — tak jak to uczynił w przypadku faktur rozliczeniowych - co oznacza, że nie było po stronie pozwanego przeszkód w przedstawienia dowodów zapłaty tychże faktur. Skarżąca podkreśliła, że zarówno „przedpłata” jak i „planowane zużycie” nie są instytucjami prawa cywilnego, z którymi ustawodawca łączy określone skutki. Nomenklatura używana przez powoda w wystawionych przez siebie fakturach nie dowodzi w żaden sposób, wbrew odmiennej ocenie Sądu, że pozwany zapłacił należności określone jako „planowane zużycie” lub „przedpłata” skoro z żadnych powodów przedstawionych przez obie strony sporu to nie wynikało. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja strony powodowej jedynie w niewielkim zakresie okazała się być uzasadniona. Tytułem wyjaśnienia na początku godzi wsie zauważyć, iż powodowa Agencja Nieruchomości Rolnych w W. pierwotnie wniesionym w niniejszej sprawie powództwem, powołując się na załączone do pozwu dokumenty w postaci faktur VAT oraz pisma z dnia 28 października 2015 roku stanowiącego ostatecznie wezwanie do zapłaty (k. 8-17), domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanego A. S. łącznej kwoty 1071,12 zł, bez odsetek ustawowych lub umownych (k. 3 verte), tytułem zaległości w płatności należności za zużytą energię elektryczną w miesiącu kwietniu 2015 roku oraz w okresie od czerwca 2015 roku do września 2015 roku. Celem wykazania podstawy i wysokości dochodzonego pozwem roszczenia powódka załączyła do pozwu następujące faktury VAT: nr (...) z dnia 14 maja 2015 roku, nr (...) z dnia 16 czerwca 2015 roku, nr (...) z dnia 14 lipca 2015 roku, nr (...) z dnia 16 lipca 2015 r., nr (...) z dnia 31 lipca 2015 r., nr (...) z dnia 17 sierpnia 2015 roku, nr (...) z dnia 14 września 2015 roku, nr (...) z dnia 18 września 2015 roku oraz nr (...) z dnia 12 października 2015 roku. W reakcji na stanowisko zajęte przez pozwanego w sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty, powódka złożyła oświadczenie w przedmiocie modyfikacji żądania pozwu w ten sposób, iż wskazała, że domaga się zasądzenia na jej rzecz od pozwanego świadczenia w łącznej kwocie 1114,43 zł tytułem płatności wynikających z wyżej wskazanych faktur VAT, a nadto z tytuł faktury nr (...) z dnia 9 grudnia 2014 roku oraz faktury nr (...) z dnia 8 kwietnia 2015 roku (k. 49 i 51). Jak trafnie jednak zauważył Sąd pierwszej instancji, taka zmiana powództwa – zarówno w zakresie zmiany podstawy faktycznej dochodzonego roszczenia (wskazanie nowych faktur), jak i wystąpienia z nowymi żądaniami (dochodzenie kwoty wyższej od pierwotnie żądanej i zgłoszenie roszczenia odsetkowego nieobjętego żądaniem pozwu) - była w niniejszym postępowaniu niedopuszczalna. Z uwagi, bowiem na charakter i wysokość roszczenia objętego żądaniem pozwu, przedmiotowa sprawa była rozpatrywana w postępowaniu uproszczonym, zaś stosownie do dyspozycji przepisu art. 505 4 § 1 k.p.c., w takim postępowania, zmiana powództwa jest niedopuszczalna. Przepisów art. 75-85 oraz art. 194-196 i art. 198 nie stosuje się. Z tych względów oraz zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c., sąd był w rozpatrywanej związany żądaniem zgłoszonym przez powoda pierwotnie w pozwie (ne eat iudex ultra petita partium). Nie mógł zatem wbrew pierwotnemu żądaniu powoda (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.) zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym rozmiarze czy też zasądzić powództwo na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda. Podkreślić trzeba, że związanie sądu granicami żądania obejmuje nie tylko związanie co do samej treści (wysokości) żądania, ale także co do uzasadniających je elementów motywacyjnych. Żądanie powództwa określa, bowiem nie tylko jego przedmiot, lecz także jego podstawa faktyczna. W związku z tym zasądzenie sumy pieniężnej, mieszczącej się wprawdzie w granicach kwotowych powództwa, lecz z innej podstawy faktycznej, stanowi niedopuszczalne orzeczenie ponad żądanie (vide wyrok SN z dnia 18 marca 2005 roku, II CK 556/04, wyrok SN z dnia 7 listopada 2007 roku, II CSK 244/07, wyrok SA w Łodzi z dnia 21 października 2014 r., I ACA 707/14 i wyrok SA w Katowicach z dnia 16 maja 2014 roku, I ACa 86/14). W związku z powyższym rzeczą Sądu orzekającego w niemniejszej sprawie było dokonanie zasadności oceny żądania powoda dotyczącego zapłaty wyłącznie kwoty 1071,12 zł, która to należność wynikać miała z załączonych do pozwu faktur VAT numer (...) z dnia 14 maja 2015 roku, (...) z dnia 16 czerwca 2015 roku, (...) z dnia 14 lipca 2015 roku, (...) z dnia 16 lipca 2015 roku, nr (...) z dnia 31 lipca 2015 roku, nr (...) z dnia 17 sierpnia 2015 roku, (...) z dnia 14 września 2015 roku, (...) z dnia 18 września 2015 roku i (...) z dnia 12 października 2015 roku obejmujących zobowiązania pozwanego z tytułu zużycia energii elektrycznej za okres kwietnia oraz od czerwca do września 2015 roku. Przy czym nie można tracić z pola widzenia tego, że w myśl art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Z jednoznacznego brzmienia cytowanego przepisu wynika, iż choć sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym, gdyż dokonuje własnych ustaleń faktycznych, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji przez skarżącego i kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, to jednak czyni powyższe tylko w zakresie, w jaki orzeczenie sądu zostało przez któregokolwiek z uczestników zaskarżone (por. postanowienie SN z dnia 21 maja 2014 r., II CZ 8/14). Jak wskazuje analiza apelacji powoda, zaskarżył on orzeczenie Sądu I instancji wyłącznie co do kwoty 603 zł, domagając się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego tejże należności. Z uzasadnienia apelacji w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wynika, że na obecnym etapie postępowania Agencja Nieruchomości Rolnych w W. dochodzi od pozwanego A. S. zapłaty już tylko z tytułu następujących faktur VAT:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.