Sygn. akt XIII Ga 646/17 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 marca 2017 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi - w sprawie z powództwa P. J. przeciwko E. J. (1) o zapłatę kwoty 33.990,
§ 3
kpc oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z poźn. zm.), zasądzając od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5.518,19 zł obejmującą wynagrodzenie pełnomocnika procesowego E. J.
(1)(w kwocie 2.400,00 zł) oraz poniesione przez stronę pozwaną koszty związane z opinią biegłego (w wysokości 3.118,19 zł). W oparciu o przepis art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) w zw. z art. 98 §
§ 3kpc w zw.
z art. 99 kpc, pobrano od P. J. - jako przegrywającego proces w całości - na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi kwotę 1.341,66 złotych tytułem poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa kosztów wynagrodzenia biegłego. Rozstrzygniecie Sądu Rejonowego zostało zaskarżone w całości apelacją przez P. J.. Strona powodowa zarzuciła Sądowi I instancji:
- mający wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia błąd w ustaleniach faktycznych Sądu przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a polegający na uznaniu, że: – sprzeciw powoda wyrażony w piśmie z dnia 24 sierpnia 2009 r. dotyczący wartości zakupów dokonanych przed podpisaniem umowy, ale poniesionych w związku z przedmiotem tej umowy, nie ma znaczenia wobec wpisania w treść umowy kwoty 41 000,00 zł, nie wywołuje żadnych skutków i nie może podważyć zapisów umowy bądź chociażby wątpliwości co do prawdziwych intencji pozwanych a które zmierzały do oszukania powoda i wypłaceniu mu w przyszłości zaniżonego wynagrodzenia za wykonane prace budowlane; – pismo z dnia 10 września 2009 r. skierowane do pozwanej a zawierające wyjaśnienie, że świetliki dachowe nie wchodziły w zakres umowy z dnia 25 sierpnia 2006 r., gdyż sama pozwana była przeciwna ich montażowi, nie może konkurować z przeciwnym oświadczeniem pozwanej wyrażonym w toku przesłuchania na rozprawie i uznaniem tegoż ostatniego za wiarygodniejszy niż dowód z dokumentu załączony do pozwu; – powód był autorem projektu na przedmiot umowy i z tego tytułu ponosi pełną odpowiedzialność za wszelkie nieprawidłowości związane z szeroko pojętym zabezpieczeniem przeciwpożarowym budynku (w tym zakupem materiałów budowlanych), podczas gdy sama pozwana oraz świadek W. J. stwierdzili w toku przesłuchania, iż powierzyli wykonanie projektu firmie architektonicznej i wyraźne wskazanie w treści uzasadnienia, że za dobór materiałów, które mają być użyte odpowiada autor projektu; – koniecznym jest przypisanie powodowi kwot wynikających z wykonania zastępczego i w ten sposób pomniejszenie wynagrodzenia należnego mu z tytułu umowy z dnia 25 sierpnia 2006 r. skutkujących stwierdzeniem Sądu, że powód nie udowodnił w sposób należyty swe żądania, a zatem naruszył reguły wynikające z art. 6 kc;
- mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 233 kpc - poprzez dowolną a nie swobodą ocenę dowodów prowadzącą do przyjęcia, że: – wykazane przez biegłego w opinii (str.10) prace niewykonane lub wykonane w zakresie poza wynikającym z projektu technicznego obciążają w całości powoda i skutkują obciążeniem go kwotami wynikającymi z ich usunięcia lub naprawy, podczas gdy izolacja budynku nie występowała w projekcie do pozwolenia na budowę, prace polegające na podniesieniu odporności ogniowej płyt w ścianach północnej i zachodnie obciążają architekta (błąd projektu), koszty opracowania dokumentacji powykonawczej poprzedzonej inwentaryzacją techniczną oraz autoryzowanie całości przez specjalistę w zakresie p.poż wraz z uzyskaniem akceptacji Państwowej Straży Pożarnej obciążają autora projektu, a nie powoda; – przyjęcie zaprzeczenia pozwanej odnoszącego się do kwestii czy powodowi należne jest jakiekolwiek dodatkowe wynagrodzenie ponad to, które otrzymał jako wiarygodnego i wartościowego dowodowo, podczas gdy z załączonej do pozwu korespondencji wynika, iż powód uzasadniał w sposób merytoryczny i logiczny swoje żądania, zaś pozwana pozostawiła je bez jakiegokolwiek komentarza;
- naruszenie art. 328 § 2 kpc poprzez brak w uzasadnieniu wyroku wskazania przyczyn, dla których odmówił wiarygodności dokumentom załączonym przez powoda do pozwu oraz jego zeznaniom, zaś dał wiarę zeznaniom pozwanej i jej męża świadka W. J. - osób zainteresowanych w nieponoszeniu dalszych kosztów związanych z budową hali pralni;
- naruszenie art. 498 § 2 kc poprzez nie przyjęcie konsekwencji złożonego przez pozwaną oświadczenia woli o potrąceniu wyrażającego się w uznaniu za zasadne żądania zapłaty kwoty 33.990,00 zł (uznanie roszczenia), bez względu na okoliczność czy zdaniem Sądu potrącenie jest możliwe. Zarzucając nadto Sądowi I instancji błędy w wyliczeniach stanowiących podstawę stwierdzenie, iż powód otrzymał w całości należne mu z umowy wynagrodzenie P. J. domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie kwoty 33.900,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych i kosztów postępowania, ewentualnie – przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzupełnieniu złożonego środka odwoławczego strona skarżąca dokonała rozwinięcia zarzutu powoda naruszenia prawa materialnego – przepisu art. 498 § 2 kc poprzez zaniechanie przyjęcia przez Sąd I instancji konsekwencji złożonego przez E. J.
(1)zarzutu potrącenia w postaci uznania przez pozwaną zasadności żądania P. J. zapłaty kwoty 33.990,00 zł. Zdaniem strony skarżącej w takim oświadczeniu pozwanej mieściło się niewłaściwe uznanie roszczenia powoda, tym bardziej iż E. J.
(1)nigdy nie kwestionowała faktu wykonania przez powoda prac oraz ich zakresu, podnosząc wyłącznie iż roboty jakie zostały zlecone jej kontrahentowi nie zostały w całości wykonane. P. J. zarzucił również Sądowi I instancji zaniechanie poczynienia ustaleń odnośnie charakteru stosunku zobowiązaniowego łączącego strony procesu – brak jednoznacznego stwierdzenia czy strony łączyła umowa o dzieło, za wykonanie której powód dochodzi zapłaty wynagrodzenia, czy też strona pozwana w sposób skuteczny odstąpiła od tego kontraktu na mocy jej oświadczenia z dnia 12 maja 2010 r. co uniemożliwiło określenie właściwej podstawy roszczeń dochodzonych przez P. J. a to z kolei determinowało sposób i ciężar dowodzenia wysokości roszczenia i innych istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem Sądu Rejonowego jakoby strona powodowa nie udowodniła zasadności swego żądania, w tym także w zakresie jego wysokości, wskazując iż zebrany w sprawie materiał dowodowy – o ile zostałby oceniony w sposób rzetelny i kompletny – pozwalał na precyzyjne określenie rzeczywistej wartości należnego powodowi wynagrodzenia. Pozwana E. J.
(1)wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył: Apelacja strony pozwanej – jako niezasadna – podlegała oddaleniu w oparciu o przepis art. 385 kpc. Zarzuty apelacyjne jakie zostały postawione rozstrzygnięciu Sądu I instancji ocenić należy za niezasadne co prowadzić musiało do oddalenia złożonego środka odwoławczego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd I instancji dokonał szczegółowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wywiódł z niego prawidłowe wnioski jak również oparł swe rozstrzygnięcie na prawidłowej podstawie prawnej. Zgodzić należy się z twierdzeniami apelacji, iż zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwalał na ustalenie jaka część prac z zakresu objętego zawartą przez strony w dniu 25 sierpnia 2006 r. umową została przez powoda wykonana jak również jaka część tych robót pozostała do zrealizowania, jednakże - w zasadzie – były to jedyne okoliczności niesporne pomiędzy stronami tego procesu; strony bowiem zgodziły się wyłącznie co do tego. iż spośród zleconych powodowi robót P. J. nie wykonał prac związanych z ułożeniem posadzki. Wszelkie pozostałe kwestie, w szczególności dotyczące określenia wysokości należnego powodowi wynagrodzenia (wszak to stanowiło istotę postępowania przed Sądem I instancji) były pomiędzy P. J. a E. J.
(1)sporne. W tym stanie rzeczy – z uwagi na treść przepisu art. 6 kc – rzeczą powoda było wykazanie słuszności jego żądania. Jak właściwie ocenił to Sąd I instancji, P. J. nie podołał temu ciężarowi. Nie sposób jest przyjmować – tak jak twierdzi uzupełnienie apelacji – iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wynagrodzenie należne powodowi powinno zostać ustalone poprzez obniżenie kwoty wynikającej z umowy o wartość prac niewykonanych oraz o koszt usunięcia zawinionych przez niego wad i usterek. Co prawda w dalszej części uzupełnienia środka odwoławczego strona powodowa zwraca uwagę na fakt, iż kwota tego wynagrodzenia powinna zostać pomniejszona także o poniesione przez E. J.
(1)koszty związane z zakupem materiałów, jednakże – co już umyka autorowi apelacji – mając na względzie stanowisko powoda zaprezentowane w piśmie z dnia 25 września 2009 r. (było to pismo, w którym P. J. kwestionował wskazaną w umowie wartość materiałów jaka została zakupiona przez pozwaną na realizację inwestycji, której wykonanie E. J.
(1)zleciła powodowi) jak również w toku postępowania przed Sądem I instancji (gdzie strona powodowa także podważała wartości zakupu materiałów poczynionych przez stronę pozwaną w okresie wykonywania umowy przez powoda jak również i po zejściu P. J. z budowy), kwestie związane z wartością i potrzebą zakupu materiałów poczynionych przez pozwaną na budowę hali produkcyjnej stanowiły przedmiot sporu między stronami. W takiej zaś sytuacji – dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - zachodziła potrzeba rozliczenia całości inwestycji jakiej realizację pozwana zleciła stronie powodowej. Z kolei właściwe dokonanie tego rodzaju czynności implikowało potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego – oczywistym jest, iż inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywała na powodzie (jako podmiocie domagającym się zapłaty pozostałej części wynagrodzenia), tym bardziej iż był on reprezentowany w toku postępowania przed Sądem I instancji przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Niezależnie od tego, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego pozwoliłoby dokonać – w sposób właściwy i precyzyjny - rozliczenia całości prac jakie powód wykonywał na budowie w Ł. przy ul. (...), podnieść należy iż Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia podjął taką próbę i w każdym wypadku (niezależnie od przyjętego wariantu – w zależności od przyjętej wartości materiałów zakupionych przez E. J.
(1)na datę podpisania przez strony kontraktu – czy jest to kwota wskazana w umowie 41.000,00 zł netto, czy też 37.557,03 zł netto), w ostatecznym rozrachunku wysokość należnego P. J. wynagrodzenia zamykała się kwotą – odpowiednio 8.136,10 zł netto czy też 11.579,07 zł netto. Co prawda w przedmiotowej sprawie nie została wykazana wartość robót niezrealizowanych przez P. J. (posadzka) ale nawet przy przyjęciu (choć nie jest to prawidłowe – gdyż dla wykazania wartości robót jakich powód nie zrealizował wymagane było ustalenie procentowego stosunku zakresu robót zrealizowanych przez P. J. do całości zleconych mu prac i odniesienia tego wyniku do należnego mu wynagrodzenia, jednakże po pomniejszeniu poczynionych przez pozwaną wydatków na zakup materiałów) wartości tych prac (wskazywanej w środku odwoławczym – w odniesieniu do wydatków jakie E. J.
(2)poczyniła na wykonanie posadzki) na poziomie kwoty 14.055,00 zł netto, ich wartość i tak przekraczała ustaloną przez Sąd I instancji kwotę wynagrodzenia należnego P. J. co w sposób oczywisty przemawiać musiało za oddaleniem powództwa. Nie sposób także podzielić słuszności twierdzeń środka odwoławczego jakoby treść oświadczenia pozwanej E. J.
(1)z dnia 9 lipca 2015 r. o potrąceniu wierzytelności miało przemawiać za uznaniem przez stronę pozwaną należności dochodzonej przez P. J. w niniejszej sprawie. Zwrócić należy uwagę – co w zasadzie pozbawia jakiegokolwiek znaczenia to oświadczenie – na odwołanie się w jego treści przez pozwaną do „ewentualnej” wierzytelności P. J. stanowiącej przedmiot postępowania w niniejszym procesie. Z samej treści tego oświadczenia wynikają wątpliwości samego podmiotu dokonującego kompensaty co do istnienia wierzytelności strony powodowej – w tym stanie rzeczy trudno to oświadczenia rozpatrywać w kategoriach wywołującego skutki określone w przepisie art. 498 § 2 kc czy też nawet niewłaściwego uznania długu. Również bez znaczenia dla oceny skuteczności środka odwoławczego jaki został złożony przez P. J. pozostaje – wskazywane w uzupełnieniu apelacji – oświadczenie E. J.
(1)z dnia 12 maja 2010 r. o odstąpieniu od kontraktu jaki zawarła ona z powodem w dniu 25 sierpnia 2006 r. Zgodzić należy się z twierdzeniami strony powodowej, iż w takiej sytuacji – przy przyjęciu skuteczności takiego oświadczenia E. J.
(1)- podstawy żądania P. J. należałoby upatrywać w przepisach kodeksu cywilnego regulującego instytucje bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. kc). Takie ukształtowanie podstawy prawnej roszczeń powoda nie może jednak prowadzić do zmiany wniosku odnośnie konieczności wykazania przez P. J. słuszności jego roszczeń – realizacji przez powoda jego powinności wynikającej z przepisu art. 6 kc. Mając zatem na względzie tę okoliczność, iż – jak wyżej wskazano, wbrew twierdzeniom apelującego – wszelkie kwestie istotne dla określenia wartości prac wykonanych przez P. J. na budowie hali, w szczególności dotyczące wysokości wydatków poczynionych przez E. J.
(1)na zakup materiałów związanych z realizacją inwestycji przez jej kontrahenta, pozostały sporne pomiędzy stronami, ocena zasadności żądania wymagała wiadomości specjalnych co wiązało się z koniecznością przeprowadzenia – w ramach obciążającego powoda obowiązku dowodzenia słuszności jego roszczeń – dowodu z opinii biegłego. Nie można zgodzić się z twierdzeniami wnoszącego środek odwoławczy jakoby zebrany w sprawie materiał dowodowy (zwłaszcza dokumenty rozliczeniowe VAT jakie zostały złożone do akt sprawy, które miały przedstawiać – niezbędna dla rozliczenia całości inwestycji - wartość zakupów poczynionych przez E. J.
(1)) - w sytuacji, w której pomiędzy stronami występował spór co do samego zastosowania na potrzeby budowy hali określonych w fakturach VAT materiałów (wszak P. J. twierdził, iż część z tych zakupów została poczyniona na potrzeby innej budowy aniżeli objętej przedmiotem kontraktu z dnia 25 sierpnia 2006 r.) – pozwalał, bez udziału biegłego, dokonać rozliczenia inwestycji wykonywanej przez stronę powodową. Potwierdzenie tego stanu rzeczy znalazło swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu środka odwoławczego wniesionego przez P. J., w którym powód zakwestionował – wskazując, iż część materiałów jakie pozwana zakupiła nie była związana z budową przez niego wykonywaną w oparciu o umowę jaką zawarł z E. J.
(1)– dokonane przez Sąd I instancji rozliczenie inwestycji budowy hali produkcyjnej. Wykazany wyżej brak zasadności zarzutów apelacyjnych strony powodowej czyni złożony przez nią środek odwoławczy nieskutecznym – jako taki podlega on oddaleniu w oparciu o przepis art. 385 kpc. W pełni zgodzić należy się z Sądem I instancji, iż – w okolicznościach przedmiotowej sprawy – P. J. nie wykazał słuszności swego żądania co uzasadniało oddalenie jego powództwa. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie przepisów art. 98 §
§ 3kpc przy zastosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik sprawy.
Oddalenie środka odwoławczego skutkuje uznanie P. J. za przegrywającego postępowanie odwoławcze a tym samym za zobowiązanego do poniesienia jego kosztów, w tym zwrotu należności poniesionych przez pozwaną E. J.
(1). Te ostatnie obejmowały wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika procesowego strony pozwanej, którego wysokość (1.800,00 zł) została określona na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 5 ostatnio wskazanego aktu prawnego w jego (zważywszy datę wniesienia środka odwoławczego) aktualnym brzmieniu. (SSO Beata Matysik) ( SSO Ryszard Badio ) ( SSR Paweł Kowalczyk )