POSTANOWIENIE P., dnia 3 lutego 2015 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Lewandowski Sędziowie: SSA Marek Hibner (spr.) SSO del. do SA Izabela Pospieska Protokolant: protokolant sądowy J. W. przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Prok. Apel. Z. F. po rozpoznaniu w sprawie R. S.
(1)oskarżonego o przestępstwo z art. 280 § 2 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. zażalenia obrońcy oskarżonego R. S.
(1)na punkt 1. postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 22 grudnia 2014 r. w sprawie XVI K 200/14 przedłużające czas trwania tymczasowego aresztowania wobec R. S.
(1)do dnia 11 kwietnia 2015 r. na podstawie art. 437 § 1 i 2 k.p.k. p o s t a n a w i a zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uchylić wobec R. S.
(1), syna H. i M. z domu P., urodzonego (...) w P. tymczasowe aresztowanie zastosowane postanowieniem Sądu Rejonowego (...) w P. z dnia 12 października 2014 r., sygn. akt VI Kp 403/14. UZASADNIENIE R. S.
(1)jest oskarżony o popełnienie przestępstwa kwalifikowanego 280 § 2 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. Oskarżony został zatrzymany do sprawy w dniu 11 października 2014 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego (...) w P. z dnia 12 października 2014 r., sygn. akt VI Kp 403/14 zastosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Zaskarżonym punktem 1. postanowienia z dnia 22 grudnia 2014 r. w sprawie XVI K 200/14 Sąd Okręgowy w P. orzekł o stosowaniu w dalszym ciągu wobec oskarżonego R. S.
(1)środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania do dnia 11 kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo popełnienia zarzucanego oskarżonemu przestępstwa (powołano się na dowody w postaci zeznań H. S. i S. S. oraz częściowo wyjaśnienia obu oskarżonych). Jako przesłanki szczególne zastosowania tymczasowego aresztowania wskazano grożącą oskarżonemu surową karę pozbawienia wolności (zarzut z art. 280 § 2 k.k.) oraz obawę matactwa procesowego (wskazano na powiązanie rodzinne między oskarżonymi i pokrzywdzonym) (k. 247-250). Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył obrońca oskarżonego R. S.
(1), zarzucając:
- rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. poprzez naruszenie prawa oskarżonego do obrony, przejawiające się w rozpoznaniu sprawy o dalsze stosowanie tymczasowego aresztowania bez zawiadomienia obrońcy oskarżonego o terminie posiedzenia,
- obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 249 § 1 k.p.k., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż oskarżony R. S.
(1)popełnił zarzucane mu przestępstwa, w sytuacji gdy brak jest w sprawie dowodów na przyjęcie w stosunku do ww. oskarżonego kwalifikacji z art. 280 § 2 k.k. (brak znamienia kradzieży), 3. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 2 k.p.k., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że oskarżonemu R. S.
(1)realnie grozi surowa kara, w sytuacji gdy brak jest w sprawie dowodów na przyjęcie w stosunku do ww. oskarżonego kwalifikacji z art. 280 § 2 k.k. (brak znamienia kradzieży), 4. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 1 pkt 2 k.p.k., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że oskarżony R. S.
(1)będzie próbował wywierać wpływ na zeznania świadków i członków swojej rodziny, powodując tym zmianę ich zeznań lub skorzystanie przez nich z prawa do odmowy ich składania, w sytuacji gdy pokrzywdzony oraz świadkowie złożyli już w postępowaniu przygotowawczym zeznania i brak jest jakichkolwiek realnych podstaw dla założenia obawy matactwa. Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia (k. 321-325). Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W ocenie Sądu Apelacyjnego zażalenie okazało się zasadne. Zgodnie z art. 249 § 1 k.p.k., środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa; można je stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. W ocenie Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do R. S.
(1), na obecnym etapie postępowania dowodowego brak jest dużego prawdopodobieństwa, iż oskarżony ten popełnił przestępstwo w postaci takiej, jak opisano to w zarzutach aktu oskarżenia. Przede wszystkim wątpliwości budzi – i to już prima facie w świetle ustaleń opisanych w uzasadnieniu aktu oskarżenia – wypełnienie przez R. S.
(1)znamion przestępstwa rozboju kwalifikowanego (art. 280 § 2 k.k.) w postaci zaboru mienia oraz użycia niebezpiecznego narzędzia. Należy tu zwrócić uwagę na to, że oskarżonemu zarzucono działanie wspólnie i w porozumieniu z drugim oskarżonym – N. S.
(1)i to N. S.
(1)miał posługiwać się nożami i dokonać zaboru pieniędzy należących do pokrzywdzonego. Prawdą jest, że w ramach postaci zjawiskowej przestępstwa, jaka jest współsprawstwo możliwe jest przypisanie jednemu ze współsprawców znamienia czynu zabronionego, które fizycznie było realizowane przez drugiego współsprawcę – w ramach istniejącego między nimi porozumienia, które powinno powstać najpóźniej w chwili rozpoczęcia realizacji znamion. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy uprawdopodobniono porozumienie między współoskarżonymi jedynie co do użycia przemocy wobec pokrzywdzonego oraz kierowania gróźb pod jego adresem – w tym zakresie jednolicie zeznawali świadkowie H. S. i S. S.; do stosowania przemocy w pewnym zakresie przyznał się sam oskarżony R. S.
(1), twierdząc, że uderzył ojca raz w krocze. Natomiast żaden element opisanego przez prokuratora stanu faktycznego, jak też żaden element materiału dowodowego nie przemawia za tym, aby takie porozumienie pomiędzy N. S.
(2)a R. S.
(2)obejmowało użycie niebezpiecznych narzędzi oraz zabór mienia. Wprost przeciwnie, zeznania pokrzywdzonego jak i S. S. nie potwierdzają tego, aby R. S.
(1)w jakikolwiek sposób uczestniczył w użyciu noży albo w zaborze torby z pieniędzmi. Szereg okoliczności wręcz przemawia przeciwko takiemu ustaleniu. Po pierwsze, protokół oględzin płyty CD z zapisami rozmów uprawdopodabnia wersję oskarżonego R. S.
(1)odnośnie powiadomienia policji o zdarzeniu i próbie wezwania na jego miejsce funkcjonariuszy. Trudno zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego przypuścić, by oskarżony wzywał policję, mając powzięty zamiar obrabowania ojca. Po drugie, jak zeznał S. S., oskarżony R. S.
(1)w trakcie zajścia krzyczał, aby N. S.
(1)bił ojca tak, aby nie zostawić śladów – to również przeczy, aby obejmował on swym zamiarem użycie noża. Po trzecie wreszcie, z relacji pokrzywdzonego i S. S. wynika, że to N. S.
(1)zabrał ojcu torbę z pieniędzmi, wyszedł z nią z domu, a następnie po powrocie porzucił ją w korytarzu – już opróżnioną z gotówki. W tym czasie R. S.
(1)w ogóle nie wychodził z domu, a więc nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, by nawet wiedział on, co było w torbie, a tym bardziej – aby w jakikolwiek sposób (choćby milczącą akceptacją) uczestniczył w jej zaborze. Przestępstwo rozboju (w tym rozboju kwalifikowanego) jest przestępstwem, które może być popełnione jedynie w zamiarze bezpośrednim kierunkowym; rozbój stanowi bowiem kwalifikowaną postać kradzieży, a tym samym sprawca musi działać w celu przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej. W przypadku współsprawstwa nie ma wątpliwości, że zamiar ten musi być objęty porozumieniem zawartym pomiędzy współsprawcami, powstającym najpóźniej w czasie rozpoczęcia realizacji znamion czynnościowych. Z podanych wyżej względów nie sposób R. S.
(1)przypisać takiego porozumienia i takiego kierunkowego zamiaru. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przygotowawczym wynika, że jego zachowanie (w przeciwieństwie do zachowania N. S.
(1)) było skierowane wyłącznie przeciwko osobie H. S., a nie przeciwko jego mieniu. Koreluje to z wersją zdarzenia prezentowaną konsekwentnie przez oskarżonego R. S.
(2), jak również z zasadniczą częścią wyjaśnień współoskarżonego N. S.
(2). Stąd na gruncie rygoru uprawdopodobnienia, w świetle zebranych dotychczas dowodów, zachowanie R. S.
(2)powinno być rozważane w kontekście przestępstw z art. 157 § 2 k.k., ewentualnie art. 158 § 1 k.k. oraz art. 190 § 1 k.k. W odniesieniu do czynu z art. 280 § 2 k.k. nie wykazano prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa w stopniu dostatecznym dla zastosowania środków zapobiegawczych. Tym samym rację ma obrońca, iż nie ma podstaw do przyjęcia wobec oskarżonego przesłanki grożącej mu surowej kary pozbawienia wolności (czyny z art. 157 § 2 k.k., art. 158 § 1 k.k. oraz art. 190 § 1 k.k. nie są zagrożone karami surowymi w rozumieniu art. 258 § 2 k.p.k.). W konsekwencji trudno przyjąć, aby taka sytuacja mogła motywować oskarżonego do matactwa procesowego w postaci zastraszania świadków bądź też nakłaniania ich do zmiany zeznań w postępowaniu sądowym albo do skorzystania z prawa do odmowy składania zeznań. Z uwagi na powyższe, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone postanowienie i uchylił wobec R. S.
(1)tymczasowe aresztowanie. Tym samym, wobec pozytywnego dla oskarżonego orzeczenia reformatoryjnego, bezprzedmiotowy stał się zarzut natury procesowej. Istotnie, jak wynika z materiału sprawy, obrońca (podobnie zresztą jak i oskarżony) nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie posiedzenia, co stanowi naruszenie art. 249 § 5 k.p.k. i naruszenie prawa oskarżonego do obrony. Jednakże stanowiłoby to podstawę uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdy tymczasem zapadło dalej idące, korzystniejsze dla oskarżonego rozstrzygnięcie. I. P. K. M. H. Pouczenie Postanowienie jest prawomocne i nie podlega zaskarżeniu.