§ l kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że kognicji Sądu podlega ocena postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów co do ich zgodności z prawem. Ocena taka może zostać dokonana: 1) in concreto, w toczącym się między przedsiębiorcą a konsumentem sporze, którego przedmiotem są skutki prawne określonego postanowienia zawartej umowy (kontrola konkretna, incydentalna, dokonywana ex post, czyli po zawarciu konkretnej umowy), która może dotyczyć każdego postanowienia umowy (łącznie z tymi, co do których wykazano, że zostały uzgodnione indywidualnie) albo też 2) in abstracto, kiedy to sąd ochrony konkurencji i konsumentów bada treść stosowanego (względnie mającego być stosowanym) przez przedsiębiorcę w stosunkach z konsumentami wzorca umowy (kontrola abstrakcyjna dokonywana ex ante - por. art. 479 36 i n. kpc. (por. Cz. Żuławska [w] S. Dmowski, M. Sychowicz, H. Ciepła, K. Kołakowski, T. Wiśniewski, Cz. Żuławska, J. Gudowski, G. Bieniek Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I Warszawa 2009 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis wyd. IX). Konsumentem w rozumieniu art. 22 1 kc jest osoba fizyczna, dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje, że pozwanego, zawierającego umowę z przedsiębiorcą należy uznać za konsumenta. Nie budziło wątpliwości Sądu, że umowa, będąca przedmiotem postępowania, została zawarta pomiędzy przedsiębiorcą (powodem) a konsumentem (pozwaną). W umowie tej przewidziano dodatkowe opłaty na rzecz przedsiębiorcy, które ponosić miała pozwana. Do opłat tych należała opłata administracyjna oraz opłata za upomnienia. W niniejszej sprawie nie było jednak możliwości dokonania skutecznej kontroli wzorca umownego, na który powołała się pozwana. Zgodnie z art.
kc przepis ten nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Tymczasem w umowie zawartej przez strony wyraźnie wskazano, że opłata administracyjna jest elementem kwoty pożyczki, a nie występuje obok niej. Jej wysokość została również wskazana w umowie w sposób jednoznaczny. Tym samym stwierdzić należy, że postanowienia umowy pożyczki dotyczące opłaty administracyjnej dotyczą świadczenia głównego pozwanej i nie podlegają kontroli w trybie art.
Powyższa konstatacja nie przesądza jednak jeszcze, że opłata administracyjna została w umowie zastrzeżona w sposób skuteczny. Postanowienia te należy bowiem uznać za nieważne w świetle art. 58 § 1 kc. Zgodnie z tym przepisem, czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Przepis ten stanowi element prawa materialnego, które Sąd, w myśl zasady da mihi factum, dabo tibi ius, obowiązany jest stosować z urzędu. Stąd też mimo braku zarzutu pozwanej odnoszącego się wprost do częściowej nieważności postanowień umowy pożyczki, Sąd dokonał oceny tej kwestii. Wskazać należy, że zastrzeżona w umowie opłata administracyjna w oczywisty sposób miała na celu obejście obowiązujących w momencie zawarcia umowny regulacji dotyczących odsetek maksymalnych, zawartych w art. 359 § 2 1 kc. Nie budzi wątpliwości, że opłata ta miała charakter rażąco wygórowany i niczym nieuzasadniony. Powód nie wykazał wszakże, jakie konkretnie poniesione przez niego koszty w ramach obsługi pozwanej rekompensować ma ta opłata, ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń dotyczących wysokich kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. W istocie bowiem, wbrew twierdzeniem powoda, opłata administracyjna stanowiła jego zysk, który został zastrzeżony pod pozorem wyrównania poniesionych przez niego kosztów. Podkreślić należy, że każdy przedsiębiorca co do zasady jest obowiązany ponosić we własnym zakresie koszty swojej działalności gospodarczej. Oczywiste jest, że w warunkach wolnego rynku przedsiębiorcy przenoszą rzeczywiste koszty tej działalności na konsumentów, jednak czynią to wliczając te koszty w oczekiwane od konsumenta wynagrodzenie. Działalność gospodarcza polegająca na udzielaniu pożyczek podlega swoistym ograniczeniom wynikającym z ustanowienia przez ustawodawcę instytucji odsetek maksymalnych, które stanowią limit wynagrodzenia, które może być pobierane przez pożyczkodawcę od pożyczkobiorcy. Niedopuszczalne jest zatem przewidywanie dodatkowych opłat, które miałyby sprowadzać się do przeniesienia na konsumenta zwykłych kosztów działalności gospodarczej pożyczkobiorcy obok bądź zamiast pobieranego przez niego wynagrodzenia w postaci odsetek. Podkreślić należy, że dochodzona przez powoda opłata administracyjna w kwocie 713,81 zł stanowi, odnosząc ją do 84 dni, stanowiących termin spłaty pożyczki, 103 % kwoty 3.000 zł w skali roku. Mając na uwadze obowiązujące w czasie wypłaty pozwanej kwoty 3.000 zł oraz w dniu stanowiącym termin spłaty pożyczki odsetki maksymalne w wysokości 10 %, wynikające z obowiązującego ówcześnie z art. 359 § 2 1 kc, zgodnie z którym wysokość odsetek maksymalnych wynosiła czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, dochodzona przez powoda kwota ponad dziesięciokrotnie przekracza wartość odsetek maksymalnych, zaś zastrzeżona w umowie kwota 944 zł przekracza tę wartość w jeszcze większym stopniu. Mając na uwadze powyższe należało uznać postanowienia umowy dotyczące opłaty administracyjnej za nieważne w zakresie, w jakim przekraczają odsetki maksymalne należne za okres od 13 sierpnia 2015 r. do 3 listopada 2015 r. Kwota odsetek za ten okres wyniosła 69,04 zł i tylko w takiej części opłata administracyjna, stanowiąca faktycznie odsetki, była powódce od pozwanej należna. W tym zakresie, jak również w zakresie wypłaconej kwoty 3.000 zł umowa pozostała ważna, zgodnie z art. 58 § 3 kc. Nie było bowiem powodu, aby uznać umowę za nieważną w całości. Pozwana pobrała bowiem od powoda środki godząc się na to, że będzie się to wiązało z pewnymi opłatami. Sąd musi jedynie czuwać nad tym, aby opłaty te, stanowiące wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, nie stanowiły obejścia bezwzględnie obowiązującego przepisem prawa, jakim jest art. 359 § 2 1 kc. Odnosząc się do podnoszonych przez powoda, wynikających z §14 ust. 3 Ramowej Umowy P. oraz załącznika do tej umowy opłat za czynności windykacyjne, które uwzględniał on przy zaliczaniu wpłat pozwanej, za usprawiedliwioną uznać można jedynie wynikającą z tabeli opłat dołączonej do umowy kwotę 17 zł za wysyłkę jednego upomnienia w formie listownej, gdyż tylko wysłanie tego jednego wezwania powód udowodnił. Co do pozostałej części kwoty 188 zł, na którą powoływał się powód, nie sposób stwierdzić z jakich postanowień umowy oraz okoliczności faktycznych powód wyprowadzał swoje oczekiwania finansowe. Powodowi, zgodnie z umową pożyczki, należały się również odsetki za opóźnienie w spłacie pożyczki w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Mając na uwadze, że stopa ta niezmiennie wynosi 2,5 %, zaś wyliczone na jej podstawie odsetki w wysokości 10 % nie przekraczają odsetek maksymalnych za opóźnienie, dochodzone przez powoda odsetki zostały uwzględnione przez Sąd w wyliczeniach Mając na uwadze powyższe ustalenia oraz treść § 12 ust. 9 Ramowej Umowy P., strony ustaliły, że kwoty, które pożyczkobiorca wpłaci pożyczkodawcy zostaną w kolejności zaliczone na opłaty za upomnienia wysłane zgodnie z treścią Ramowej Umowy P., odsetki za nieterminową płatność pożyczki, opłatę administracyjną oraz kwotę do wypłaty (zwaną dalej kapitałem) Sąd dokonał zaliczenia wpłacanych przez powódkę kwot na poczet kwoty pożyczki według następującego schematu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.