Sygn. akt III Ca 665/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia S
§ 5k.p.c.
Tylko bowiem osoba mogąca następnie wystąpić skutecznie z wnioskiem o ujawnienie orzeczenia uzyskanego w trybie uzgodnienia, może skutecznie zrealizować w całości żądanie wynikające z treści powołanego przepisu ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Krąg uprawnionych z art.10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w stosunku do kręgu uprawnionych wynikającego z treści art. 189 k.p.c., został więc w sposób istotny ograniczony i nie należą do niego wszyscy posiadający interes prawny w takim działaniu. Powołany wyżej przepis art.
§ 5k.p.c.
stanowi, że wniosek o dokonanie wpisu może złożyć właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba, na rzecz której wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. W sprawach dotyczących obciążeń powstałych z mocy ustawy wniosek może złożyć uprawniony organ. Jak ustalił Sąd Rejonowy powódka S. K. jest właścicielką nieruchomości położonej w D. stanowiącej działki ewid. nr (...), (...), (...) i (...). KW Nr (...) tamtejszego Sądu. Przedmiotową nieruchomość nabyła na mocy ugody zawartej przed tym Sądem w sprawie I Ns 326/05 o dział spadku po J. T.
(2), którego następcą prawnym jest również J. S.
(2)oraz J. T.
(1), to jest osoby biorące udział zarówno w tym postępowaniu, jak w sprawie o dział spadku. Spadkodawca J. T.
(2)nabył zaś przedmiotowe nieruchomości na mocy decyzji AWZ Nr (...) z 3 lipca 1979r. i to on nadal figuruje w powołanej księdze wieczystej jako ich właściciel, co zostało potwierdzone przez pełnomocnika na rozprawie apelacyjnej. Wobec powyższego rozważenia wymagała ocena czy w świetle powołanego wyżej przepisu k.p.c. uprawniającego do złożenia wniosku w zakresie ujawnienia służebności, uprawnienie takie przysługuje również powódce. Ocena ta uzależniona jest od wykładni użytego w art. 626
(2)§ 5 k.p.c. pojęcia - „właściciel nieruchomości”, bo niewątpliwie w oparciu o to kryterium powódka powoływała się na przysługujące jej prawo, zgłaszając swoje żądanie. Zdaniem Sądu Okręgowego na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Dokonując oceny w kontekście wykładni omawianych przepisów prawa Sąd Najwyższy wskazał w wyroku z dnia 15.02.2011 r. I CSK 264/11, że w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w zakresie prawa własności konieczny jest udział w charakterze stron postępowania tylko tych osób, które są wpisane jako właściciele w księdze wieczystej oraz tych, które roszczą sobie prawa do wpisania ich tytułu własności. Wynika z tego, że w takim wypadku przymiot właściciela przysługuje osobie dotychczas ujawnionej w księdze wieczystej, a nie tej, która rości sobie prawa do ujawnienia swego tytułu, co jest konsekwencją wynikającą z treści art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowiącego domniemanie zgodności stanu ujawnionego w treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W świetle powołanego stanowiska wywieść należy wniosek, że wykazanie własności w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a zatem i uprawnienie do wytoczenia powództwa, związane jest w pierwszej kolejności z treścią księgi wieczystej. Powódka natomiast temu kryterium nie odpowiada. Jej status w świetle treści księgi wieczystej określić można jedynie jako - spadkobierca osoby ujawnionej w księdze wieczystej. W takiej zaś sytuacji nie chroni jej domniemanie wynikające z powołanego wyżej przepisu ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Brak spełnienia formalnego kryterium – wpisu w księdze wieczystej - wskazującego na posiadanie legitymacji do wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie nie pozwala, zdaniem Sądu Okręgowego, przyznać powódce tego uprawnienia zwłaszcza, że żądanie nie dotyczy ujawnienia prawa własności, a od daty wskazywanego jego nabycia upłynął już znaczny okres czasu. Powódka mogłaby bowiem, w razie wynikającej konieczności – braku podstaw do dokonania wpisu, wytoczyć powództwo o ujawnienie swego prawa własności, niemniej jednak w oparciu o status spadkobiercy ujawnionego właściciela, nie może żądać uzgodnień w zakresie dalszym, wynikającym z atrybutów związanych z prawem do nieruchomości wskazywanych jako nieruchomości uprawnione. Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 45/10 stwierdził bowiem, że następca prawny osoby, na rzecz której wpisane jest prawo w księdze wieczystej, nie należy do kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego w sprawie o wpis obciążenia tego prawa, także wtedy gdy jego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi wieczystej, a nawet został dokonany wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Uczestnikami postępowania w myśl art.
§ 1k.p.c.
oprócz wnioskodawcy są tylko te osoby, których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź na rzecz których wpis ma nastąpić, a jak powiedziano wyżej wniosek o dokonanie wpisu może złożyć właściciel nieruchomości, którym w rozumieniu tego pojęcia w świetle art.
§ 5k.p.c., powódka na razie nie jest.
Wniosek o uzyskanie wpisu prawa własności powódki może bowiem z różnych przyczyn nie zostać uwzględniony. Z tego powodu jej działania co do zabezpieczenia uprawnień związanych z tym prawem, w drodze uzgodnienia treści księgi wieczystej, należy uznać za przedwczesne. Brak możliwości zaliczenia do kręgu uprawnionych do wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest więc, w ocenie Sądu Okręgowego, konsekwencją braku ujawnienia przez powódkę swego prawa w księdze wieczystej. Powódka nie może bowiem wykazać w oparciu o treść księgi wieczystej istnienia swego uprawnienia podmiotowego w zakresie wynikającym ze służebności gruntowej, które podlega ochronie w drodze niniejszego postępowania. Przyznanie jej obecnie tego uprawnienia w omawianym zakresie rodziłoby, skutek braku zainteresowania aktualizacją wpisów własności w systemie ksiąg wieczystych i stanowiłoby zaprzeczenie zasadom prowadzenia tych ksiąg wieczystych, to jest zupełności i zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Tak więc powódka przed wytoczeniem powództwa o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych objętych niniejszym żądaniem, winna doprowadzić do ujawnienia swego prawa własności. W przeciwnym wypadku nie może korzystać ze środka prawnej ochrony, wynikającego z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i pozostaje jej jedynie ewentualna droga procesowa w trybie art. 189 k.p.c., która nawet w przypadku korzystnego zakończenia, nie przesądza jednak osiągnięcia skutku w postaci zmiany treści ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości uprawnionej i obciążonej. Jak wynika z przedstawionego powyżej wywodu, to brak legitymacji procesowej przesądza, w ocenie Sądu Okręgowego, o trafności orzeczenia oddalającego powództwo. W istocie więc innego rodzaju przyczyny, które takie stanowisko potwierdzają nie mają obecnie istotnego znaczenia. Wskazać jednak należy, że związanie treścią żądania wynikającego z pozwu nie pozwalałoby również na jego uwzględnienie w zakresie uzgodnienia treści księgi wieczystej nr (...) poprzez wpisanie w jej dziale I - służebności przejazdu, przechodu i przegonu szlakiem drożnym o szerokości 3 m prowadzącym wzdłuż zachodniej granicy położonych w D. działek ewidencyjnych nr (...), albowiem w dziale tym nie ujawnia się służebności lecz uprawnienia związane z prawem własności, a więc możliwym do ujawnienia mogłoby być jednie uprawnienie wynikające ze służebności we wskazanym wyżej zakresie, co dla profesjonalnego pełnomocnika winno być w sposób jednoznaczny zrozumiałe. Ponadto zauważyć trzeba również, że brak jest konsekwencji w zakresie wskazania podstawy prawnej istnienia służebności gruntowej, której żądanie dotyczy. Nie jest to bez znaczenia dla dokonania ustalenia materialnej podstawy istnienia służebności, zwłaszcza w kontekście dowodzenia okoliczności uzasadniających żądanie. Powódka zamiennie wskazuje bowiem, jako jej podstawę nabycia uwłaszczenie, przez co roszczenie odnoszone jest do dokumentacji z tym związanej oraz znacznie wcześniejsze jej powstanie w wyniku czynności związanych z podziałem spadku w latach przedwojennych. Sąd Rejonowy w swych ustaleniach wskazał wprawdzie w tym zakresie, że wymienione wyżej działki wraz z działkami należącymi do pozwanych A. K., A. S. i J. T.
(1)wchodziły w skład majątku L. T. – poprzednika prawnego stron, który dokonał w latach 30 - tych ubiegłego wieku podziału majątku pomiędzy swoje dzieci, a to A. T., J. T.
(1), W. T.. Przy podziale majątku ustanowiono też odpowiednio służebności, tak ażeby każdy z obdarowanych miał dostęp do swojej nieruchomości. Działki te leżały bowiem w jednym pasie, a służebności ustanowione zostały zachodnim skrajem tych gruntów. J. T.
(2)ojciec powódki, według ustaleń Sądu I instancji, był spadkobiercą J. T.
(1)i nabył także grunty po A. T.. J. T.
(2)podobnie jak jego stryj W. T. – ojciec pozwanych przechodzili do swoich pól ustanowionym szlakiem drożnym. Ustalenia te jednak pomijają kwestie prawnego ustanowienia takiej służebności. Powołane dowody nie wskazywały na jakąkolwiek formalnie dokonaną czynność prawną, w wyniku której, w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy prawa skutecznie taką służebność ustanowiono. Samo faktyczne jej wykonywanie nie może bowiem prowadzić do skutecznego wytoczenia powództwa z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, albowiem stwierdzenie istnienia prawa w takim wypadku, musiałoby nastąpić w drodze zasiedzenia, co nie może stanowić przesłanki do uzgodnienia treści księgi wieczystej. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że uchybienia popełnione przez Sąd Rejonowy w zakresie wskazanym na wstępie nie miały wpływu na wydane orzeczenie, a przez to nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani też prawa procesowego w zakresie zarzucanym apelacją, co skutkowałoby uwzględnieniem zgłoszonych wniosków apelacyjnych. W związku z tym apelacja podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Ref. SSR T. A.