Sygn. akt XVII AmA 133/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów W składzie: Przewodniczący: Sędzia S.O. Witold Rękosiewicz Protokolant: apl. radc. Maciej Chmielewski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2008 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. z/s w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zainteresowany: (...) S.A. z/s w W. oochronę konkurencji na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 lipca 2007 r. nr (...) I. Oddala odwołanie II. Zasądza od (...) SA z/s w W. na rzecz: a. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, b. (...) SA z/s w W. kwoty po 720 zł (siedemset dwadzieścia) tytułem kosztów zastępstwa procesowego. SSO Witold Rękosiewicz UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (pozwany) decyzją z dnia 27 lipca 2007r., znak (...), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. (powód, przewoźnik), będącego następcą prawnym (...) S.A. z siedzibą w W. — wszczętego na wniosek (...) S.A. z siedzibą w W. (zainteresowany): w pkt I. stwierdził stosowanie przez (...) S.A. praktyk ograniczających konkurencję, polegających na nadużywaniu pozycji dominującej na krajowym rynku przewozów towarów koleją poprzez stosowanie w umowach przewozu niejednolitych warunków, stwarzających zróżnicowane warunki konkurencji kontrahentom (...) S.A. z siedzibą w W. - będącego następcą prawnym (...) S.A. z siedzibą w W., w wyniku przyznania niektórym podmiotom w ramach umów akwizycyjnych (specjalnych) wyższych upustów na przewóz węgla i miału węglowego, niż te które zostały przyznane (...) S.A., co stanowi naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005 r. nr 244 poz. 2080) i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 1 stycznia 2003 r.; - w pkt II. umorzył postępowanie antymonopolowe w sprawie stosowania przez (...) S.A. z siedzibą w W. - będącego następcą prawnym (...) S.A. z siedzibą w W. - praktyk ograniczających konkurencję polegających na nadużywaniu pozycji dominującej na krajowym rynku przewozów towarów koleją poprzez stosowanie w umowach przewozu niejednolitych warunków, stwarzających zróżnicowane warunki konkurencji kontrahentom (...) S.A. z siedzibą w W. - będącego następcą prawnym (...) S.A. z siedzibą w W., w wyniku przyznania niektórym podmiotom w ramach umów wieloletnich wyższych upustów na przewóz węgla i miału węglowego, niż te które zostały przyznane (...) S.A., co może stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy. Swoją decyzję Prezes UOKiK oparł na następujących ustaleniach. Odnośnie pkt I. stwierdził, iż kryteria w oparciu o które (...) udzielało upustów na przewozy węgla, są w znacznej mierze nieobiektywne. Polityka sprzedaży usług przewozowych (...) z 1999 r. i 2000 r. uzależniała przyznawanie upustów na przewóz węgla kamiennego i miału węglowego w przewozie krajowym od spełnienia dwóch warunków, tj. zagrożenia przejęcia przewozów przez transport samochodowy oraz oferowania dodatkowych usług spedycyjnych. W ocenie Prezesa UOKiK przesłanki te określone zostały celowo przez (...) w sposób na tyle ogólny i elastyczny, że dawały możliwość temu podmiotowi podejmowania arbitralnych decyzji w zakresie wymiaru udzielanych upustów. W ocenie organu antymonopolowego (...) uzależniając przyznawanie upustów na usługi przewozowe spedytorom od zagrożenia przejęcia przewozów przez transport samochodowy oraz świadczenia przez nich usług dodatkowych powinna była wyraźnie określić, w jakich sytuacjach uważa, iż może dojść do zagrożenia przejęcia przewozów przez transport samochodowy oraz jakie usługi dodatkowe będą przez ten podmiot brane pod uwagę. Brak takiego wyraźnego określenia wiązać się mógł z faworyzowaniem niektórych podmiotów. Ponadto powodowało to w oczywisty sposób, iż udzielane przez (...) upusty, mogły nie być obiektywnie uzasadnione. Jednocześnie Prezes UOKiK, na podstawie dowodów zebranych w trakcie tego postępowania, uznał za uzasadnione stwierdzenie zaniechania przez (...) ww. praktyki z dniem 1 stycznia 2003 r. Odnośnie pkt II. Prezes UOKiK wskazał, iż postępowanie w zakresie różnicowania przez (...) S.A. upustów na przewozy węgla kamiennego w ramach umów wieloletnich było już przedmiotem badania Prezesa Urzędu. W doktrynie i orzecznictwie jako jedną z przyczyn uniemożliwiających prowadzenie postępowania z powodu braku podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji prowadzących do konieczności jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 kpa, podaje się istnienie uprzedniego rozstrzygnięcia tożsamej sprawy. Tym samym Prezes UOKiK uznał, iż stan faktyczny sprawy pozwala na uznanie bezprzedmiotowości postępowania przed organem antymonopolowym. Ponadto stosownie do treści art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, iż nakładanie kary na (...) S.A. byłoby niecelowe, z uwagi na fakt, iż praktyka stwierdzona w ramach niniejszej decyzji dotyczy działań (...) S.A., które zostały zaniechane blisko 5 lat temu. Organ antymonopolowy uwzględnił również okoliczność nałożenia na (...) SA, na mocy innych własnych decyzji, kar pieniężnych w łącznej wysokości 70 min zł. Zdaniem Prezesa UOKiK ta okoliczność powinna wywrzeć na (...) wystarczająco prewencyjny wpływ i przyczynić się do zapewnienia trwałego zaprzestania w przyszłości naruszania przez ten podmiot reguł konkurencji. W złożonym odwołaniu powód ( (...) S.A.) zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr (...) z dnia 27 lipca 2007 r. w pkt I w całości, a w pkt II w zakresie, w jakim uznaje się (...) za następcę prawnego (...) S.A., jako wydaną z naruszeniem: art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez błędne ustalenie stosowania przez (...) - w okresie poprzedzającym powstanie Spółki - praktyk ograniczających konkurencję, polegających na stosowaniu w umowach przewozu niejednolitych warunków, stwarzających zróżnicowane warunki konkurencji kontrahentom (...), poprzez stosowanie w umowach akwizycyjnych (specjalnych) wyższych upustów na przewóz węgla i miału węglowego niż te, które zostały przyznane (...) S.A. wskutek błędnego uznania, że (...) jest następcą prawnym (...) S.A.; - art. 10 Ustawy poprzez wydanie decyzji stwierdzającej stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i stwierdzającej zaniechanie ich stosowania przez (...), pomimo że wobec (...) nie zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe: - art. 86 Ustawy poprzez prowadzenie postępowania antymonopolowego wobec (...), pomimo że (...) nie była stroną postępowania antymonopolowego w rozumieniu przepisów Ustawy: - art. 6 k.p.a. poprzez obrazę obowiązku działania na podstawie przepisów prawa. W oparciu o powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie Decyzji w pkt I w całości, a nadto w pkt II w zakresie, w jakim uznaje się (...) za następcę prawnego (...) S.A. i umorzenie postępowania w stosunku do (...). Uzasadniając odwołanie powód stwierdził, iż Decyzja, stwierdzająca stosowanie przez (...) praktyk ograniczających konkurencję, została wydana na skutek postępowania toczącego się pierwotnie w stosunku do (...) (...), a następnie, zgodnie z zasadą sukcesji generalnej wyrażonej w art. 2 ustawy z dnia 08.09.2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji Przedsiębiorstwa Państwowego „(...)" (Dz. U. z 2000 r. nr 84, poz. 948 z późn. zm.) przeciwko (...) S.A. Przekształcenie niniejszego postępowania i objęcie nim wyłącznie (...) przez Prezesa Urzędu zostało oparte na następstwie prawnym (...) po (...) S.A. wywiedzionym z art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...). Zdaniem powoda przyjęta przez Prezesa Urzędu interpretacja art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...) jest sprzeczna z jego literalną wykładnią Na podstawie art. 14 ust. 2 w/w ustawy spółki przewozowe (w tym (...)) z dniem wpisu do rejestru handlowego, w zakresie wykonywanego przez nie rodzaju przewozów, wstąpiły w prawa i obowiązki (...) S.A. jako przewoźnika kolejowego, w rozumieniu ustawy zdnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe, ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym. Zdaniem powoda, postanowienia art. 14 ustawy o komercjalizacji (...) nie pozwalają na uznanie istnienia następstwa prawnego pomiędzy (...) i (...) S.A. pozwalającego na wydanie Decyzji wobec (...). W jego opinii następstwo prawne oznacza wstąpienie w ogół praw i obowiązków poprzednika prawnego bez względu na charakter prawny tych stosunków, zaś art. 14 w/w ustawy expressis verbis stanowi, że (...) z dniem wpisania do rejestru wstępuje jedynie w prawa i obowiązki (...) S.A. jako przewoźnika kolejowego, w rozumieniu ustawy - Prawo przewozowe oraz ustawy o transporcie kolejowym. Z uwagi na powyższe według powoda zakresem „sukcesji” nie został objęty ogół prywatno- i publicznoprawnych zobowiązań ciążących na (...) S.A., co oznacza, że (...) nie wstąpiło w prawa i obowiązki (...) S.A. o charakterze publicznoprawnym, które pozostają poza zakresem w/w aktów prawnych. W opinii pełnomocnika (...) w przedmiotowej sprawie nie bez znaczenia jest sposób, jaki przewidział ustawodawca dla powstania (...). W tym przypadku nie miało bowiem miejsca przekształcenie lecz utworzenie nowego podmiotu - osoby prawnej, która przejęła tylko prawa i obowiązki przewoźnika towarowego w zakresie przewidzianym w art. 14 ust. 2 w/w ustawy. Ważnym w opinii powoda jest również fakt, że ustawa o komercjalizacji (...), w zakresie zasad na jakich (...) S.A. miała utworzyć m.in. (...), odwołuje się do regulacji Kodeksu spółek handlowych o powstawaniu spółki, a nie do przepisów o przekształcaniu spółek. Zdaniem powoda o braku sukcesji pomiędzy (...) a (...) S.A. świadczy również to, że (...) zaczęła świadczyć usługi przewozu towarów w oparciu o własną licencję (następnie koncesję) na prowadzenie działalności w tym zakresie, a nie na podstawie uprawnień wynikających z licencji przyznanej (...) S.A. Zdaniem (...) pomimo, że wolą ustawodawcy działalność (...) S.A. przeszła (wyłącznie w rozumieniu ustawy o komercjalizacji (...)) na utworzone przez ten podmiot spółki przewozowe, to sam fakt kontynuowania tej działalności nie daje jeszcze podstaw, aby twierdzić o istnieniu następstwa prawnego, które uzasadniałoby przypisywanie (...) odpowiedzialności z tytułu praktyk ograniczających konkurencję stosowanych przez odrębne od Spółki podmioty. Potwierdza to także fakt, iż w przypadku (...) S.A. i (...) nie występuje zasada kontynuacji spółki, a (...) S.A. istnieje nadal, z tym że nie zajmuje się działalnością przewozową. Co więcej w opinii powoda (...) nie przejęła zobowiązań (...) S.A., które powstały przed dniem wpisu (...) do rejestru, a wstąpiła wyłącznie w prawa i obowiązki przewoźnika kolejowego w określonych stosunkach prawnych powstałych po tej dacie. W opinii powoda (...) - nie będąc następcą prawnym (...) S.A., a zatem nie będąc podmiotem tożsamym z (...) S.A. - nie mogła „z mocy prawa” wstąpić do postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK na wniosek (...). Postępowanie to bowiem wszczęto i prowadzono przeciwko odrębnemu podmiotowi, który żadną miarą nie może być traktowany jako poprzednik prawny (...). Tym samym Prezes Urzędu naruszył wymogi formalne postępowania antymonopolowego, gdyż nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego przeciwko (...). W konsekwencji Prezes Urzędu wydał Decyzję wobec przedsiębiorcy, wobec którego nie zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe, a zatem, który w świetle postanowień ustawy nie był stroną postępowania. Ponadto zdaniem (...) będąca przedmiotem niniejszego odwołania została wydana z naruszeniem art. 6 k.p.a., co wynika z wydania Decyzji na podstawie błędnie ustalonego stanu prawnego. Prezes Urzędu nie wykazał bowiem istnienia następstwa prawnego pomiędzy (...) S.A i (...), a było to zdaniem powoda konieczne do wydania Decyzji przeciwko (...). Pozwany Prezes UOKiK wniósł o oddalenie odwołania. Zdaniem organu antymonopolowego zarzuty postawione przez powoda są bezzasadne. Przesłanka braku istnienia następstwa prawnego pomiędzy (...) a (...) S.A. nie zasługuje na uwzględnienie. Następstwo prawne pomiędzy (...) S.A. a (...) wynika, w jego ocenie, z literalnego brzmienia art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...) (...). Organ antymonopolowy stwierdził, iż prowadzone postępowanie antymonopolowe zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło bez wątpienia działań (...) (...), a następnie (...) S.A. związanych bezpośrednio z przewozem towarów koleją. Zdaniem Prezesa Urzędu nie uznanie następstwa prawnego pomiędzy (...) S.A. a (...) byłoby w istocie kwestionowaniem tego następstwa wynikającego wprost z literalnego brzmienia art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...) (...). W opinii organu antymonopolowego przepisy art. 2 ustawy o komercjalizacji (...) (...) (regulującego kwestię następstwa prawnego pomiędzy (...) (...) a (...) SA oraz art. 14 ust. 2 tej ustawy (regulującego kwestię następstwa prawnego pomiędzy m.in. (...) S.A. a (...) nie różnią się co do zasady. Tym co różni oba przepisy jest jedynie zakres następstwa prawnego, bowiem o ile w przypadku (...) S.A. jest ono pełne, to w przypadku (...) S.A. oraz (...) dotyczy jedynie działalności polegającej na przewozie towarów. Aczkolwiek w ocenie Prezesa Urzędu taki zakres w zupełności wystarczał, aby uznać (...) za następcę (...) S.A. w ramach postępowania antymonopolowego zakończonego zaskarżoną Decyzją. Co więcej, zdaniem organu antymonopolowego, nieuwzględnienie w postępowaniu antymonopolowym następstwa prawnego pomiędzy (...) S.A. a (...) oznaczałoby działanie niezgodne z prawem, tj. z art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...) (...). Prezes UOKiK w odpowiedzi na odwołanie powoda wskazał również na art. 75 ustawy o komercjalizacji (...) (...). Zgodnie z treścią ust. 1 tego przepisu z dniem wpisu (...) S.A. do rejestru handlowego właściwe organy koncesyjne określone odrębnymi przepisami dokonają przeniesienia na rzecz tej spółki uprawnień wynikających z koncesji otrzymanych przez (...) na prowadzenie działalności gospodarczej polegającej m.in. na wykonywaniu przewozów kolejowych osób i rzeczy. Zgodnie natomiast z ust. 3 tego przepisu ust. 1 art. 75 stosuje się również do spółek powstałych w wyniku restrukturyzacji (...) S.A., o których mowa w art. 2 ust. 3 pkt 1 tejże ustawy, odpowiednio do ustalonego dla nich zakresu i obszaru działalności gospodarczej, jeżeli spełniają one warunki do otrzymania stosownych koncesji. Zdaniem organu antymonopolowego z powyższego wynika, iż ustawodawca w zakresie przejścia koncesji analogicznie potraktował kwestię następstwa prawnego pomiędzy (...) a (...) S.A. oraz (...) S.A. a (...). Z uwagi na powyższe organ antymonopolowy uznał, iż nie było konieczne wydawanie odrębnego postanowienia o wszczęciu postępowania antymonopolowego wobec (...). Pozwany stwierdził, że wysłanie zawiadomienia z dnia 5 maja 2006 r., w którym Prezes UOKiK poinformował (...), iż stało się z mocy prawa stroną prowadzonego dotychczas przeciwko (...) S.A. postępowania, czyniło zadość wymogom prawa. Organ antymonopolowy wskazał także, że dokonana przez niego ocena sytuacji prawnej w zakresie następstwa procesowego zgodna jest też z art. 30 § 4 kpa. Zauważył, że zdaniem doktryny powołany przepis dotyczy także przekształceń osób prawnych. Ponieważ w przedmiotowej sprawie zbycie praw i obowiązków między (...) SA a (...) SA nastąpiło na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...) (...), zdaniem Prezesa UOKiK zaistniałe następstwo prawne miało charakter procesowy. Pozwany wywodził, że sukcesja procesowa oznacza wstąpienie (...) SA w sytuacje procesową (...) SA, wobec czego podmiot wstępujący jest związany dokonanymi dotychczas czynnościami procesowymi w takim samym stopniu i zakresie, w jakim związany tymi czynnościami był poprzedni podmiot. Dodał, że czynności proceduralne organu wobec poprzednika są ważne i nie ma potrzeby ich powtarzania. Za zbędne uznał pozwany w takiej sytuacji wydawanie odrębnego postanowienia o wszczęciu postępowania względem (...) SA. W ocenie Prezesa UOKiK przyjęty sposób postępowania nie zagroził gwarancjom procesowym powoda, ponieważ organ antymonopolowy wszczynając postępowanie wydał postanowienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego i doręczył je stronom. Z uwagi na fakt, że stronom na tej treści postanowienie nie przysługiwało zażalenie, w ocenie pozwanego, (...) SA nie straciło żadnych gwarancji i praw do obrony w przedmiotowym postępowaniu antymonopolowym. Prezes UOKiK dodał ponadto, że wobec występującego w sprawie następstwa prawnego w chwili wydawania decyzji, jedynym podmiotem ponoszącym odpowiedzialność za naruszenie prawa konkurencji było (...) SA. Stwierdził, że dzielenie odpowiedzialności na (...) SA i (...) Cargo SA byłoby niecelowe z uwagi na prowadzoną obecnie przez te podmioty działalność oraz literalne brzmienie art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji (...) (...). Stanowisko w przedmiotowej sprawie przedstawił również zainteresowany - (...) S.A. Jego zdaniem żądanie powoda o uchylenie Decyzji w powyższym zakresie jest bezzasadne i w związku z tym wniósł on o oddalenie odwołania powoda w całości. Zainteresowany podzielił stanowisko Prezesa Urzędu w zakresie, w jakim powołuje się on na art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego (...). Jego zdaniem treść tego przepisu wyraźnie wskazuje, iż spółki przewozowe (w tym Powód) z dniem wpisu do rejestru handlowego, w zakresie wykonywanego przez nie rodzaju przewozów (w tym wypadku przewozów towarowych), wstąpiły w prawa i obowiązki (...) S.A. jako przewoźnika kolejowego. W jego opinii sformułowanie: „prawa i obowiązki (...) S.A. jako przewoźnika kolejowego” w ujęciu powołanych w art. 14 ust. 2 ustaw, należy rozumieć jako ogół praw i obowiązków wynikających ze stosunków prawnych, w których (...) S.A. uczestniczyło jako przedsiębiorca, określany w ustawach Prawo przewozowe oraz ustawy o transporcie kolejowym, jako przewoźnik kolejowy. Zainteresowany uznał zgodność zaistniałej sytuacji prawnej z art. 30 § 4 k.p.a., w myśl którego w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. W jego opinii przepis ten dotyczy także przekształceń osób prawnych. Uważa on, iż w przedmiotowej sprawie zbycie prawa i obowiązku nastąpiło na podstawie art. 14 ust. 2, a tym samym doszło do następstwa prawnego mającego charakter procesowy. Sukcesja procesowa oznacza wstąpienie podmiotu trzeciego ( (...)) w sytuację procesową jednej ze stron ( (...) SA .), co jest jednoznaczne ze związaniem podmiotu nowo wstępującego dotychczas dokonanymi czynnościami procesowymi w takim zakresie i stopniu, w jakim czynnościami tymi związana jest strona procesowa, w której sytuację procesową wstępuje podmiot trzeci. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił i zważył, co następuje: W dniu 6 czerwca 2000 r. do Prezesa UOKiK wpłynął od Spółki (...) S.A. z siedziba w G. (w trakcie postępowania zmienił firmę i siedzibę - (...) S.A.), wniosek o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko (...) (...) z siedzibą w W., w związku ze stosowaniem przez ten podmiot praktyk ograniczających konkurencję. Organ antymonopolowy, po zapoznaniu się ze stawianymi zarzutami i złożonymi dokumentami, w dniu 13 października 2000 r. zawiadomił (...) (...) o wszczęciu przeciw niemu postępowania antymonopolowego. Wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie nastąpiło w czasie obowiązywania ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999 r. nr 52 poz. 547), natomiast w trakcie postępowania w dniu 1 kwietnia 2001 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080 z późn. zm.), która uchyliła ustawę o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, a ponadto zobowiązywała do stosowania w prowadzonych przed organem antymonopolowym postępowaniach przepisów nowej ustawy. Przedstawione (...) (...) zarzuty zostały zakwalifikowane jako:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.