Sygn. akt VII Ga 357/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2017 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy w składzie: Przewodniczący: SSO Alicja Dubij Sędziowie: SO Julita Uryga SR del. Beata Gnatowska (spr.) Protokolant: Paulina Matejczuk po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa C. B. przeciwko P. G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 9 grudnia 2016 roku, sygn. akt VIII GC 1061/15 I. Oddala apelację. II. Zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. SSR del. Beata Gnatowska SSO Alicja Dubij SSO Julita Uryga Sygn. akt VII Ga 357/17 UZASADNIENIE Powód C. B. wniósł o zasądzenie od pozwanego P. G. kwoty 73.680,47 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz poniesionymi kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu żądania podał, że jako wykonawca na zasadzie art. 647 1 k.c. dochodzi niniejszym pozwem zapłaty należnego mu wynagrodzenia z tytułu ustnej umowy o roboty budowlane od pozwanego inwestora C. B. polegającej na wykonaniu instalacji centralnego ogrzewania oraz montażu i uruchomieniu kotłowni gazowej w budynku warsztatu samochodowego przy ul. (...) w Z., wynikającego z faktury VAT nr (...). Wskazał, iż należycie wykonał zobowiązania wynikające z zawartej między stronami umowy, o czym świadczy uzyskanie pozwolenia z gazowni na dostawy gazu do budynku pozwanego oraz protokół z odbioru końcowego. Za wykonane roboty powód wystawił pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 89.149,99 zł, którą pozwany podpisał. Następnie kwotę wynikającą z przedmiotowej faktury pomniejszono o kwotę 15.469,52 zł należną pozwanemu w związku z wykonaniem przez pozwanego na rzecz powoda naprawy samochodów, dokonując kompensaty wzajemnych należności, na co pozwany wyraził zgodę podpisując fakturę VAT nr (...). Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym w dniu 19 grudnia 2014 r. w sprawie VIII GNc 5117/14, Sąd Rejonowy w Białymstoku nakazał pozwanemu zapłacić na rzecz powoda kwotę wskazaną w pozwie wraz z odsetkami i kosztami procesu. Pozwany P. G. złożył zarzuty od powyższego nakazu zapłaty, w którym wniósł o uchylenie wyżej wymienionego nakazu zapłaty oraz oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany nie kwestionował faktu zawarcia między stronami ustnej umowy, wskazał jednakże, iż roszczenie powoda jest niezasadne z uwagi na nienależyte wykonanie przez niego zobowiązania wynikającego z tej umowy. Podniósł, iż wykonana instalacja centralnego ogrzewania, jak również instalacja gazowa posiadają wady istotne, przez co instalacje te nie są w pełni użyteczne - nie można uzyskać oczekiwanej temperatury w warsztacie samochodowym. Pozwany wskazał, iż mimo ustnego wzywania powoda do usunięcia wad w funkcjonowaniu instalacji centralnego ogrzewania i instalacji gazowej nie ustosunkował się do nich, domagając się zapłaty wynagrodzenia wynikającego z faktury VAT nr (...) z dnia 28 lutego 2014 r. Wobec powyższego pozwany złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy polegającej na wykonaniu instalacji centralnego ogrzewania oraz instalacji gazowej w budynku pozwanego. W dniu 31 sierpnia 2015 r. powód rozszerzył powództwo o kwotę 850,73 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty wskazując, iż kwota ta stanowi koszt wykonania demontażu i montażu nagrzewnicy (aparatu grzewczo – wentylacyjnego) oraz zmiany umiejscowienia czujnika temperatury zewnętrznej. Wyrokiem z dnia 09 grudnia 2016 r. sygn. akr VIII GC 1061/15 Sąd Rejonowy w Białymstoku uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowy przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w dniu 19 grudnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt VIII GNc 5117/14 i zasądził od pozwanego P. G. na rzecz powoda C. B. kwotę 73.680,47 zł z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 01 kwietnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz ustalił, iż powód wygrał sprawę w 99% i pozostawił szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku. Sąd I instancji ustalił, iż strony łączyła ustna umowa o roboty budowlane, przedmiotem której było wykonanie przez powoda instalacji gazowej, montaż i uruchomienie kotłowni gazowej oraz instalacji centralnego ogrzewania w należącym do pozwanego budynku warsztatu samochodowego przy ul. (...) w Z.. Strony umowy ustaliły, że przebieg i realizacja robót budowlanych miała zostać wykonana w oparciu o projekt wykonany przez mgr inż. K. S.. Przebieg prac związanych z instalacją gazu został stwierdzony w dzienniku budowy Nr (...) wydanym w dniu 26 listopada 2013 r., w którym wskazano pozwolenie na budowę nr (...), powoda jako wykonawcę robót, pozwanego jako inwestora oraz R. W. jako kierownika budowy. Powód zlecił wykonanie powierzonych mu prac podwykonawcy G. R.. W trakcie wykonywania robót, na prośbę pozwanego i w sposób z nim uzgodniony, zmodyfikowano część pierwotnie umówionych prac przewidzianych w projekcie. Pozwany zrezygnował z wykonania instalacji grzewczych na drugiej kondygnacji budynku i montażu stacji uzdatniania wody, jak też dokonano montażu i instalacji nieprzewidzianego wcześniej w projekcie dodatkowego pieca węglowego oraz grzejnika w części biurowej. Z pozwanym ustalono także, że nagrzewnice w warsztacie samochodowym zostaną zamontowane odmiennie, niż to przewidziano w projekcie, a mianowicie zamiast prostopadłego ich umieszczenia na belce stropowej, posadowiono je na bocznych ścianach budynku. Sąd I instancji ustalił również, iż powód wykonał zlecone przez pozwanego prace w całości, uwzględniając elementy, od wykonania których odstąpiono i które zmodyfikowano na prośbę i za zgodą pozwanego. W dniu 27 listopada 2013 r. została sporządzona przez P. W. opinia kominiarska nr (...) niezbędna do uzyskania pozwolenia z gazowni na dostawy gazu do budynku pozwanego, następnie w dniu 5 grudnia 2013 r. strony podpisały protokół z przeprowadzenia próby ciśnieniowej wewnętrznej instalacji gazowej i ostatecznie w dniu 28 lutego 2014 r. strony sporządziły i podpisały protokół z odbioru końcowego wykonania instalacji gazowej. Zgłoszenie obiektu do odbioru nastąpiło w dniu 25 lutego 2014 r. Wykonane prace powód objął 36 - miesięcznym okresem gwarancyjnym. Powód za wykonanie instalacji centralnego ogrzewania oraz montaż i uruchomienie kotłowni gazowej wystawił w dniu 28 lutego 2014 r. pozwanemu fakturę VAT nr (...) na kwotę 89.149,99 zł brutto, którą pomniejszył o kwotę 15.469, 52 zł jako należną pozwanemu na wykonaną przez niego na rzecz powoda naprawę samochodów. Pozwany wyraził zgodę na potrącenie wierzytelności podpisując fakturę VAT nr (...) wystawioną w dniu 28 lutego 2014 r. na kwotę 73.680,47 zł. Po wykonaniu i odebraniu prac okazało się, że zamontowana przez powoda instalacja gazowa i umieszczone nagrzewnice nie spełniają swojej funkcji grzewczej i w sposób niedostateczny nagrzewają warsztat samochodowy. Pozwany w dniu 30 czerwca 2015 r. złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy zawartej między nim a powodem wskazując, iż instalacja centralnego ogrzewania w budynku warsztatu samochodowego nie została dotychczas wykonana w całości, wskazując na brak instalacji na drugim piętrze oraz niespełnianie wymogów dostatecznego ogrzewania pomieszczeń w pozostałej części budynku. W dniach 2 lipca 2015 r. i 3 lipca 2015 r. pozwany zgłosił powodowi reklamację w związku z oderwaniem mocowania nagrzewnicy w hali warsztatowej. W dniu 3 lipca 2015 r. R. W. i G. R. w imieniu powoda dokonali przeglądu mocowania nagrzewnicy i ponownie przymocowali ją do ściany. Zgłoszenie reklamacyjne zostało uznane jednak za bezzasadne, dlatego też została wystawiona pozwanemu faktura VAT nr (...) z dnia 11 sierpnia 2015 r. na kwotę 850,73 zł. Pozwany w dniu reklamacji zgłosił także chęć przeniesienia czujnika temperatury zewnętrznej, co powód również uczynił, a koszt tej usługi został uwzględniony w wyżej wymienionej fakturze VAT. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd I instancji uznał roszczenie za zasadne w znacznej części. W pierwszej kolejności Sąd I instancji stwierdził, iż umowa zawarta między stronami była umową o roboty budowlane, w związku z czym stosunki pomiędzy stronami należy oceniać w świetle przepisów kodeksu cywilnego zawartych w art. 647 i nast. Następnie odnosząc się do kwestii złożonego przez pozwanego oświadczenia o odstąpieniu od umowy, Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że było one bezskuteczne, albowiem do umowy o roboty budowlane stosuje się przepisy o odstąpieniu umowy o dzieło jedynie w przypadku, gdy nie zostały one jeszcze wykonane. Oświadczenie o odstąpieniu od zawartej umowy zostało złożone przez pozwanego już po wykonaniu umowy i odebraniu jej przedmiotu. Z uwagi na to, że przedmiot umowy został przez wykonawcę wykonany i doszło do skutecznego odbioru robót, Sąd I instancji wskazał, iż ewentualna odpowiedzialność wykonawcy mogłaby być w przedmiotowej sprawie rozpatrywana przez pryzmat odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady, które uzależniają odpowiedzialność wykonującego dzieło (odpowiednio wykonawcy robót budowlanych) od tego, czy wady te były istotne, czy też nie. W celu określenie charakteru wad stwierdzonych w pracach wykonanych przez powoda Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu instalacji i sieci sanitarnych S. O.. Z opinii biegłego wynikało, iż pozwany, nie dysponując odpowiednim wykształceniem w zakresie instalacji sanitarnych ani doświadczeniem w tym zawodzie, nie skorzystał z możliwości zatrudnienia inspektora nadzoru inwestorskiego. Biegły sądowy doszedł do wniosku, iż w tej sytuacji oczywistym jest, że pozwany jako inwestor mógł nieświadomie popełnić szereg błędów, które w konsekwencji mogły mieć wpływ na prawidłowość prowadzenia robót budowlano – montażowych przez wykonawcę robót oraz zaniechania przeprowadzenia procedur przewidzianych w „Warunkach technicznych wykonania i odbioru kotłowni na paliwa gazowe i olejowe”, „Warunków technicznych wykonania i odbioru instalacji grzewczych” i zasad wiedzy technicznej, co mogło w znacznym stopniu przyczynić się do nieprawidłowości w funkcjonowaniu istniejącej kotłowni oraz instalacji grzewczych w hali warsztatowej. Biegły zauważył również, że przy odbiorze dokumentacji projektowej od projektanta nie sprawdzono jej kompletności w zakresie dotyczącym rozbudowy kotłowni. W tej sytuacji inwestor (pozwany) podpisując tego rodzaju protokół odbioru końcowego popełnił według rzeczoznawcy błąd, kierując się pełnym zaufaniem do powoda . Kierownik budowy, mgr inż. R. W. miał obowiązek sprawdzenia dostarczonych przez inwestora projektów technicznych oraz dziennika budowy z punktu widzenia ich kompletności i w wypadku stwierdzenia braków, zwrócenie się do inwestora i projektanta o niezbędna uzupełnienia. Biegły sądowy zauważył, iż brakowało pozwolenia na budowę kotłowni gazowej i instalacji c.o. oraz dziennika budowy lub montażu wyżej wymienionej instalacji, w związku z czym doszedł do wniosku, iż odstąpienia od obowiązujących przepisów i zaniechania procedur przewidzianych przepisami dokonane przez kierownika budowy mogły w znacznym stopniu przyczynić się do wadliwego funkcjonowania kotłowni gazowej jak i systemu grzewczego hali warsztatowej. Wskazał ponadto, że projektant wyżej wymienionej instalacji mógł popełnić ewentualne omyłki np. dotyczące obliczeń strat ciepła, co ma znaczenie na dobór mocy cieplnej źródła ciepła, tj. kotła gazowego. Wskazał, że projektant winien był uwzględnić potrzebę ogrzewania wentylowanego powietrza ze względu na specyfikę obiektu jakim jest warsztat samochodowy, gdyż skutkiem takiego zaniechania mogą być niedogrzewanie pomieszczeń warsztatowych oraz znaczne wydłużenie czasu pracy nagrzewnic powietrza do chwili osiągnięcia temperatury +16 stopni Celsjusza. Biegły sądowy podczas oględzin obiektu zauważył, iż kierownik budowy przeprowadził m.in. znaczne zmiany w stosunku do opracowanego projektu, nie uzyskując wymaganej zgody projektanta na te zmiany. Biegły sądowy ustosunkowując się do awarii oderwanej nagrzewnicy, będącej przedmiotem reklamacji wskazał, iż oderwanie się aparatu grzewczego od ściany świadczy o nieprawidłowym montażu tego aparatu z użyciem kołków rozporowych z tworzywa sztucznego – PCV, bez zastosowania specjalnego kleju, który należy stosować, gdy ściana zbudowana jest z pustaków. Biegły sądowy na podstawie analizy akt sprawy oraz kosztorysów inwestorskich przewidzianych w dokumentacji budowlanej wyliczył koszt inwestycji na łączną kwotę 120.308,17 zł. Po dostarczeniu jednak przez powoda kosztorysu powykonawczego okazało się, że koszt inwestycji wynosił 86.316,97 zł netto, czyli 106.169,87 zł brutto. Biegły sądowy zauważył nadto, iż szereg prac instalacyjnych nie zostało wykonany zgodnie z opracowanymi projektami, a wiele z nich wykonano niezgodnie z przepisami ustawy Prawo budowlane i zasadami wiedzy technicznej. Po przeanalizowaniu kosztorysu powykonawczego oszacowano wysokość określonej przez powoda kwoty, korygując ją do wysokości 79.919,43 zł oraz uwzględniając koszt robót w wysokości 3.398,93 zł, które muszą być wykonane dla zabezpieczenia ekonomicznej i bezpiecznej pracy kotłowni gazowej i instalacji c.o. Biegły sądowy po analizie akt sprawy i oględzinach stwierdził, że jedynie instalacja gazowa została wykonana zgodnie z ustną umową oraz zgodnie z projektem i obowiązującymi zasadami wiedzy technicznej. Budowa kotłowni i instalacji c.o. natomiast, niezależnie od zawartej ustnej umowy, została wykonana niezgodnie z projektem, niezgodnie z obowiązującymi przepisami oraz z zasadami wiedzy technicznej. Biegły stwierdził także wadliwość nagrzewnic wskazując na zbyt długi czas ich pracy. Biegły stanął na stanowisku, że projektant nie uwzględnił w obciążeniu cieplnym zapotrzebowania na ogrzanie powietrza wentylacyjnego w wentylacji mechanicznej, która występuje w każdym warsztacie samochodowym, zatem reasumując - projekt nie został przygotowany z uwzględnieniem specyfiki warunków warsztatu samochodowego. Biegły sądowy nie potrafił dokładnie określić kosztów usunięcia wad, ponieważ realizacja przedmiotowej instalacji odbywała się nie na podstawie projektów zamiennych, ale na koncepcjach wykonawcy robót. W tej sytuacji biegły sądowy wskazał, iż koszt usunięcia wad można jedynie przyjąć z uwzględnieniem zapewnienia ekonomicznej i bezpiecznej eksploatacji kotłowni oraz kosztu opracowania projektu zamiennego kotłowni, a mianowicie: koszt projektu zamiennego – 2.000 zł, koszt szacunkowy robót do wykonania 3.398,93 zł, co razem daje kwotę 5.398,93 zł. Wobec zgłaszanych przez strony zarzutów do opinii, Sąd I instancji zobowiązywał biegłego do pisemnego ustosunkowania się do zgłaszanych zastrzeżeń, jak i dopuścił dowód z opinii ustnej uzupełniającej, w której biegły podtrzymał opinię główną jak i pisemne wyjaśnienia złożone w toku niniejszej sprawy. Wskazał, że według niego kotłownia zagraża bezpieczeństwu użytkowania, ponieważ wykonana jest niezgodnie z projektem. Wskazał, iż dostawienie drugiego kotła spowodowało wydajność niezgodną z projektem. Biegły wskazał, iż koszt naprawy prac wykonanych wadliwie opiewa na kwotę około 3 000 zł netto, a nadto, iż swoje wyliczenia w opinii wskazał w kwotach netto. Biegły stanął na stanowisku, iż powoda powinny obciążać koszty elementów, które nie zostały wykonane oraz koszty elementów wykonanych niezgodnie z projektem. Wskazał, iż pominął z kosztorysu pozycje, które nie zostały przewidziane w projekcie, natomiast wyliczone przez niego kwoty są kwotami orientacyjnymi. Według biegłego trudno oszacować jest koszt przywrócenia stanu do zgodnego z prawem wykonanych instalacji. Wskazana opinia nie była kwestionowana przez pozwanego. Oceniając wartość dowodową wskazanej powyżej opinii biegłego, Sąd uznał ją za fachową i miarodajną. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, treść opinii w wystarczający sposób potwierdziła twierdzenia pozwanego, zgodnie z którymi prace wykonane przez powoda nie były wykonane zgodnie z pierwotnym projektem i w związku z tym zawierały wady. Opierając się zatem na opinii biegłego Sąd Rejonowy przyjął, iż stwierdzone wady w pracach ukończonych w warsztacie samochodowym pozwanego nie stanowiły wad istotnych i nie uzasadniały odstąpienie inwestora od umowy. W zakresie żądania pozwanego o pomniejszenie roszczenia powoda o koszt usunięcia stwierdzonych wad Sąd Rejonowy przyjął, iż nie zasługiwało ono na uwzględnienie, gdyż pozwany nie wykazał zgodnie z art. 6 k.c., jakie miałyby być to koszty, także z opinii biegłego nie można wyprowadzić jednoznacznych wniosków co do kosztów napraw. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę, iż ostatecznie pozwany stanowisko to zaakceptował, nie wnosząc na przykład o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, bądź też jej uzupełnienia o ustalenie kosztów usunięcia wad. W tym stanie rzeczy Sad ten uznał, że pozwany nie udowodnił wysokości kosztów, o jakie ewentualnie możliwe byłoby obniżenie wynagrodzenia powoda. Przyjmując zaś orientacyjne wyliczenia tych kosztów przez biegłego sądowego wskazanych w opinii Sąd Rejonowy przyjął, iż obniżenie wynagrodzenia należnego powodowi o wskazaną w opinii kwotę, w dalszym ciągu mieściłoby się w kwocie wynikającej z przedstawionej przez powoda faktury VAT, za którą zapłaty od pozwanego domaga się on w niniejszym postępowaniu. Biegły oszacował bowiem wynagrodzenie powoda na kwotę 79.919,43 zł netto, podczas gdy koszty usunięci wad na kwotę około 5.398,93 zł netto. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Rejonowy uznał finalnie, iż powództwo w zdecydowanej części zasługiwało na uwzględnienie. Powód wykonał roboty budowlane na rzecz pozwanego, w związku z czym, na podstawie art. 647 k.c., należy mu się za nie wynagrodzenie. Na uwzględnienie nie zasługiwało jedynie jego roszczenie o zapłatę kwoty 850,73 złotych, bowiem prace te zostały wykonane w ramach naprawy gwarancyjnej i w tym zakresie powództwo zostało oddalono. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd, na podstawie art. 496 k.p.c. uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w dniu 19 grudnia 2014 r. w sprawie o sygnaturze akt VIII GNc 5117/14 i orzekł, jak wyżej wskazano. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 k.c., zasądzając je od dnia wymagalności roszczenia powoda, tj. od 1 kwietnia 2014 r. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie IV wyroku na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu. Apelację od powyższego wyroku – zaskarżając go w części, tj. w pkt II i IV - wniósł pozwany. Zarzucił mu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.