–3 k.c., które jako dodatkową przesłankę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wprowadzają obowiązek uprzedniego stwierdzenia niezgodności z prawem działania władz publicznych. Zgodnie z art.
k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Z kolei § 3 tego przepisu stanowi, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Już z samej treści tych przepisów wynika, że co do zasady sąd rozpoznający roszczenie odszkodowawcze nie może samodzielnie ustalić niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego. Jeżeli ustawa wiąże oznaczone skutki prawne z obowiązywaniem prawomocnego orzeczenia, a jednocześnie reguluje zasady i tryb jego wzruszania z powodu niezgodności z prawem, to prawna skuteczność takich orzeczeń nie może być podważana bezpośrednio w każdym procesie odszkodowawczym, z pominięciem zasad i trybu postępowania, zastrzeżonego do kontroli prawomocnych orzeczeń. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że jeżeli przepisy nie przewidują procedury prejudycjalnej dla jakiegoś rodzaju (kategorii) prawomocnych orzeczeń, to w razie szkody wyrządzonej przez wydanie takiego orzeczenia, do odpowiedzialności Skarbu Państwa ma zastosowanie art. 417 k.c., a nie art.
k.c., gdyż nie można przyjąć, że tylko ze względu na brak postępowania prejudycjalnego, poszkodowany pozbawiony jest możliwości uzyskania odszkodowania za wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia o charakterze np. incydentalnym (wyroki SN z dnia 9 września 2011 roku, sygn. akt I CSK 684/10, niepubl.; z dnia 17 lutego 2011 roku, sygn. akt IV CSK 290/10 i z dnia 5 października 2012 roku, sygn. akt IV CSK 165/12, niepubl.; z dnia 13 czerwca 2013 roku sygn. akt V CSK 348/12, Lex nr 1 375 501). Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, co oznacza, że zastosowanie znajdzie przepis art. 417 § 1 k.c. Rozważając, według jakich kryteriów sąd w sprawie o odszkodowanie dokonuje oceny, czy orzeczenie jest niezgodne z prawem, trzeba stwierdzić, że chodzi o ocenę orzeczenia wydanego przez niezawisły sąd w ramach przyznanej mu władzy sądowniczej, a w takiej sytuacji pojęcie „niezgodności z prawem” orzeczenia ma suwerenne i autonomiczne znaczenie, zdeterminowane przez istotę władzy sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej. Jak zatem jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, orzeczeniem niezgodnym z prawem jest tylko takie orzeczenie sądu, które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi lub wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni, czy oczywiście niewłaściwego stosowania prawa. (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., sygn. akt I CNP 33/06, OSNC 2007/2/35, z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt V CNP 132/06, OSNC 2007/11/174 i z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt I BU 9/09, niepubl.) Niezgodność z prawem jako przesłanka stosowania art. 417 § 1 k.c., musi być rozumiana ściśle – jako niezgodność tylko z konstytucyjnymi źródłami prawa, przewidzianymi w art. 87 – 94 Konstytucji, a więc z ustawą, umową międzynarodową, rozporządzeniem itp., z wyłączeniem zasad współżycia społecznego. (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. sygn. akt SK 18/00) W związku z powyższym należało dokonać, przez pryzmat zebranych w sprawie dowodów, oceny istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 § 1 k.c. Stosownie do treści tego przepisu, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy przy wykonywaniu władzy publicznej, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, iż Sąd Okręgowy w Olsztynie odrzucając postanowieniem z dnia 23 czerwca 2016 r. apelację powoda od wyroku tego Sądu z dnia 14 kwietnia 2016 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, I Oddziału w W., z dnia 26 października 2015 r., wskazał, że przedmiotowa apelacja została wniesiona w ustawowym terminie, jednak nie została ona przez powoda opłacona, pomimo wezwania go do uzupełnienia braków formalnych apelacji poprzez uiszczenie opłaty podstawowej w kwocie 30,00 zł. w terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania. W konsekwencji Sąd - zgodnie z art. 370 k.p.c. odrzucił apelację. Przepis art. 370 k.p.c. nakazuje sądowi pierwszej instancji odrzucić na posiedzeniu niejawnym apelację, wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zgodnie z art. 130 k.p.c. obowiązkiem strony jest uiszczenie należnej opłaty wraz z wniesieniem pisma procesowego. Osoba fizyczna może się domagać zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , Dz.U. z 2016 r., poz. 623). W niniejszej sprawie bezspornym był fakt wniesienia przez powoda apelacji od wyroku z dnia 14 kwietnia 2016 r. oraz zażalenia na postanowienie o odrzuceniu apelacji. Natomiast sporne w sprawie było, czy prawidłowe było postępowanie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, polegające na oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie, którym Sąd ten odrzucił apelację powoda jako nieopłaconą. Sporna była również kwota odszkodowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów w aktach sprawy IV U 2606/15 (III AUz 111/16) wskazuje, iż apelacja od wyroku z dnia 14 kwietnia 2015 r. nie została należycie opłacona. Powód został wezwany przez Sąd Okręgowy w Olsztynie do uzupełnienia braków formalnych apelacji poprzez uiszczenie opłaty w kwocie 30,00 zł. pod rygorem odrzucenia środka odwoławczego, czego nie uczynił. Opłata w kwocie 30,00 zł., na którą się powołuje, była opłatą od zażalenia z dnia 03 lipca 2016 r., którym powód zaskarżył postanowienie o odrzuceniu apelacji. Zasadnie zatem Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt III AUz 111/16 oddalił zażalenie powoda. Na uwagę zasługuje, że sam powód wyjaśnił, iż wniósł on tylko jedną opłatę – w dniu 08 lipca 2016 r. (protokół rozprawy k. 46). Wobec ustaleń, poczynionych przez Sąd, należy podkreślić, że powód w dniu 08 lipca 2016 r. uiścił opłatę w kwocie 30,00 zł., będącą opłatą od zażalenia, a nie od apelacji (k. 50 w aktach sprawy IV U 2606/15). Wobec powyższego należy uznać, że opłata od apelacji nie została przez powoda uiszczona. Opisany stan faktyczny wskazuje jednoznacznie, że postanowienie z dnia 31 sierpnia 2016 r. wydane zostało przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku bez naruszenia prawa, zgodnie z obowiązującą procedurą i w oparciu o obowiązujące przepisy. Jak wyżej stwierdzono, odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy przy wykonywaniu władzy publicznej, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Ciężar dowodu zaistnienia ww. przesłanek spoczywał na powodzie. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 6 k.c. , ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym, kto z faktu tego wywodzi skutki prawne. Na gruncie prawa procesowego odpowiednikiem art. 6 k.c. jest przepis art. 232 k.p.c., zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zatem w myśl przytoczonych przepisów, to na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia faktów, uzasadniających jego roszczenie. W ocenie Sądu powód nie wykazał żadnym środkiem dowodowym bezprawności działania i związku przyczynowego pomiędzy orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku a ewentualną szkodą majątkową. Co do szkody, podnieść należy w szczególności, że nie można w tych kategoriach traktować uiszczonych opłat sądowych, których zasady wnoszenia i wysokość uregulowana jest przepisami rangi ustawowej (powód podał, że na odszkodowanie składają się m.in. koszty spraw sądowych XIV U 3244/14 i IV U 2606/15: 2 x 30,00 zł.). Mając na uwadze powyższe, powództwo należało uznać za niezasadne, wobec czego podlegało ono oddaleniu na mocy art. 417 k.c., o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i wysokość dochodów powoda, Sąd uznał, że zaszły szczególne okoliczności, dające podstawy do nieobciążania go kosztami procesu. Powód utrzymuje się jedynie z emerytury, jest osobą starszą i obciążenie go kosztami mogłoby spowodować nadmierne trudności. SSR Agnieszka Brzoskowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.