k.c., w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Wyłom w zasadzie nominalizmu stanowi też przewidziana w § 3 art.
waloryzacja sądowa. Jej zasadniczą przesłanką jest istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, wymagana jest zatem „istotność” tej zmiany. Dookreślenie tego pojęcia należy do zadań orzecznictwa. Kwestia jest ważna, gdyż pewna skala zmian mieści się zawsze w zakresie normalnego ryzyka umownego, a więc ryzyka, które powinno być brane pod uwagę przez każdą ze stron zobowiązania pieniężnego. Strony, pragnące to ryzyko wyłączyć, powinny ewentualnie w zawieranej umowie zastrzec jakąś klauzulę waloryzacyjną. Jeżeli takiej klauzuli nie przewidziały, to możliwość domagania się zmiany wysokości świadczenia uzależniona jest od zaistnienia „istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza”. Dopiero wówczas, gdy sąd uzna, że powstał swoisty „stan waloryzacyjności”, dokonuje on ustaleń w aspekcie zasad współżycia społecznego (por. uzasadnienie uchwały SN z 21 października 1994 r., III CZP 135/94, LexisNexis nr 304151, OSNC 1995, nr 2, poz. 37, z glosą A. Szpunara, OSP 1995, nr 11, poz. 229). W wyroku z dnia 22 sierpnia 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. I ACa 220/17 Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, że zgodnie z art.
k.c., istotna zmiana siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania jest tylko jedną z przesłanek uzasadniających sądową zmianę wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego. Jest to przesłanka konieczna, ale nie przesądzająca o uwzględnieniu powództwa wywodzonego z przedmiotowej normy prawnej. Zgodnie z art.
sąd po stwierdzeniu istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania może, lecz nie musi dokonać waloryzacji. Decyzja sądu w tym przedmiocie zależna jest od wyników rozważenia interesów stron oraz zasad współżycia społecznego. Od tych czynników zależne jest także to, w taki sposób ewentualna waloryzacja będzie dokonana, a mianowicie, w jakim stosunku sąd obciąży każdą ze stron ryzykiem i skutkami spadku wartości nabywczej pieniądza, w jaki sposób zmieni wysokość świadczenia. Ocena wszystkich przesłanek waloryzacji w kontekście okoliczności konkretnej sprawy pozostawiona jest sędziowskiemu uznaniu. Na kanwie niniejszej sprawy Sąd uznał, że brak w niniejszej sprawie podstaw do waloryzacji wynagrodzenia. Jak wskazano bowiem wyżej, aby tego dokonać niezbędne jest ustalenie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Jest to przesłanka koniecznia lecz niewystarczająca, albowiem niezbędne jest również rozważenie przez sąd orzekający interesów stron oraz wzięcie pod uwagę zasad współżycia społecznego. Po pierwsze wskazać należy, że w toku niniejszego postępowania nie wykazano podstawowej przesłanki waloryzacji w postaci istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Po drugie wskazać należy, że ustalając należne powodom wynagrodzenie biegły wskazał, że podstawą do określenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z sieci był możliwy do uzyskania czynsz dzierżawny. W celu określenia możliwego do uzyskania czynszu dzierżawnego biegły określił wartość odtworzeniową sieci wodociągowej dla poszczególnych lat, to jest od 2004 r. do 2014 r. W celu określenia wartości odtworzeniowej opiniowanej sieci w poszczególnych latach określono współczynnik zużycia. Określono dziesięcioletnią sieć infrastruktury wodociągowej na ok. 10 % zużycia. W związku z powyższym do określenia wartości odtworzeniowej w poszczególnych latach, tj. 2004-2014 zastosowano w każdym roku 1 % zużycia. Następnie określono wartość rynkową sieci wodociągowej na podstawie umowy sprzedaży z dnia 7 kwietnia 2014 r. na kwotę 95.741 zł. Następnie na podstawie wartości rynkowej z umowy z 2014 i wartości odtworzeniowej z 2014 r. określono współczynnik proporcji wartości rynkowej do wartości odtworzeniowej. Współczynnik ten pozwolił wartość odtworzeniową w poszczególnych latach zamienić na wartość rynkową. Następnie obliczono stopę kapitalizacji dla poszczególnych lat (2004-2014). Na podstawie powyższej procedury został określony nominalny możliwy do uzyskania czynsz za użytkowanie sieci wodociągowej. Oznacza to zatem, że biegły uwzględnił wzrost cen na rynku, jednocześnie biorąc pod uwagę stopień zużycia sieci. Inaczej mówiąc biegły określił czynsz jaki hipotetycznie powodowie mogliby uzyskać wydzierżawiając sieć na wolnym rynku w poszczególnych latach. Po trzecie wskazać należy, że funkcję waloryzacji pełnią odsetki. Gdyby bowiem powodowie, począwszy od rozpoczęcia korzystania przez pozwanego z sieci, czyli od 2004 r., wyzwali go do zapłaty mogliby żądać odsetek od wcześniejszej daty. Z uwagi na powyższe Sąd nie znalazł podstaw, iżby zwaloryzować świadczenie zasądzone na rzecz powodów. Mając na uwadze powyższe Sąd w punkcie 1 wyroku zasądził od pozwanego (...) S.A. na rzecz: a) powoda T. S. kwotę 48.784,04 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 września 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; b) powoda M. P. kwotę 13.191.98 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 września 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; c) powoda J. S.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.