Sygn. akt V ACa 886/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2017 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Aleksandra Kempczyńska (spr.) Sędziowie: SA Marta Szerel SA Bogdan Świerczakowski Protokolant: sekr. sądowy Anna Łachacz po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa W. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...) i Staroście (...) o zapłatę i ustalenie na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt III C 1339/07 I. oddala apelację; II. zasądza od W. G. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; III. koszty sądowe, od których uiszczenia powódka była zwolniona, przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. Marta Szerel Aleksandra Kempczyńska Bogdan Świerczakowski Sygn. akt V ACa 886/17 UZASADNIENIE Powódka W. G. pozwem z dnia 12 marca 1997 r. wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa – Urzędu Rejonowego w P. kwoty 293.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 grudnia 1996 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Powódka wskazała, iż poniosła szkodę w postaci utraty prawa użytkowania działki gruntu o nr (...) położonej w K., a jednocześnie na podstawie art. 471 k.c. (jako jedyna spadkobierczyni Z. G.) żądała zapłaty kwoty wskazanej pozwem, stanowiącej równowartość nieruchomości w postaci działki o nr (...), którą musi obecnie wydatkować, aby nabyć nieruchomość od aktualnych właścicieli. Wystąpiła też z dodatkowym roszczeniem o ustalenie na przyszłość odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę związaną z utratą prawa użytkowania wieczystego. W toku postępowania Sąd ustalił, iż statio fisci Skarbu Państwa jest Wojewoda (...) i Starosta (...), zaś postępowanie wobec Gminy K. umorzył - postanowienie z dnia 5 czerwca 2002 r. Działający w imieniu Skarbu Państwa - Starosta (...) wniósł o oddalenie powództwa i podniósł, iż nie posiada legitymacji biernej w niniejszym postępowaniu. Przedstawiciel Skarbu Państwa Wojewoda (...) wniósł o oddalenie powództwa i w odpowiedzi na pozew podniósł, iż zachodzi konieczność wzruszenia decyzji administracyjnej, co umożliwi dochodzenie roszczeń wobec Skarbu Państwa. Wskazał na art. 418 k.c. jako ewentualną podstawę roszczeń powódki, przy czym utrzymywał, iż pozwanym winna być Gmina K.. Wyrokiem z dnia 26 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz powódki kwotę 942.400 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2007 r. uchylono wyrok z dnia 26 lipca 2006 r. Sądu Okręgowego w Warszawie i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania temu Sądowi, pozostawiając mu rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia Sąd Apelacyjny wskazał na wewnętrzną sprzeczność rozstrzygnięcia Sądu I instancji poprzez potraktowanie stationes fisci Skarbu Państwa jako odrębne osoby prawne i jednoczesne zasądzenie i oddalenie powództwa wobec Skarbu Państwa Starosty (...). Sąd Apelacyjny zauważył, iż Sąd I instancji „nie rozpoznał istoty sprawy w granicach podstawy faktycznej i prawnej wskazanych przez powódkę, która dochodziła odszkodowania z tej przyczyny, że zawarta przez nią ze Skarbem Państwa umowa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości trwała 11 lat, a nie przewidziane nią 99 lat, a opłata została uiszczona przez powódkę z góry za te wszystkie lata. Zasadność roszczenia powinna być zatem rozpoznana w świetle przepisów, regulujących ustanie wieczystego użytkowania i wykonania zobowiązań, a ustalenie właściwej podstawy faktycznej i prawnej roszczenia pozwoli na określenie kto ma legitymację bierną niniejszej sprawie, czy powódka poniosła szkodę i na czym ona polega i jaka jest jej wysokość”. W toku postępowania związanego z ponownym rozpoznawaniem sprawy pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...) i Starostę (...) zastąpiony przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa. Wskazał, iż Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości, co do której zawarł umowę w dniu 28 kwietnia 1978 r. Przedmiotowa umowa była bezwzględnie nieważna, bo ustanawiała użytkowanie wieczyste na gruncie nie będącym własnością Skarbu Państwa, niezależnie od wpisu w księdze wieczystej. Zatem, w opinii pozwanego Skarbu Państwa, zobowiązanie oparte na takiej umowie nie powstało, a żądanie odszkodowania z tytułu niewykonania przez Skarb Państwa umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste, oparte na art. 471 k.c. winno ulec oddaleniu. Nadto pozwany wskazał, iż Skarb Państwa zawierając umowę z powódką i jej mężem działał w zaufaniu do treści postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 15 grudnia 1977 r. wydanego w sprawie Ns 1484/77. Podniósł też zarzut przedawnienia. W toku postępowania, po uchyleniu wyroku z dnia 26 lipca 2006 r., stanowisko powódki uległo zmianie w zakresie podstaw roszczeń, objętych pozwem. Przy niezmienionym stanie faktycznym wskazała, iż poniosła szkodę na skutek wydania wadliwej decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. Wskazała, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa wynika ze stwierdzenia nieważności decyzji o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, a co do podstaw odpowiedzialności pozwanego powódka powołała się na art. 160 k.p.a. i 417 § 2 k.c. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa opartego na ww. podstawie prawnej i jednocześnie podniósł zarzut przedawnienia. W toku postępowania związanego z ponownym rozpoznawaniem sprawy powódka W. G. ostatecznie sprecyzowała powództwo co do zakresu i wysokości roszczeń, w ten sposób, iż wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa na jej rzecz: - kwoty 53.979,89 zł z ustawowymi odsetkami od dnia następującego po dniu prawomocności orzeczenia - tytułem zwaloryzowanej kwoty 74.493 zł wpłaconej w dniu 28 kwietnia 1978 r., jako części opłaty za prawo użytkowania wieczystego; - kwoty 2.260 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty - z tytułu kosztów poniesionych w związku zawartą w dniu 28 kwietnia 1978 r. umową o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste; - kwoty 1.617.084 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty - z tytułu wartości utraconego przez powódkę prawa użytkowania wieczystego. Domagała się ustalenia, że pozwany Skarb Państwa - Wojewoda (...), Starostwo Powiatowe w P., względnie Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie ponosi na przyszłość odpowiedzialność z tytułu roszczeń powódki, związanych z utratą prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o numerze ewidencyjnym (...), położonej w K. przy ul. (...) oraz prawa własności budynków, budowli i naniesień na gruncie. Powódka cofnęła zaś ze zrzeczeniem się roszczenia zgłoszone przez nią żądania zapłaty przez pozwanego kwot: - 350.000 - zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych; - 1.745.340 - zł tytułem wartości rynkowej nakładów, które wyliczono w sprawie o sygnaturze akt I C 339/08 Sądu Rejonowego w Piasecznie; - 513.206 zł tytułem zwrotu sumy żądanej od powódki przez właścicieli działki gruntu o numerze ewidencyjnym (...) wobec bezumownego korzystania z nieruchomości przez powódkę. Wyrokiem z dnia 26 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie: 1. zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz powódki W. G. kwotę 53.979,89 zł z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po uprawomocnieniu się orzeczenia; 2. umorzył postępowanie o zapłatę kwoty 2.608.546 zł; 3. powództwo o ustalenie oraz o zapłatę w pozostałym zakresie oddalił; 4. zasądził od W. G. na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 5. nie uiszczone koszty sądowe przejął na rachunek Skarbu Państwa. Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 27 października 1951 r. K. R. zawarł umowę kupna nieruchomości położonych w K. o numerach (...) i (...). Z uwagi na niewykorzystywanie prawa własności, w dniu 27 września 1977 r. Urząd Miasta i Gminy K. złożył wniosek o ustalenie miejsca pobytu i adresu K. R. i uzyskał zaświadczenie, iż miejsce zamieszkania właściciela przedmiotowych nieruchomości jest nieznane. Po przeprowadzeniu stosownych czynności sprawdzających, w dniu 3 listopada 1977r. Urząd wydał zaświadczenie, w którym stwierdził, iż nieruchomość położona w K. przy ul. (...) w postaci działek ewidencyjnych o nr (...), stanowiących własność K. R., są mieniem opuszczonym od 1945 r., zaś K. R. nie zamieszkiwał na tamtejszym terenie, a jego miejsce zamieszkania nie jest znane. W świetle powyższego w dniu 3 listopada 1977 r. Urząd Miasta i Gminy K. wystąpił do Sądu Rejonowego w Piasecznie o stwierdzenie nabycia własności przez Skarb Państwa przez przemilczenie jako majątku opuszczonego w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich działek położonych w K. przy ul. (...), dla których prowadzono Księgę Wieczystą o numerze (...). Do wniosku załączono odpis z przedmiotowej KW oraz zaświadczenie z (...). W dniu 18 listopada 1977 r. Sąd Rejonowy w Piasecznie w sprawie prowadzonej pod sygn. akt Ns 1484/77 ustanowił dla K. R. kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. Postanowieniem wydanym w tym postępowaniu w dniu 15 grudnia 1977 r. Sąd Rejonowy w Piasecznie stwierdził, że Skarb Państwa – Urząd Miasta i Gminy w K. nabył z dniem 31 grudnia 1955 r. własność nieruchomości, składającej się z dwóch działek gruntu nr (...) o powierzchni 2.790 m2 i nr (...) o powierzchni 2.790 m 2, położonych w K. przy ul. (...), uregulowanych w księdze wieczystej nr (...) w Państwowym Biurze Notarialnym. W dniu 28 marca 1978 r. Naczelnik Miasta i Gminy w P. wydał decyzję o nr (...), którą postanowił oddać małżonkom G. w użytkowanie wieczyste nieruchomość w postaci działki o nr (...). W dniu 28 kwietnia 1978 r. zawarto umowę, na mocy której Urząd Miasta i Gminy w P. oddał w użytkowanie wieczyste działkę nr (...) (obecnie(...) położoną przy ul. (...) w K. na okres 99 lat, tj. do 2077 r. małżonkom W. i Z. G., którzy objęli ją z tym dniem w posiadanie. W przedmiotowej umowie strony wskazały, iż opłata za użytkowanie wieczyste została ustalona na kwotę 83.700 zł, którą to małżonkowie wpłacili na konto Urzędu Miasta i Gminy w P.. Umowa zawierała też m.in. postanowienie, że w razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego za budynki i inne urządzenia istniejące w dniu wygaśnięcia użytkowania wieczystego będzie przysługiwać użytkownikom wieczystym wynagrodzenie w wysokości ¼ wartości w dniu wygaśnięcia stosownie do art. 242 k.c. Powódka wraz z mężem tak otrzymaną działkę zagospodarowała, ogrodziła i zabudowała domem. W 1985 roku poprzedni właściciel oddanej w użytkowanie wieczyste działki o nr (...) – K. R. wystąpił ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie Ns 1484/77 Sądu Rejonowego w Piasecznie. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż postanowienie wydane w tej sprawie w dniu 15 grudnia 1977 r. narusza jego prawa. Zarzucił, iż nie był powiadomiony o przeprowadzonym postępowaniu, pomimo iż był ujawniony w księdze wieczystej przedmiotowych nieruchomości i nadal zamieszkiwał pod wskazanym tam adresem, a także uiszczał na rzecz Urzędu Miasta podatek od nieruchomości. W dniu 20 marca 1986 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Wydział II Cywilny wydał postanowienie, na mocy którego wznowiono postępowanie w sprawie Ns 1484/77 dawnego Sądu Rejonowego w Piasecznie z wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa majątku opuszczonego i poniemieckiego i wniosek Skarbu Państwa oddalono. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 1986 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy stwierdził nabycie w całości spadku po Z. G. przez żonę W. G.. W. G. w dniu 30 października 1987 r. złożyła do Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi skargę o wznowienie postępowania, które zakończyło się wydaniem postanowienia w dniu 20 marca 1986 r. Ostatecznie, na skutej skargi rewizyjnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, doszło do uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 15 grudnia 1977 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia 18 kwietnia 1989 r. w sprawie o sygnaturze akt II Ns 1058/88 wniosek Skarbu Państwa - Urzędu Miasta i Gminy K. oddalono. Od powyższego orzeczenia nabywcy działki (...) małżonkowie B. wnieśli skargę rewizyjną o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia 18 kwietnia 1989 r. W tym też dniu wpłynęła rewizja wniesiona przez Urząd Miasta i Gminy K., a w dniu 12 czerwca 1989 r. skargę rewizyjną złożyła W. G.. Powyższe skargi zostały rozstrzygnięte na korzyść K. R.. W dniu 18 listopada 1986 r. w dziale (...) prowadzonej dla do działki nr (...) położonej przy ul. (...) - wpisano prawo własności na rzecz K. R.. Jednocześnie przed (...) Urzędem Wojewódzkim w W. na wniosek W. G. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nr (...) Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia 28 marca 1978 r. Decyzją Nr (...) z dnia 8 stycznia 2009 r. Wojewoda (...) stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. nr (...) z dnia 28 marca 1978 r. w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz małżonków G.. Postanowieniem Nr (...) z dnia 14 stycznia 2010 r. Wojewoda (...) zwrócił podanie powódki o przyznanie odszkodowania w trybie art. 160 k.p.a. wskutek wydania przez Naczelnika Miasta i Gminy w P. decyzji nr (...). Powyższy stan faktyczny był bezsporny pomiędzy stronami. Spór w niniejszej sprawie ogniskował się wokół ustalenia, czy powódka poniosła szkodę i na czym ona polega i jaka jest jej wysokość, a także ustalenia statio fisci Skarbu Państwa. Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na załączonych do akt sprawy dokumentach i aktach sprawy Ns 1484/77, a także opiniach sporządzonych przez biegłych sądowych i zeznaniach powódki, które to dowody wzajemnie się uzupełniały. Sąd wskazał, że w pierwszej kolejności rozpoznając niniejszą sprawę koniecznym było ustalenie właściwego statio fisci Skarbu Państwa. W toku postępowania kolejno Skarb Państwa Wojewoda (...) i Starosta (...) podnosili brak legitymacji biernej do występowania w niniejszym postępowaniu. W świetle treści art. 67 § 2 k.p.c. za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjne, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie lub organ jednostki nadrzędnej. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt. 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zasobem nieruchomości Skarbu Państwa gospodarują, z zastrzeżeniem art. 43 ust. 2 i 4, art. 51, art. 57 ust. 1, art. 58 - 60 oraz art. 60 a, starostowie, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, a w szczególności podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości, o zapłatę należności za korzystanie z nieruchomości, o roszczenia ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, o stwierdzenie nabycia spadku, o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Przy czym jak stanowi art. 4 pkt. 2 w/w ustawy poprzez zasób nieruchomościami należy rozumieć nieruchomości, które stanowią przedmiot własności Skarbu Państwa, gminy, powiatu lub województwa i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa, gminy, powiatu lub województwa. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę, iż nieruchomość powyższa nie weszła w skład zasobów nieruchomości Skarbu Państwa w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, cyt. przepis nie znajduje zastosowania. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt. 6, ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, Wojewoda jest reprezentantem Skarbu Państwa, w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych ustawach, w tym ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym w niniejszej sprawie statio fisci Skarbu Państwa jest zdaniem Sądu Wojewoda (...). Odnosząc się zaś do roszczeń powódki Sąd wskazał, iż ostatecznie oparła je także na treści art. 160 k.p.a. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego, iż powódka po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny wystąpiła z nowym żądaniem obok pierwotnego. Stanowisko Sądu Apelacyjnego, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2007 r. wskazywało bowiem jednoznacznie na konieczność uwzględnienia twierdzeń faktycznych powódki w celu właściwej kwalifikacji prawnej, a zalecenie zastosowania przepisów, regulujących ustanie wieczystego użytkowania i wykonania zobowiązań, uległo dezaktualizacji w świetle zmiany podstaw prawnych, które jednoznacznie określiła powódka w piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r., a które pozostają w związku z podstawą faktyczną podawaną przez W. G. od początku postępowania. Powódka wskazywała już wówczas na utratę prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) wskutek działań Skarbu Państwa. Również obecnie powódka wskazała, iż pozwany Skarb Państwa tylko pozornie poszukiwał właściciela nieruchomości, wprowadził do obrotu prawnego wadliwe pod względem prawnym i faktycznym orzeczenie Sądu, „wprowadził do obrotu prawnego decyzję administracyjną z dnia 28 marca 1978 r. obarczoną przesłanką nieważności”, doprowadził swoim zaniechaniem do poniesienia przez powódkę i jej męża szkody w postaci utraty prawa użytkowania wieczystego. W opinii Sądu, wbrew stanowisku pozwanego, nie mamy tu do czynienia ze zmianą przedmiotową powództwa, wobec istnienia tej samej podstawy faktycznej pozwu, a jedynie zmianą podstaw prawnych, których zastosowanie znajduje potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym. W ocenie Sądu, roszczenie powódki zasługuje na uwzględnienie jedynie w części, w jakiej dotyczy zwrotu przez pozwany Skarb Państwa zwaloryzowanej opłaty uiszczonej z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste, która to opłata pomimo utraty prawa do nieruchomości nie została powódce zwrócona. Podstawą prawną żądania odszkodowania w tym zakresie jest wyłącznie art. 160 k.p.a. Sąd podzielił stanowisko zajęte w uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego podjętej w dniu 31 marca 2011 r. (sygn. akt III CZP 112/10 nie publ.), iż do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie przepis art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a (analogicznie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I CSK 576/09 i w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt I ACa 690/10). Zgodnie z art. 160 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2004 r., stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § k.p.a. służy roszczenie o odszkodowanie. Wprawdzie art. 160 k.p.a. został uchylony ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162 poz. 1692), jednakże przepis art. 5 tej ustawy określa, że do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy przepis art. 160 k.p.a. stosuje się nadal. Zdarzeniem wywołującym szkodę jest decyzja z dnia 28 marca 1978 r., a fakt stwierdzenia wadliwości tej decyzji potwierdza decyzja Nr (...) z dnia 8 stycznia 2009 r. Wojewody (...), który stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. nr (...) z dnia 28 marca 1978 r. w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz małżonków G.. Z kolei postanowieniem Nr (...) z dnia 14 stycznia 2010 r. Wojewoda (...) zwrócił podanie powódki o przyznanie odszkodowania w trybie art. 160 k.p.a. wskutek wydania przez Naczelnika Miasta i Gminy w P. decyzji nr (...). Powyższe jest przesłanką konieczną żądania odszkodowania na drodze procesu cywilnego. W ocenie Sądu szkodę, jaką poniosła powódka stanowi jedynie koszt wniesionej przez nią opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, a jej wysokość odpowiada równowartości zwaloryzowanej kwoty 74.493 zł jako 89 % wartości opłaty wpłaconej w pełnej wysokości przez małżonków G. z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste w dniu 28 kwietnia 1978 r. Bezspornym pomiędzy stronami była okoliczność, iż zawierając umowę użytkowania wieczystego powódka i jej małżonek wpłacili na rzecz ówczesnego Urzędu Miasta i Gminy K. kwotę 83.700 zł (przed denominacją) z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste. Zdaniem Sądu zostały w tym wypadku spełnione pozostałe przesłanki odpowiedzialności pozwanego na podstawie powołanego przepisu 160 k.p.a., za zaistnienie tej szkody w postaci uszczerbku majątkowego z tytułu wniesionej opłaty oraz istnieje związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem szkodzącym, jakim jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej, a tą szkodą. Sąd wskazał, że skoro nie doszło do zawarcia pomiędzy stronami umowy użytkowania wieczystego pozwany winien zwrócić powódce pobraną opłatę w wysokości zwaloryzowanej i odpowiadającej wysokości okresu, za jaki prawo użytkowania wieczystego nie było wykonywane tj. za 79 lat. Uwzględniając zatem waloryzację uiszczonego na rzecz pozwanego świadczenia o wskaźnik średniego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku 1978 i IV kwartale 2010 r. przy zastosowaniu współczynnika 15,7 należało zdaniem Sądu zasądzić na rzecz powódki kwotę 53.979,89 zł zgodnie z żądaniem pozwu wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od uprawomocnienia się wyroku. Zgodnie bowiem z ustawą o gospodarce nieruchomościami w przypadku rozwiązania umowy użytkowania wieczystego zwraca się sumę opłat rocznych wniesionych z tego tytułu za niewykorzystany okres użytkowania wieczystego. Przy czym opłaty te podlegają waloryzacji w sposób określony w art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś maksymalna wysokość kwoty podlegającej zwrotowi nie może przekraczać wartości prawa użytkowania wieczystego, określonej na dzień rozwiązania umowy. Przy czym jak wskazuje się w literaturze sytuacja takowa możliwa jest jedynie wówczas, gdy wniesiono opłatę z góry za cały okres użytkowania wieczystego lub za jego część. Co prawda w niniejszej sprawie wskutek uchylenia orzeczenia Sądu Rejonowego w Piasecznie nie doszło do rozwiązania umowy ani jej wygaśnięcia z uwagi na upływ czasu, jednakże zdaniem sądu niniejsze przepisy ustawy o gospodarce nieruchomości należało per analogiam zastosować w niniejszej sprawie. Z tych też względów Sąd orzekł jak w pkt. I wyroku. Rozstrzygając o wysokości odszkodowania we wskazany sposób Sąd przyjął, iż termin ogłoszenia wyroku jest dniem ustalenia jego wysokości (art. 363 § 2 k.c.) wobec waloryzacji opłaty, a zatem poczynając od tego dnia pozwany pozostaje w opóźnieniu co spełnienia tak ustalonego świadczenia (art. 481 § 1 k.c.) Stąd też rozstrzygnięcie o płatności odsetek od kwoty zasądzonej w pkt I wyroku. W ocenie Sądu nie występuje natomiast związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem szkodzącym, jakim jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej, a szkodą w postaci utraty prawa użytkowania wieczystego, skoro powódka i jej mąż nigdy nie nabyli tego prawa. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 15 grudnia 1977 r., sygn. akt Ns 1484/77 Sąd stwierdził, że Skarb Państwa - Urząd Miasta i Gminy K. nabył z dniem 31 grudnia 1955 roku własność nieruchomości położonej w K., stanowiącej działkę nr (...) o pow. 2.790 m2, objętą (...). Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie jest niekwestionowane, że orzeczenie stwierdzające nabycie własności nieruchomości przez przemilczenie w oparciu o art. 34 ust. l lit. a dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. Nr 13 póz. 87 z późn. zm.) miało charakter deklaratoryjny i nie tworzyło nowego stanu prawnego, a stabilizowało stan istniejący, wynikły z niewykonywania po zakończeniu II wojny światowej, uprawnień właścicielskich przez dotychczasowego właściciela. Na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 15 grudnia 1977 r., sygn. akt Ns 1484/77 w księdze wieczystej nr (...) wpisano własność na rzecz Skarbu Państwa (okoliczność bezsporna wynikająca z zawiadomienia (...) z dnia 6 lutego 1978 r., (...)). Powyższy wpis nie sprawił jednak, że Skarb Państwa stał się właścicielem działki objętej(...). Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroniła nabycia własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 34 ust. l lit. a Dekretu. Dotyczyła ona bowiem jedynie nabycia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości na mocy czynności prawnych. W przypadku zaś jak ten, Skarb Państwa „nabywał” własność ex lege. Orzeczenie Sądu stanowiło tu tylko potwierdzenie, a nie ukształtowanie statusu prawnego nieruchomości (tak uzasadnienie postanowienia SN z dnia 24 września 1965 r., II CR 372/65, OSNCP 1966/5 póz. 82; uzasadnienie wyroku SN z dnia 21 czerwca 1968 r., III CRN 139/68, OSNCP 1969/5 póz. 93, OSNPG 1969/7 póz. 51 str. 38; uzasadnienie wyroku SN z dnia 6 marca 1981 r., III CRN 3/81, OSNCP 1981/11 póz. 218; uzasadnienie wyroku SN z dnia 14 maja 1986 r., II CR 28/86, OSNCP 1987/8 póz. 122). Stosownie do powyższego Sąd stwierdził, że wbrew w pełni usprawiedliwionemu powołaniu się na postanowienie Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 15 grudnia 1977 r., sygn. akt Ns 1484/77 oraz idącemu w ślad za nim wpisowi w księdze wieczystej w dniu ustanowienia użytkowania wieczystego działki nr (...) na rzecz małżonków G., Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości oddawanej w użytkowanie. Zatem ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości nie będącej własnością Skarbu Państwa było jednoznacznie sprzeczne z ustawą (art. 58 k.c.). Stąd też powódka i jej mąż nigdy nie nabyli prawa użytkowania wieczystego, a żądanie zapłaty kwoty 1.562.260 zł jako równowartości tego prawa podlega oddaleniu. Wobec cofnięcia powództwa ze zrzeczeniem się roszczeń w zakresie żądania zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, zwrotu wartości rynkowej nakładów, które wyliczono w sprawie akt I C 339/08 Sądu Rejonowego w Piasecznie oraz zwrotu sumy żądanej od powódki przez właścicieli działki gruntu o numerze ewidencyjnym (...), wobec bezumownego korzystania z nieruchomości przez powódkę - postępowanie uległo umorzeniu w zakresie kwoty 2.608.546 zł z mocy art. 203 § 1 k.p.c., co uzasadniało orzeczenie jak w pkt. II wyroku. Przechodząc do zarzutu przedawnienia, w opinii Sądu, nie ma racji pozwany, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu. Przedawnienie roszczeń dochodzonych na podstawie art. 160 k.p.a. jest w sposób szczególny uregulowane w tym przepisie, termin wymagalności roszczenia dochodzonego na podstawie art. 160 k.p.a. biegnie od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności i wyłącza stosowanie ogólnych reguł przedawniania roszczeń z tytułu czynu niedozwolonego (art. 442 k.c.). Przechodząc z kolei do żądania pozwu – ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa w oparciu o art.189 k.p.c., Sąd nie znalazł podstaw do przypisania działaniom pozwanego Skarbu Państwa znamion deliktu i tym samym odpowiedzialności na przyszłość „z tytułu roszczeń powódki związanych z utratą prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o numerze ewidencyjnym (...) położonej w K. przy ul. (...) oraz prawa własności budynków, budowli i naniesień na gruncie”. Zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Natomiast art. 472. k.c. stanowi, iż jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku powódki nie można uznać, iż działania pozwanego związane z samym zawarciem umowy w dniu 28 kwietnia 1978 r. i w konsekwencji jej niewykonaniem były działaniami sprzecznymi z prawem i tym samym doprowadziły do powstania szkody u powódki w postaci utraty prawa użytkowania wieczystego. Po pierwsze, co wykazano powyżej, małżonkowie G. w wyniku tej umowy nie nabyli prawa użytkowania wieczystego. Po drugie zaś pozwany Skarb Państwa zawierając tą umowę występował jako właściciel przedmiotowych nieruchomości w zaufaniu do postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 15 grudnia 1977 r., którym stwierdzono przejście własności przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w Piasecznie stało się następnie podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej i wydania decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy w P. nr (...) z dnia 28 marca 1978 r. w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz małżonków G.. W toku postępowania w sprawie sygn. Ns 1484/77 Sądu Rejonowego w Piasecznie prowadzono postępowanie zmierzające do ustalenia, czy nieruchomość w postaci działki o numerze ewidencyjnym (...) jest nieruchomością opuszczoną w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Zatem w tych okolicznościach faktycznych nie można zdaniem Sądu mówić o niewykonaniu zobowiązania i szkodzie powódki w postaci utraty prawa użytkowania wieczystego w oparciu o art. 471 k.c., co wyklucza ustalenie odpowiedzialności pozwanego za tą szkodę na przyszłość. Pozwany nie posiada też legitymacji biernej w zakresie odpowiedzialności za utratę prawa powódki do naniesień dokonanych przez nią i jej małżonka na działce gruntu o numerze ewidencyjnym (...) położonej w K. przy ul. (...). Spór w zakresie zwrotu ich równowartości toczy się w sprawie sygn. akt I C 339/08 Sądzie Rejonowym w Piasecznie. W sprawie tej z powództwa K. R. przeciwko powódce o wydanie przedmiotowej nieruchomości, W. G. domaga się zwrotu wszystkich nakładów od K. R., który jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Brak odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie pozwanego Skarbu Państwa skutkował oddaleniem roszczenia powódki o ustalenie odpowiedzialności pozwanego na przyszłość. Treść punktu 4 wyroku uzasadnia § 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zw. z art. 99 k.p.c., w zw. z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Mając na uwadze stopień skomplikowania tej sprawy Sąd odstąpił od obciążania powódki zwrotem nieuiszczonych kosztów sądowych, co z mocy art. 100 k.p.c. uzasadnia orzeczenie jak w pkt. 5 wyroku. Apelację od powyższego orzeczenia wniosła powódka, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie punktu III i IV i zarzucając mu: I. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego polegającą na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.