II AKa 279/17

(1)oskarżonego z art. 13 § 1 kk w związku z art. 148 § 1 kk i art. 156 § 1 pkt 2 kk w związku z art. 11 § 2 kk w związku z art. 31 § 2 kk na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 24 maja 2017 r. sygn. akt III K 125/16 I. z mienia zaskarżony wyrok wobec oskarżonego S. M.

(1)y w ten sposób, że: 1) e liminuje z opisu czynu przypisanego mu w punkcie I części rozstrzygającej ustalenie o działaniu w zamiarze pozbawienia życia D. G.

(1), a z podstawy prawnej skazania przepisy art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.k. wy mierza oskarżonemu karę roku pozbawienia wolności; 2) na mocy art.69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 k.k. i art. 72 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności zawiesza oskarżonemu war unkowo na okres próby dwóch lat i zobowiązuje go do informowania Sądu o przebiegu okresu próby; I. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy; II. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze w tym 180 zł tytułem opłaty za obie instancje. UZASADNIENIE S. M.

(1)został oskarżony o to, że : w dniu 11 września 2016 roku w B., działając w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia D. G.

(1), to jest przewidując możliwość i godząc się na popełnienie tego czynu, uderzył trzymanym w ręku nożem wymienionego pokrzywdzonego w okolice brzucha po stronie lewej, powodując ranę kłutą penetrującą do jamy otrzewnowej z uszkodzenie jelita cienkiego i krezki oraz masywnym krwotokiem do jamy otrzewnej, co spowodował ciążki uszczerbek na zdrowiu w postaci choroby realnie zagrażającej życiu, przy czym czynu tego dopuścił się mając organiczną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, jednak zamiaru nie osiągnął u uwagi na skuteczne udzielenie pomocy melodycznej pokrzywdzonemu, to jest o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 24 maja 2017 r., sygn.. akt: III K 125/16: I uznał oskarżonego S. M.

(1)za winnego popełnienia czynu, opisanego w części wstępnej wyroku, to jest przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 kk w zw. z art.148 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 kk w zw. z art. 11 § 3 kk i przy zastosowaniu art. 60 §1 i § 6 pkt 2 k.k. wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat i 8 (ośmiu) miesięcy pozbawienia wolności; II na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł od oskarżonego S. M.

(1)na rzecz pokrzywdzonego D. G.

(1)środek kompensacyjny w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 5.000 zł (pięciu tysięcy złotych), III na podstawie art. 230 § 2 k.p.k. zwrócił: a) oskarżonemu S. M.

(1)dowody rzeczowe w postaci: koszulki z krótkim rękawem, spodni dżinsowych koloru niebieskiego, paska od spodni, skarpetek, opisane w wykazie dowodów rzeczowych Prokuratury Rejonowej w Bolesławcu Drz 496 – 498/16 pod pozycją 3, b) pokrzywdzonemu D. G.

(1)dowody rzeczowe w postaci: spodni dżinsowych z paskiem, koszuli koloru białego w niebieskie kropki, męskich bokserek, skarpet i półbutów koloru czarnego opisane w wykazie dowodów rzeczowych Prokuratury Rejonowej w Bolesławcu Drz 496 – 498/16 pod pozycją 4, c) E. K. dowód rzeczowy w postaci noża, opisany w wykazie dowodów rzeczowych Prokuratury Rejonowej w Bolesławcu Drz 496 – 498/16 pod pozycją 1, IV na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet wymierzonej oskarżonemu S. M.

(1)kary pozbawienia wolności zaliczył okres jego zatrzymania w dniu 11 września 2016r.; V zasądził od oskarżonego S. M.

(1)na rzecz oskarżyciela posiłkowego D. G.

(1)kwotę 840 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego VI na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego S. M.

(1)od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu w tym opłaty. Powyższy wyrok zaskarżyła imieniem oskarżonego S. M.

(1)jego obrończyni, zarzucając: 1) na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że:

1. a)oskarżony działał w zamiarze ewentualnym, to jest przewidywał i godził się na to, że spowoduje śmierć pokrzywdzonego, podczas gdy zachowanie oskarżonego, wywołane nagłą sytuacją zagrożenia było chaotyczne i w znacznym stopniu automatyczne, zaś oskarżony nie miał zamiaru spowodować śmierci pokrzywdzonego;
2. b)w sprawie brak jest podstaw do uznania, iż oskarżony działał w warunkach obrony koniecznej. 1) obrazę przepisu prawa materialnego, a mianowicie: - art. 148 § 1 k.k. poprzez jego zastosowanie w sprawie, podczas gdy wobec braku ziszczenia się przesłanek w postaci umyślności przepis ten winien być wyeliminowany z opisu czynu i kwalifikacji prawnej czynu; - oraz art. 25 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy oskarżony, odpierając bezprawny, bezpośredni zamach na życie i zdrowie swoje oraz E. K., działał w warunkach obrony koniecznej. Stawiając powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez: - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, wskutek uznania, że oskarżony S. M.

(1)dopuścił się czynu z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 25 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.; a na wypadek nieuwzględnienia, że oskarżony działał w warunkach obrony koniecznej o: - zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyjęcie, iż oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał znamiona występku z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. oraz wymierzenie oskarżonemu kary nieizolacyjnej. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Skarga odwoławcza zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. w zakresie oceny prawnej zachowania oskarżonego podjętego wobec pokrzywdzonego D. G.

(1), a w konsekwencji także w zakresie kary, poza problemem obrony koniecznej. Na wstępie stwierdzić należy bezzasadność zarzutu obrazy prawa materialnego art. 25 § 1 k.k. polegającego na jego niezastosowaniu, albowiem brak podstaw do uznania, że oskarżony S. M.

(1)działał w graniach obrony koniecznej, czy też, że granice obrony koniecznej przekroczył (art. 25 § 2 lub 3 k.k.). Przepis art. 25 § 1 k.k. określający kontratyp obrony koniecznej stanowi, że nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Rozstrzygając o tym, czy sprawca działa w warunkach obrony koniecznej, należy przeanalizować elementy składające się na to pojęcie, takie jak: zamach na dobro prawne, bezprawność, bezpośredniość, rzeczywisty charakter oraz odparcie w granicach konieczności. W apelacji pełnych rozważań brak, a częściowo oparte są na domniemaniach. Zdaniem skarżącej skoro doszło do konfliktu między oskarżonym, a pokrzywdzonym, to mimo tego, że oskarżony uwolnił się od napastnika i uciekł do kuchni, to stan zagrożenia nadal trwał, bo pokrzywdzony w przeciwieństwie do oskarżonego był młodym, zdrowym człowiekiem. Tego dnia objawiał agresję także wobec E. K. (konkubiny oskarżonego), z którą się kłócił, którą popchnął na skutek czego upadła. Przedstawienie w apelacji faktów w sposób wybiórczy nie odzwierciedla przebiegu zdarzeń w mieszkaniu E. K., a zatem uniemożliwia ocenę czy zaistniały okoliczności wyłączające bezprawność czynu oskarżonego. Jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego do mieszkania E. K. (matki panny młodej) przybyli po zakończeniu przyjęcia weselnego goście: D. G.

(1), K. K.

(1)i K. K.

(2). Wszyscy byli pod wpływem alkoholu. D. G.

(1)usnął. Gdy został obudzony wszczął spór z E. K. na temat sfinansowania wesela. W toku awantury E. K. jak i jej konkubin tj. oskarżony S. M.

(1)(który nie uczestniczył w przyjęciu weselnym) zażądali od D. G.

(1)opuszczenia mieszkania. Pokrzywdzony nie wyszedł tylko zaatakował S. M.

(2), przewrócił go na ziemię i bił pięściami po głowie. Oskarżony zdołał uwolnić się od pokrzywdzonego, a wówczas na podłogę upadła popchnięta przez D. G.

(1)E. K.. Wzajemnie się wyzywali. Po wyswobodzeniu się oskarżony udał się do kuchni po nóż. Przybiegł z powrotem i zadał pokrzywdzonemu cios nożem w jamę brzuszną, mimo, że był powstrzymywany. Zachowanie oskarżonego zrelacjonowała dokładnie obecna w mieszkaniu K. K.

(1). Jak zeznała: „ E. chciała wyprosić D. z mieszkania, on stal obok drzwi wyjściowych, a ja stałam obok E.. Mówiłam do D. żeby dał spokój i wyszedł. D. stał jak wryty, nie chciał opuścić mieszkania. E. krzyczała, D. również krzyczał, wyzywali się wzajemnie. Obróciłam się w stronę salonu, wtedy S. nadbiegł z tym nożem (…). Stałam obok D., więc S. szedł w naszą stronę trzymał nóż podniesiony ostrzem do góry swojej twarzy. Gdy zbliżał się do D., to chwyciłam S. jakoś tak za rękę i za ostrze noża i wtedy przecięłam sobie środkowy palec prawej ręki (…) i opuściłam mieszkanie (…). Nie wiem dlaczego on szedł z nożem, nikt normalny tak się nie zachowuje” (zeznania K. K.

(1), k. 242, 62). Jak stwierdziła świadek „ w momencie wyjścia z nożem D. nie był tak agresywny, nikogo nie bił, stał jak wryty” (k. 242 verte). Również pokrzywdzony zeznał, że : „nie wydaje mi się, żeby pan S. miał powód aby bronić się nożem” (k. 244). Przebieg zdarzenia dokładnie przedstawił Sąd Okręgowy w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku i prawidłowo skonstatował, że oskarżony nie działał w ramach obrony koniecznej tylko kierował się chęcią odwetu. Warunkiem podmiotowym obrony koniecznej jest świadomość zamachu i wola obrony. Obrona jest traktowana jako konieczna wtedy, gdy służy odparciu zamachu bezprawnego i bezpośredniego. Musi być podjęta odpowiednio do zagrożenia i w granicach konieczności dla ratowania zagrożonego dobra. W chwili gdy oskarżony zakończył starcie fizyczne z pokrzywdzonym i udał się do kuchni, ustało niebezpieczeństwo naruszenia jego dobra prawnie chronionego. Pokrzywdzony D. G.

(1)był już w pobliżu drzwi wyjściowych z mieszkania w otoczeniu innych osób, tj. E. K., z którą się kłócił oraz K. K.

(1). W tym momencie podbiegł do niego oskarżony z nożem w ręku. Na ten widok za nóż chwyciła K. K.

(1), kalecząc się, bo chciała powstrzymać oskarżonego S. M.

(1). Jak zeznaje świadek, D. G.

(1)stal „jak wryty”. Wtedy oskarżony zadał mu cios w jamę brzuszną. W żadnym razie oskarżony nie odpierał zamachu, nie było żadnego niebezpieczeństwa natychmiastowego naruszenia jego nietykalności. Pokrzywdzony nie wykonał jakiegokolwiek gestu, który mógłby wywołać u obecnych przekonanie, że stwarza obiektywne zagrożenie dla chronionego prawem dobra. Jedynie trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zachowanie oskarżonego było motywowane chęcią odwetu za wcześniejsze zaatakowanie go i doznany ból, a może i za zbyt ciepłe wcześniejsze zachowanie D. G. wobec konkubiny oskarżonego, o którą był zazdrosny. Żadna z obecnych w mieszkaniu osób nie stwierdziła, by D. G.

(1)stanowił dla kogoś zagrożenie, a jakakolwiek interwencja oskarżonego byłaby w ogóle uzasadniona. Poprzez ugodzenie D. G.

(1)w jamę brzuszną nożem kuchennym, oskarżony spowodował u niego ranę kłutą penetrującą do jamy otrzewnowej z uszkodzeniem jelita cienkiego i krezki z masywnym krwotokiem do jamy otrzewnowej, powodując ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci choroby realnie zagrażającej życiu, przy czym miał ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem. Wobec udzielenia pomocy medycznej pokrzywdzonemu nie doszło do jego śmierci. W realiach przedmiotowej sprawy zasadny jest zarzut apelacji o braku podstaw do przypisania oskarżonemu działania w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia D. G.

(1). Sąd Okręgowy przyjął bowiem za podstawę skazania art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie potwierdza słuszności skazania oskarżonego za usiłowanie zabójstwa D. G.

(1). W szczególności błędne są ustalenia dotyczące zamiaru działania oskarżonego S. M.

(1). Zamiar – choć istnieje tylko w świadomości sprawcy – jest faktem psychologicznym, podlega więc dowodzeniu jak okoliczności ze sfery przedmiotowej z zastosowaniem odpowiednich zasad dowodzenia i wnioskowania. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wniosek dotyczący zamiaru zabójstwa (choćby ewentualnego), nie może opierać się na samym tylko fakcie użycia niebezpiecznego narzędzia oraz sposobu działania polegającego zwłaszcza na godzeniu w ważne dla życia okolice ciała, lecz powinien znaleźć potwierdzenie w całokształcie okoliczności czynu oraz cechach osobowości sprawcy (np. wyrok SN z 9.05.1974 r., III KR 388/73, OSNKW 1974, nr 7-8 z glosą W> Woltera, PiP 1975, nr 2; wyrok SA w Poznaniu z 30.05.1995 r., II Akr 153/95, OSA 1998, nr 9). W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, że : dla przyjęcia zamiaru sprawcy usiłowania zabójstwa nie są wystarczające tylko przesłanki przedmiotowe, lecz niezbędne jest także rozważenie przesłanek natury podmiotowej, jak i tła i powodów zajścia, pobudek działania sprawcy, stosunku do pokrzywdzonego, osobowości i charakteru sprawcy, jego dotychczasowego trybu życia, zachowania się przed i po popełnieniu czynu oraz innych okoliczności, z których niezbicie wynikałoby, że oskarżony chcąc spowodować uszkodzenie ciała, swą zgodą stanowiącą realny proces psychiczny, towarzyszący czynowi, obejmował tak wyjątkowo ciężki możliwy skutek jakim jest śmierć ofiary (wyrok SN z 21.01.1985 r., I KR 320/84, OSNPG 1986, nr 2). Sąd Okręgowy przy ustalaniu zamiaru sprawcy, nadmierną wagę przydał okolicznościom przedmiotowym czynu. Uznał, że skoro oskarżony zadał pokrzywdzonemu cios nożem w jamę brzuszną, która jest ważną dla życia ludzkiego częścią ciała, a nie inną część ciała, to był mu obojętny skutek. Nadto negatywne nastawienie do pokrzywdzonego wskazuje, że chciał wyrządzić mu poważną krzywdę. Konkludując, Sąd orzekający powołał się na to, że u oskarżonego nie został stwierdzony żaden intelektualny deficyt, to wie, że godząc nożem w jamę brzuszną można spowodować skutek w postaci śmierci człowieka. Zespół tych okoliczności – zdaniem Sądu Okręgowego – obligował do przypisania oskarżonemu zamiaru ewentualnego usiłowania zbrodnia zabójstwa. Prawidłowe są ustalenia i ocena sądu w zakresie strony przedmiotowej. Jak już wyżej wskazano uzewnętrznione przejawy zachowania sprawcy nie determinują określenia zamiaru działania. Konieczne jest także rozważenie przesłanek podmiotowych, a te zostały potraktowane marginalnie i niezbyt precyzyjnie. Ustalenie, że „ w przypadku oskarżonego nie został stwierdzony żaden deficyt intelektualny” (k. 282), nie do końca przystaje do treści opinii sądowo-psychiatrycznej, w której mowa o istotnym osłabieniu kontroli intelektualnej, przekładającej się na ograniczenie kontroli emocji i popędów. Biegli lekarze psychiatrzy orzekli, że tempore criminis oskarżony S. M.

(1)miał ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 31 § 2 k.k. (opinia sądowo-psychiatryczna – k. 173-177). Na rozprawie sądowej biegli stwierdzili, że : „stan zdrowia psychicznego oskarżonego był zbliżony bardziej do pełnej niepoczytalności. Była utracona kontrola nad zachowaniem oskarżonego nie całkowicie, ale w większości” (uzupełniająca opinia biegłych lekarzy psychiatrów – k. 258-259). Stwierdzenie u oskarżonego organicznego uszkodzenia w obrębie Centralnego Układu Nerwowego, którego obecność powoduje istotne osłabienie kontroli intelektualnej, przekładające się na ograniczenie kontroli emocji i popędów, ma bardzo duże znaczenie dla ustaleń o podmiotowej stronie czynu, w szczególności związanych z udowodnieniem sprawcy zamiaru ewentualnego jeżeli przyjąć, że ta postać umyślności wymaga w pierwszej kolejności wykazania strony intelektualnej. Przyjęcie, że sprawca usiłował dokonać zabójstwa człowieka, wymaga oprócz przesłanek przedmiotowych wykazania, że sprawca ten skutek śmiertelny przewidywał i nań się godził. Rozpoznane u oskarżonego mankamenty stanu zdrowia psychicznego (w obu jego aspektach) przy określeniu przez biegłych stanu zbliżonego do pełnej niepoczytalności, nie pozostają bez wpływu na możność przewidywania przez oskarżonego skutku przestępczego działania, w tym uświadomienia zaistnienia skutku tak dalece idącego jakim jest śmierć człowieka. Zdaniem Sądu Apelacyjnego oskarżony S. M.

(1)zadając pokrzywdzonemu cios nożem kuchennym w jamę brzuszną ze średnią siłą, miał zamiar spowodowania u ofiary ciężkich obrażeń ciała. Nie obejmował swoją świadomością, zwłaszcza z uwagi na stan psychiczny, możliwości pozbawienia życia człowieka. To wyklucza przypisanie mu działania w zamiarze ewentualnym zabójstwa pokrzywdzonego. Z podniesionych wyżej przyczyn Sąd Apelacyjny podzielając zarzut i wniosek apelacji obrończyni oskarżonego, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wyeliminował z opisu czynu przypisanego oskarżonemu w pkt I części rozstrzygającej ustalenie o działaniu w zamiarze pozbawienia życia D. G.

(1), a z podstawy prawnej skazania przepisy art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Tym samym za podstawę skazania przyjęto art. 156 § 1 pkt 2 k.k. określający spowodowanie ciężkiego uszczerbku w postaci choroby realnie zagrażającej życiu, w zw. z art. 31 § 2 k.k. Przepis części szczególnej był podstawą wymierzenia oskarżonemu kary roku pozbawienia wolności. Orzeczenie kary w tej wysokości było możliwe przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k., albowiem od dnia 13 lipca 2017 r., a zatem także w chwili orzekania w drugiej instancji czyn z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.k. zagrożony jest karą pozbawienia wolności nie krótszą od lat 3 (art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego – Dz.U.2017.773). Kara roku pozbawienia wolności tj. w granicach ustawowego minimum, uzasadniona jest niskim stopniem winy oskarżonego, wynikającym m.in. z działania sprawcy w warunkach art. 31 § 2 k.k. (w stopniu ograniczonej poczytalności zbliżonym do stanu z art. 31 § 1 k.k.), brakiem trwałego uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego, przypadkowego charakteru zdarzenia. Oskarżony S. M.

(1)ma 65 lat, nie był dotychczas karany, cieszy się dobrą opinią w miejscu zamieszkania. Z tych też przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec oskarżonego warunkowego zawieszenia wykonania, albowiem jest to wystarczające dla osiągniecia celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa (art. 69 § 1 k.k.). Oskarżony aktualnie leczy się psychiatrycznie. Jak orzekli biegli lekarze psychiatrzy konieczne jest dalsze jego leczenie celem ustabilizowania stanu psychicznego (k. 258). Zdarzenie będące przedmiotem osądu w niniejszej sprawie było incydentem w jego życiu, oskarżony bardzo przeżywa to co się stało. Jak stwierdzili biegli psychiatrzy, z uwagi na uszkodzenie (...) to przeżywanie jest nadmierne. Czyn przez niego popełniony nie był zgodny z jego linią życiową. Zdaniem Sądu odwoławczego oskarżony nie jest sprawcą zdemoralizowanym, wymagającym resocjalizacji w warunkach zakładu karnego. W ocenie biegłych lekarzy psychiatrów, aktualnie stan zdrowia psychicznego oskarżonego jest przeciwskazaniem do izolacji więziennej. Dwuletni okres próby i zobowiązanie oskarżonego do informowania sądu o przebiegu okresu próby, będzie przejawem kontroli jego zachowania i spełni cele kary określone w art. 53 § 1 k.k. Z tych przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku. O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze i opłacie za obie instancje orzeczono na podstawie art. 627 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k. i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych t.jedn. Dz.U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223 z późn. zm. SSA Witold Franckiewicz SSA Barbara Krameris SSA Wojciech Kociubiński