art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1383 ze zm.) – zwanej dalej ustawą – ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w ust. 1a i 1b, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.
184 ust. 1 ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – tj. 1 stycznia 1999r. – osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
art. 184 ust. 2 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem – pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia.
1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Z cytowanych norm prawnych wynika, iż odwołujący nabędzie prawo do wcześniejszej emerytury w przypadku łącznego spełnienia przesłanek: - ukończenia wieku 60 lat, - legitymowania się okresem ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat, przypadającym na dzień 1 stycznia 1999r., - legitymowania się 15 letnim okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, przypadających na dzień 1 stycznia 1999r., - nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska tylko rodzaj rzeczywiście powierzonej pracy ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2015r. sygn. akt III AUa 168/15 LEX nr 1761793 ). Ubezpieczony J. D. wiek emerytalny 60 lat ukończył w dniu 29 października 2015r., na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się 25 - letnim okresem składkowym i nieskładkowym, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Kwestią sporną pozostawało, czy odwołujący na dzień 1 stycznia 1999r. posiada 15 - letni okres pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego pozwoliły na przyjęcie, że ubezpieczony w okresie spornym od dnia 15 września 1977r. do dnia 30 czerwca 1987r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych wymienioną w stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. wykazie A dziale I ( „ W górnictwie ” ) poz.3, to jest „ wydobywanie, obróbka i przeróbka surowców skalnych oraz wydobywanie ropy naftowej i gazu ”. W zakresie dotyczącym surowców skalnych przepis ten zawiera różne rodzaje prac, a mianowicie prace polegające na wydobywaniu surowców skalnych oraz prace polegające na obróbce, czy też przeróbce takich surowców. Użyty w tym przepisie znak interpunkcyjny – przecinek i następnie spójnik „ i ” mają znaczenie enumeratywne i oznaczają, że dostatecznym do uznania kwalifikowanego charakteru pracy jest, aby odnosiła się ona tylko do samego wydobycia surowców skalnych, czy też do samej obróbki, przeróbki takich surowców. A właśnie taką pracę polegającą na obróbce surowców skalnych wykonywał ubezpieczony. Zajmował się obsługą urządzenia zwanego kruszarką, które rozdrabniało spieczone wcześniej w piecu łupki, czyli skałę. W tym miejscu wypada dodać, iż zakres działalności Przedsiębiorstwa (...) obejmował przetwarzanie łupków, które były dostarczane z kopalni i jako takie Przedsiębiorstwo to należało do branży górniczej. Ustalając powyższe w zakresie faktycznie wykonywanej przez ubezpieczonego pracy Sąd oparł się na zeznaniach świadków S. S. i T. S., które były współpracownikami ubezpieczonego i stąd niewątpliwie posiadają wiedzę co do rzeczywiście wykonywanej przez niego pracy, korelujących z nimi zeznaniach ubezpieczonego, a także powołanej w sprawie dokumentacji, tu zwłaszcza świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 8 sierpnia 1989r. wydanym, jeszcze w trakcie trwanie zatrudnienia ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie . Zaznaczyć należy, iż Sąd starał się ustalić, gdzie znajdują się akta osobowe ubezpieczonego z okresu jego zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...). W tym celu zwracał się o informację do byłych członków rady nadzorczej firmy (...), L. D. i M. B., którzy oświadczyli, iż nie znają miejsca przechowywania takiej dokumentacji. Z treści odwołania ubezpieczonego wynika natomiast, iż Przedsiębiorstwo zostało zlikwidowane. Pomimo braku tych dowodów Sąd uznał, iż pozostały materiał dowodowy jest wystarczający do stanowczego rozpoznania sprawy. Po zaliczeniu wymienionego uprzednio okresu spornego do pracy w warunkach szczególnych uznanej przez organ rentowy, ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999r. posiada wymagany co najmniej 15 – letni okres takiej pracy. Zatem spełnia wszystkie niezbędne przesłanki do przyznania dochodzonego świadczenia. Wypada dodać, iż organ rentowy zaliczył do pracy w warunkach szczególnych ponad 9 – letni okres zatrudnienia ubezpieczonego na przeróbce mechanicznej węgla w KWK (...), w oparciu o świadectwo pracy w warunkach szczególnych, w którym Kopalnia zakwalifikowała tą pracę jako wymienioną w Wykazie B dziale IV poz.9 – „ prace wykonywane bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla w zakładach górniczych (… ) ”. Takie prace świadczone w wymiarze co najmniej 20 lat uprawniają do przejścia na emeryturę wcześniejszą w wieku 55 lat w przypadku mężczyzn, stosownie do §8a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Jednocześnie,
ust.3 rozporządzenia mogą być zakwalifikowane na prawo do emerytury wcześniejszej na prawo do emerytury z §4 rozporządzenia (§4 ust.3 rozporządzenia – do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, o których mowa w ust.1, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w §5 – 10; por. również uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2002r. II UKN 53/01 ). W konsekwencji powyższego, na podstawie powołanych norm prawnych oraz art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd w pkt 1 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 1 maja 2017r. W pkt 2 wyroku Sąd na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie, a mianowicie odnośnie żądania przyznania świadczenia za okres wcześniejszy niż w pkt.1 wyroku, to jest od dnia 4 listopada 2015r. Zgodnie bowiem z art.129 ust.1 ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust.2. Skoro ubezpieczony kolejny wniosek o przyznanie prawa do emerytury złożył w dniu 11 maja 2017r., to świadczenie przysługuje mu od początku tego miesiąca, jak orzeczono w pkt 1 wyroku. Wypada dodać, że wprawdzie decyzją zaskarżoną z dnia 1 czerwca 2017r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury z uwagi na brak spełnienia przesłanek z tego przepisu uzasadniających ponowne rozpatrzenie sprawy, tym niemniej Sąd uznał, iż przesłanki takie zostały zrealizowane w sytuacji, gdy ubezpieczony przed Sądem powołał się na nowe dowody w postaci zeznań świadków na okoliczność wykonywanej przez siebie pracy. Stąd Sąd rozpoznawał sprawę merytorycznie i prowadził szczegółowe postępowanie dowodowe w tym zakresie. (-) SSO Grzegorz Tyrka
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.