Sygn. akt IV U 673/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Jerzy Zalasiński Protokolant sekr. sądowy Monika Świątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. w S. odwołania J. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...), z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...), z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...), z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...), z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...), z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...), z dnia 20 czerwca 2016 r. Nr (...) w sprawie J. S., z udziałem ubezpieczonych: I. N., T. B., J. D., R. G., T. G., A. K., E. Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o ustalenie niepodlegania ubezpieczeniom społecznym i należności z tytułu składek oddala odwołanie od wszystkich decyzji. Sygn. akt IV U 673/16 UZASADNIENIE Decyzjami z dnia 20 czerwca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), stwierdził, że T. B., J. D., R. G., T. H., A. K., E. Ł., I. N. w przedziałach czasowych wyznaczonych od 1 września 2012 r. do 25 listopada 2015 r., podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, i wypadkowemu jako zleceniobiorcy u płatnika składek Szkoła (...). Jednocześnie, organ rentowy ustalił dla ubezpieczonych podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. W uzasadnieniach decyzji ZUS podał, że przedmiotem umów łączących wskazane osoby i płatnika składek było zamówienie u artysty- wykonawcy dzieła z zakresu artystycznej działalności dydaktycznej. Umowy te stanowiły umowy o świadczenie usług, ponieważ wykonywanie tych czynności było czynnościami powtarzalnymi, które wymagały starannego działania, przekazywanie umiejętności gry na instrumencie stanowi proces nauczania, płatnik składek zawierał najpierw umowy o dzieło, a następnie, przy tożsamym przedmiocie umów, umowy zlecenia, umowy nie określały jaki rezultat miałby powstać w efekcie wykonania tychże czynności, sama możliwość kontroli wykonywanej pracy przez płatnika składek nie stanowi, że czynność ta była sprawdzianem umówionego rezultatu na istnienie wad fizycznych, gdyż nie możliwe było określenie, jakimi wadami fizycznymi mógłby być obciążony rezultat pracy zainteresowanego (decyzje k. 1003-1071 akt organu rentowego). Od decyzji tych odwołania złożył płatnik składek- J. S.. Zarzucił poczynienie błędnych ustaleń faktycznych oraz błędne uznanie, że pomiędzy nim, a osobami wskazanymi w decyzjach zawarte zostały umowy zlecenie, podczas gdy prawidłowa kwalifikacja okoliczności faktycznych i zamiaru stron prowadzi do wniosku, iż przywołane osoby łączyły umowy o dzieło. Nauczyciele prowadzili bowiem lekcje z uczniami w oparciu o autorskie programy nauczania, a rezultat pracy był weryfikowany na egzaminach. Do obowiązków nauczycieli należało również wykonanie koncertów. Rezultat tych umów mógł zostać oceniony w postaci koncertu czy też zdobycia przez ucznia określonych umiejętności. Nauczyciele wykonywali autorski program nauczania, który sam w sobie jest dziełem oraz utworem. Wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Nauczyciele mieli swobodę w kształtowaniu procesu nauki ucznia, czego wyrazem było sporządzanie autorskich planów nauczania. Dlatego też, mając na uwadze wykształcenie artystyczne stron umów, sporządzanie przez nich autorskich programów, weryfikowanie wyników nauki na egzaminach oraz koncertach, sporne umowy stanowiły umowy o dzieło. W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wnosił o ich oddalenie. W uzasadnieniu argumentował, iż przedmiotem umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry oznaczonego celu, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu, ale jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Celem podjętych przez nauczycieli czynności nie było osiągnięcie konkretnego rezultatu, który podlegałby ocenie. Za wykonanie czynności, a nie za osiągnięcie rezultatu ubezpieczony otrzymywał wynagrodzenie. Skoro ubezpieczeni zajmowali się nauczaniem gry na instrumencie muzycznym, to podejmowali powtarzające się czynności o tym samym charakterze. Otrzymywane wynagrodzenie uzależnione było od ilości powtarzanych czynności. O klasyfikacji umowy o dzieło decyduje wykonanie dzieła, a nie czynności zmierzające do jego wykonania. Dlatego też wynik starań podjętych w celu osiągniecia rezultatu wyróżnia umowę o dzieło. Czynności wykonywane w ramach przedmiotowych umów miały charakter ciągły i powtarzalny, a otrzymywane przez ubezpieczonych wynagrodzenie uzależnione było od ilości powtarzanych czynności. W przedmiotowych umowach nie ma również regulacji dotyczącej odpowiedzialności ubezpieczonych za wady dzieła. Jedno z podstawowych kryteriów odróżniających umowę o dzieło od umowy zlecenia jest możliwość poddania umówionego rezultatu sprawdzeniem na istnienie wad fizycznych. Decyzją z dnia 20 czerwca 2016 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) w zw. z art. 29 ust. 1 i art. 9b ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 272 ze zm.) stwierdził, że dla płatnika składek Szkoła (...) kwota należnych składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynosi łącznie 143,69 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że płatnik składek zawierał z ubezpieczonymi T. B., J. D., R. G., T. H., A. K., E. Ł. umowy o dzieło, które w rzeczywistości stanowiły umowy o świadczenie usług (decyzja k. 1075-1079 akt organu rentowego). Od tej decyzji odwołanie wniósł płatnik składek. Zawarł w nim analogiczną argumentację przemawiającą za tym, iż przedmiotowe umowy stanowiły umowy o dzieło. W konsekwencji nie powstał obowiązek uiszczenia składek na rzecz Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W odpowiedzi na to odwołanie, organ rentowy wniósł jego oddalenie wskazując, iż okoliczności sprawy przemawiały za uznaniem przedmiotowych umów za umowy o świadczenie usług. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Płatnik składek J. S. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Szkoła (...). Miejscem wykonywania tej działalności jest M., C., J. oraz M.. Działalność ta polega na świadczeniu usług w zakresie nauki gry na instrumentach muzycznych oraz podwyższaniu poziomu umiejętności wokalnych. W związku z prowadzoną działalnością w przedziale czasowym od 1 września 2012 r. do 25 listopada 2015 r., J. S. zawierał szereg umów o dzieło na czas określony, tj. jednego miesiąca, z T. B., J. D., R. G., T. H., A. K., E. Ł. oraz I. N., których przedmiotem była edukacja dzieci w dziedzinie muzyki, tj. nauka gry na instrumencie albo udzielanie lekcji wokalnych. W tym celu każdy z nauczycieli przygotowywał autorski program nauczania. Program ten zależał od potrzeb i umiejętności konkretnego ucznia, dlatego też cechował go pewien poziom zindywidualizowania, przy czym w ramach poszczególnych etapów nauki- klas, określony zostawał poziom, który uczeń powinien osiągnąć. Nauka klientów szkoły muzycznej prowadzona była w systemie semestralnym, który kończył egzamin. Warunkiem zaliczenia nauki było uzyskanie przez ucznia pozytywnej oceny z egzaminu. W ramach egzaminu uczeń wykonywał samodzielnie określony utwór. Do obowiązków nauczycieli należał również udział w egzaminie oraz w koncercie, co polegało na wspólnym wykonaniu przez nauczyciela i ucznia wybranego utworu. Nauczyciele zobowiązani byli również do uczestnictwa w okazjonalnych koncertach np. z racji świąt Bożego Narodzenia. Osiągnięcie dobrych wyników przez uczniów wpływało na możliwość przydzielenia określonemu nauczycielowi nowych uczniów, czyli zwiększenie ilości pracy, a w konsekwencji na potencjalne zwiększenie wynagrodzenia. Wysokość wynagrodzenia zależała od liczby lekcji i uczniów, która była przypisana do nauczyciela. Zazwyczaj lekcje udzielane były indywidualnie, rzadziej w grupach dwuosobowych. W razie gdyby uczeń nie otrzymał pozytywnej oceny z egzaminu, tj. nie wykonał utworu o określonym stopniu trudności, to został skreślany z listy słuchaczy. Nauczyciel otrzymywał wówczas wynagrodzenie, jednakże nie mógł kontynuować pracy z uczniem, co skutkowało pozbawieniem możliwości uzyskiwania z tego tytułu zarobków w przyszłości. Po 25 listopada 2015 r. J. S. kontynuował prowadzenie szkoły muzycznej. Działalność ta wykonywana była w dalszym ciągu ten sam sposób, przy czym ubezpieczeni zatrudnieni zostali w oparciu o umowy o świadczenie usług. Zakres czynności wykonywanych przez ubezpieczonych w trakcie obowiązywania umów o dzieło jak i umów o świadczenie usług nie zmienił się i był tożsamy. Decyzję o zmianie rodzaju umów J. S. podjął pod wpływem doniesień medialnych o ryzyku przeprowadzenia kontroli przez ZUS i ewentualnym naliczaniu kar i odsetek (zeznania świadka J. K. k. 240v-241 akt sprawy, zeznania płatnika składek J. S. k. 241v-242v akt sprawy, zeznania ubezpieczonych: T. B. k. 218v-219 akt sprawy, J. D. k. 242v-243 akt sprawy, T. H. k. 243-243v akt sprawy, A. K. k. 243v-244 akt sprawy, I. N. k. 244-244v akt sprawy, R. G. k. 250-250v akt sprawy, E. Ł. k. 250v-251 akt sprawy, dokumenty zgromadzone w aktach organu rentowego, m. in. wydruk z (...), umowy o dzieło, programy nauczania). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołania płatnika składek J. S. nie są zasadne i podlegają oddaleniu. Kwestią sporną w okolicznościach niniejszej sprawy była kwalifikacja prawna umów zawieranych między płatnikiem składek i T. B., J. D., R. G., T. H., A. K., E. Ł., I. N.. Rodzaj tych umów rzutował na zasadność objęcia przywołanych osób obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi oraz wpływał na ewentualny obowiązek płatnika składek w uiszczaniu składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W myśl zaś art. 12 ust. 1 wymienionej ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Stosownie zaś do treści art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, składkę na Fundusz ustala się od wypłat stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Podkreślenia wymaga, iż decydujące dla kwalifikacji umowy ma nie nazwa ani zamiar strony istniejący przy jej zawarciu, lecz to, jakie wykazuje ona cechy. Nie nazwa zawartej umowy, ale jej rzeczywisty przedmiot, a także rodzaj i okoliczności jej wykonania świadczą o typie umowy. Pogląd ten został wypracowany w orzecznictwie, a można go wywnioskować przykładowo z lektury uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 9 lipca 2008 r. I PK 315/
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.