w związku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. z 2013 roku, poz. 167) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, bowiem był niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2. art. 21a ustawy z 16 kwietnia 2004 roku powołanej w punkcie 1 w związku z art.
w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. z 2002 roku, Nr 236, poz. 1991) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, bowiem był niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Rejonowy wskazał, że zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy prawa nie mogły stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu. Sąd Rejonowy dodał, że z opinii biegłego wynika, że powód otrzymał świadczenia z tytułu podróży służbowych (ryczałt za nocleg, dietę) w zakresie uregulowanym w przepisach wewnątrzzakładowych. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na mocy art. 102 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 w związku z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 roku, poz. 490 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia pozwu. Sąd Rejonowy wskazał, że w sprawie zachodziła szczególna sytuacja, uprawniająca do skorzystania z art. 102 k.p.c. Z jednej strony powód był subiektywnie przekonany o zasadności powództwa w związku z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. Z drugiej strony przed Trybunałem Konstytucyjnym toczyło się postępowanie w zakresie zgodności z konstytucją przepisów regulujących prawo do ryczałtu za nocleg dla kierowców w transporcie międzynarodowym od 2015 roku i powód mógł ocenić ryzyko wytoczenia powództwa, będąc reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika. Pozwana wniosła zażalenie na punkt 2 wyroku Sądu Rejonowego, domagając się jego zmiany poprzez zasądzenie od powoda na swoją rzecz kwoty 1 000 zł tytułem poniesionych wydatków związanych ze sporządzeniem opinii uzupełniającej oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych przed Sądem I instancji oraz w postępowaniu zażaleniowym. Pozwana zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: - art. 102 k.p.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu w sytuacji, gdy brak było podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, a w konsekwencji obciążenie kosztami postępowania powoda jako strony przegrywającej proces jedynie w części, - art. 98 k.p.c. polegające na jego niezastosowaniu i nie zasądzeniu na rzecz pozwanej zwrotu kosztów sądowych, tj. zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego w kwocie 1 000 zł. Na uzasadnienie podano, że orzeczenie Sądu Rejonowego w Gliwicach jest wadliwe, bowiem nie zachodzą podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. Pozwana podała, że wypłaciła powodowi należności z tytułu podróży służbowych (diety, ryczałty za nocleg) zgodnie z obowiązującymi regulacjami wewnątrzzakładowymi. Pozwana dodała, że problemy interpretacyjne, które powstały na tle niejednolitego orzecznictwa sądów powinny były skłaniać powoda i jego pełnomocnika do jeszcze większej ostrożności w występowaniu na drogę sądową. Rozbieżności w orzecznictwie, wątpliwości co do zgodności przepisów z Konstytucją, sporny stan faktyczny i prawny to okoliczności, które tym bardziej powinna brać pod uwagę strona wytaczająca powództwo i powinna brać pod uwagę związane z tym ryzyko. Okoliczności te nie mogą prowadzić do zwolnienia od kosztów, choćby częściowego, gdyż w takim samym stopniu usprawiedliwiają stanowisko strony powodowej, jak i pozwanej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: zażalenie pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie. Zasada rozstrzygnięcia o kosztach procesu została zawarta w art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia prawa i celowej obrony. Ustawodawca przewidział możliwość odstąpienia od tej zasady w art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd Rejonowy skorzystał z art. 102 k.p.c. i prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko. Należy podnieść, że skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 102 k.p.c. należy do decyzji sądu orzekającego w danej sprawie, jeżeli uzna on, że zachodzą ku temu przesłanki; natomiast ingerencja sądu odwoławczego w takie orzeczenie jest bardzo ograniczona i odbywa się wówczas, gdy Sąd I instancji nie uzasadnił swojego stanowiska w tym zakresie oraz w wypadku uznania, że ocena ta jest zupełnie dowolna. W niniejszej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 maja 2013 roku, w sprawie I PK 13/13, wskazał, że skorzystanie z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i to do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady (art. 98 § 1 k.p.c.) obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ingerencja w to uprawnienie sądu, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach procesu, następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że dokonana ocena jest dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw. Należy zwrócić uwagę, że uprawnienia kierowców w ruchu międzynarodowym do ryczałtu za nocleg podczas podróży służbowej należy do złożonych zagadnień prawnych. Rozbieżności w orzecznictwie oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 roku w sprawie K 11/15 w zakresie ryczałtu za nocleg stanowią „szczególnie uzasadniony wypadek” w rozumieniu art. 102 k.p.c. Należy przypomnieć, że do czasu wejścia w życie noweli nie obowiązywał art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców (tj. przed dniem 3 kwietnia 2010 roku, ustawa z dnia 12 lutego 2010 roku o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 43, poz. 246)), i podróże kierowców nie stanowiły podróży służbowych w rozumieniu art.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 roku, w sprawie II PZP 1/14, przesądziła, że zwrot kosztów noclegu kierowca powinien otrzymać według reguł takich jak w podróży służbowej, mimo iż ustawa dopiero od 3 kwietnia 2010 roku kwalifikuje pracę kierowców, jako podróż służbową. Za okres wcześniejszy prawnej przeszkody nie stanowiła uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 roku, w sprawie II PZP 11/08, na co zwrócono uwagę w wyroku Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2013 roku, w sprawie II PK 144/12. Ta temporalna kwestia jest aprobowana w judykaturze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2016 roku, w sprawie II PK 111/15). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 lutego 2017 roku w sprawie I PK 300/15 (opublikowany w LEX Nr 2242158) wskazał, że aktualnie mamy więc podobną sytuację, w której art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców nie obowiązuje zakresowo, co nie wyklucza zasadności roszczeń powoda z tytułu roszczeń związanych z podróżą służbową, przy pełnej aprobacie retrospektywnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 r oku. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 lutego 2017 roku wskazał, że obowiązująca ustawa o czasie pracy kierowców mając charakter lex specialis względem przepisów Kodeksu pracy, zawiera definicję podróży służbowej. Naturalną formułą rekompensat takich podróży jest zwrot kosztów pracownikowi. W tym aspekcie normą szczegółową był art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, który został wyeliminowany z porządku prawnego mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jednak w ten sposób nie powstała luka w przepisach, gdyż podstawowe metody wykładni prawa pozwalają na rozstrzygnięcie spornego zagadnienia, choć jej wybór może być różny. Z jednej strony, poprzez art. 2 ust. 7 ustawy o czasie pracy kierowców można, poszukiwać podstawy prawnej do ustanowienia zasad zwrotu należności z tytułu podróży służbowej w związku z art.
4 ustawy o czasie pracy kierowców, zgodnie z którym w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisy Kodeksu pracy. Przepis art.
ma charakter powszechnie obowiązujący i dotyczy także kierowców w transporcie międzynarodowym jako pracowników. Agregacja powyższych argumentów prowadzi do wniosku, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 roku, w sprawie K 11/15, nie stosuje się art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o czasie pracy kierowców, ale stosuje się art.
w przypadku, gdy pracodawca nie uregulował zasad zwrotu należności z tytułu podroży służbowej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę. W związku z powyższym w obrocie prawnym pozostały przepisy o podróży służbowej (art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców, jak też art.
k.p., zgodnie z którym pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej). Zatem stanowisko Sądu Rejonowego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 roku w sprawie K 11/15 pozbawił kierowców prawa do ryczałtu za noclegi, jest błędne. W orzecznictwie powstał problem, czy pracodawca może w regulacjach wewnątrzzakładowych unormować uprawnienie kierowców do ryczałtu za nocleg mniej korzystnie, aniżeli przewidują to przepisy Kodeksu pracy. Uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2017 roku w sprawie III PZP 2/17 ostatecznie przyjęto, że ryczałt za nocleg w podróży służbowej kierowcy zatrudnionego w transporcie międzynarodowym może zostać określony w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę (art.
2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.) oraz w § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 167). Sąd Rejonowy przy orzeczeniu o kosztach procesu rozważył stanowiska stron i przyjął, że w okolicznościach sprawy powód mógł być subiektywnie przekonany o zasadności zgłoszonych roszczeń, i w związku z tym postanowił nie obciążać w całości powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanej. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy uzasadnił swoje stanowisko w zakresie dotyczącym zastosowania w sprawie dobrodziejstwa z art. 102 k.p.c. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do ingerencji w to rozstrzygnięcie. Ocena dokonana przez Sąd Rejonowy nie jest oceną dowolną. Na podstawie art. 397 § 1 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c. należało oddalić zażalenie pozwanej. (-) SSR(del.) Anna Capik-Pater (-) SSO Grzegorz Tyrka (-) SSO Teresa Kalinka Sędzia Przewodniczący Sędzia
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.