X GC 213/15

Sygn. Akt. X GC 213/15 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 27 października 2014 roku wniesionym do Sądu Okręgowego w Poznaniu powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. wniosła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzeczenie nim, że pozwany Zakład Usług (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. ma zapłacić na rzecz powoda kwotę 246.123 zł. wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty 198.030 złotych od dnia 4 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty i od kwoty 48.093 złote od dnia 18 września 2014 roku do dnia zapłaty i kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania pozwu powód wskazał, iż powyższa kwota dochodzona jest tytułem podwyższenia wynagrodzenia należnego powodowi z tytułu umowy zawartej z pozwanym w dniu 5 listopada 2009 roku. Umowa ta obejmowała świadczenie powoda w postaci pełnienia funkcji Inżyniera Kontraktu w ramach inwestycji w rozumieniu warunków kontraktowych (...) oraz pełnienie przez Inżyniera funkcji inspektora nadzoru zgodnie z polskim prawem budowlanym dla kontraktów o roboty budowalne realizowane w ramach projektu Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w B. ul. (...) wraz z budową kanalizacji sanitarnej przy ul. (...) w B. i wykonanie sieci kanalizacji sanitarnej w ul. (...) w B.. W umowie strony przewidziały, iż rozpoczęcie realizacji przedmiotu umowy nastąpi z dniem zawarcia umowy natomiast zakończenie w dniu 5 stycznia 2016 roku. W ramach powyższego terminu wykonania wyodrębniono dwa etapy: - nadzór nad robotami budowlanymi prowadzonymi w ramach inwestycji przez okres 38 miesięcy; - nadzór w okresie gwarancyjnym dla Kontraktów na roboty budowlane / dostawy przez okres 36 miesięcy. W tym okresie zastrzeżono również obowiązek Inżyniera polegający na sporządzaniu Raportów Końcowych dla Inwestycji oraz Kontraktów. W umowie strony ustaliły, że wynagrodzenie przysługujące powodowi za pełnienie funkcji Inżyniera Kontraktu w okresie od dnia podpisania umowy do dnia 5 stycznia 2016 roku będzie wynosiło 483.606,56 złotych. Jednocześnie strony przewidziały w umowie odrębne zasady obliczania wynagrodzenia należnego powodowi za dwa okresy realizacji umowy tj. za okres realizacji umowy i za okres sprawowania nadzoru w okresie gwarancyjnym. Strony przewidziały, iż okres nadzoru na Inwestycją będzie trwał 38 miesięcy. Zadanie 2 objęte umową zostało wykonane w dniu 28 grudnia 2012 roku a więc w okresie, w jakim powód był zobowiązany do świadczenia usług (...) w czasie realizacji robót budowlanych. Realizacja pierwszego zadania wskazanego w umowie została przerwana przez Wykonawcę spółkę (...) S. A. a pozwany odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. Na skutek tej okoliczności konieczne było przeprowadzenie kolejnego postępowania w celu wyboru wykonawcy w celu dokończenia rozpoczętych robót budowlanych. W związku z koniecznością wyboru nowego wykonawcy na realizację tego zadania opóźnił się termin realizacji robót budowlanych w ramach inwestycji, a tym samym przedłużył się okres, w którym potrzebne było zapewnienie funkcji Inżyniera Kontraktu w ramach robót budowalnych o 17 miesięcy. Zdaniem powoda, nie był to okres objęty zakresem umowy. Wszystkie roboty budowlane, przy których powód pełnił funkcję Inżyniera Kontraktu zakończyły się w dniu 12 czerwca 2014 roku. Od dnia podpisania świadectwa przejęcia rozpoczął się 36 miesięczny okres gwarancji i rękojmi za wykonane roboty budowlane, w trakcie którego powód miał, zgodnie z umową świadczyć usługi w okresie gwarancyjnym przez okres 36 miesięcy. Powód przyjął, iż jego wynagrodzenie na podstawie ceny wskazanej w ofercie złożonej w ramach postępowania o zamówienie publiczne na pełnienie usługi (...) dla potrzeb złożonej będzie wynosiło 11 500 złotych. Należne powodowi wynagrodzenie za okres wydłużenia pełnienia funkcji Inżyniera Kontraktu wynosi netto 200 100 złotych za okres od stycznia 2013 roku do 12 czerwca 2014 roku. Kwota ta powiększona o podatek VAT daje kwotę 246.123 złote. ( pozew k. 2 – 27) W odpowiedzi na pozew wniesionej w dniu 13 grudnia 2014 roku pozwany podniósł zarzut niewłaściwości miejscowej Sądu Okręgowego w Poznaniu i wniósł o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Łodzi, jako miejscowo właściwego. Odnosząc się natomiast do żądań powoda wskazanych w pozwie wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu zajętego stanowiska pozwany podniósł, iż brak jest przesłanek do podwyższania wynagrodzenia powoda. Pozwany nie kwestionował przytoczonych w uzasadnieniu pozwu okoliczności faktycznych. Podniósł natomiast, iż w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia podano, iż cena oferty obejmuje wszystkie koszty niezbędne dla zrealizowania przedmiotu umowy. Podniósł , iż zgodnie z zawartą pomiędzy stronami umową powód zobowiązany był do wykonywania czynności nadzoru nad robotami budowalnymi do czasu ich zakończenia, nie dłużej niż do dnia 5 stycznia 2016 roku . W umowie przewidziano sytuację przerwania robót budowlanych i wypłaty wynagrodzenia za nie, zaś powód otrzymał całość przewidzianego umową wynagrodzenia. W par. 5 ust 4 umowy przewidziano sytuację wydłużenia się realizacji poszczególnych zadań w projekcie określając, iż w takich sytuacjach przysługiwać będzie Inżynierowi Kontraktu tylko wynagrodzenie zmienne. Nie można zgodzić się z twierdzeniami powoda, iż po 5 stycznia 2013 roku wykonywał on usługę (...) bezumownie. ( odpowiedź na pozew k. 525 – 533) Sąd ustalił następujący stan faktyczny; W dniu 5 listopada 2009 roku pomiędzy pozwanym, jako Zamawiającym a powodem, jako Inżynierem zawarta została umowa na usługę (...) dla projektu Uporządkowanie gospodarki wodno – ściekowej na terenie miasta B.. Umowa zawarta została po wyłonieniu wykonawcy w trybie przetargu nieograniczonego zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo Zamówień Publicznych. Zgodnie z umową Inżynier zobowiązał się w terminie 74 miesięcy od dnia podpisania umowy tj. od dnia 5 listopada 2009 roku do 5 stycznia 2016 roku pełnić funkcję Inżyniera Kontraktu dla Projektu Uporządkowanie (...) Wodno - Ściekowej na terenie miasta B. w rozumieniu warunków kontraktowych (...) i polskiego Prawa Budowlanego. Integralną częścią umowy są Instrukcja dla Wykonawców wraz z wyjaśnieniami, Opis Przedmiotu Zamówienia, Oferta Inżyniera z wyjaśnieniami, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dokument ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności. Szczegółowy zakres obowiązków Inżyniera zawierają dokumenty wymienione, jako integralną część umowy w szczególności Opis Przedmiotu Zamówienia. Wynagrodzenie Inżyniera za wykonanie czynności określonych w umowie ustalone zostało w umowie w wysokości netto 483.606,56 złotych brutto 590 000 złotych. W umowie przewidziano również, iż wynagrodzenie całkowite netto Inżyniera stanowi sumę wynagrodzenia stałego netto Inżyniera zgodnie z ofertą stanowiącego 20 % całości realizacji zamówienia płatne w miesięcznych równych ratach wynikających z okresu realizacji umowy, w zakresie nadzoru nad Kontraktem na roboty budowlane / dostawy tj. okres 38 miesięcy i wynagrodzenia zmiennego netto Inżyniera zgodnie z ofertą wykonawcy w okresie rozliczeniowym stanowiącego 80 % całości realizacji zamówienia. Strony w umowie przewidziały ponadto również sposób wypłacania Inżynierowi wynagrodzenia. Wynagrodzenie stałe Inżyniera miało stanowić iloczyn 20 % x wynagrodzenie całkowite netto Inżyniera podzielone przez ilość miesięcy w okresie obliczeniowym w zakresie nadzoru nad Kontraktami na roboty tj. 38 miesięcy. Natomiast wynagrodzenie zmienne netto inżyniera kontraktu w okresie rozliczeniowym będzie obliczane, jako iloczyn 80 % x wskaźnik wynagrodzenia Inżyniera liczony, jako stosunek wynagrodzenia całkowitego netto Inżyniera za realizację umowy do sumy wartości netto Kontraktów na roboty / dostawy zgodnie z tabelą w punkcie V.1 Załącznika numer 2 do umowy x wartość netto faktury wystawionej przez Wykonawcę (...) / dostawy zatwierdzonej przez Inżyniera. Do wystawionych przez Inżyniera faktur doliczony miał zostać podatek VAT. Strony przewidziały zmianę zawartej umowy w przypadku: 1.Zmiany ceny przy zaistnieniu zmian stawek podatkowych 2.Przedłużenia terminu realizacji umowy w przypadku, gdy przedłużenie nastąpiło z przyczyn niezależnych od Inżyniera tj. przedłużono terminy realizacji Kontraktów na Roboty budowlane / dostawy w przypadkach niezależnych lub zależnych od Wykonawców (...) / Dostaw. W takim przypadku Inżynier jest obowiązany powiadomić Zamawiającego o zaistnieniu takich okoliczności najpóźniej na 21 dni przed upływem terminu zakończenia realizacji umowy, o którym mowa w par 1 ust 1 umowy na piśmie wraz z uzasadnieniem. Zamawiający ma prawo wyrazić lub nie wyrazić zgody w terminie 7 dni od dnia powzięcia informacji. Zmiana umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku zmiany terminu realizacji zamówienia określonego w umowie, w przypadku określonym w par. 7 ust 1 pkt 2 i 3 umowy, wynagrodzenie za okres przedłużenia umowy będzie wyliczane wyłącznie w sposób określony w par. 5 ust 2 pkt. b umowy tj. jako wynagrodzenie zmienne. Jeśli w toku realizacji Projektu nastąpi przerwa w jego realizacji z przyczyn zależnych od zamawiającego, Inżynierowi będzie przysługiwało wynagrodzenie liczone w ustalonym w par. 5 ust 2 pkt 2 stosunku procentowym za rozpoczęty etap lub część robót w wysokości proporcjonalnej do wykonanych prac. ( umowa k. 119 – 129) Zgodnie ze Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia zakładany harmonogram realizacji kontraktów był następujący: -zakup urządzenia ssąco płuczącego – przewidywany termin zawarcia umowy marzec 2010 roku, czas na ukończenie 3 miesiące; - rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w B. – przewidywany termin zawarcia umowy listopad 2009, czas na ukończenie 38 miesięcy; - wykonanie kanalizacji sanitarnej w ul. (...) w B. II K. 2012 roku – czas na ukończenie 9 miesięcy, przy czym termin zawarcia umowy i czas na ukończenie mogły ulec zmianie. ( Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia k. 57 – 117) Pismem z dnia 12 kwietnia 2012 roku Zamawiający wypowiedział (...) wykonawcy przedmiotowego zadania z zachowaniem 14 – dniowego terminu wypowiedzenia umowę numer 7/2010 Kontrakt numer 12 Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w B. przy ul. (...) wraz z budową kanalizacji sanitarnej w ul. (...) w B. zawartą w dniu 28 kwietnia 2010 roku. Przyczyną wypowiedzenia umowy było m.in. nie wznowienie realizacji robót, nie przedstawienie w wyznaczonym terminie Raportu wyjaśniającego wraz ze skorygowanym programem naprawczym. Wykonawca zwrócił się do Zamawiającego o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, nie prowadził robót, złożył wniosek do Sądu o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. ( pismo k. 136 – 137) Następnie w dniu 6 listopada 2012 roku Zamawiający ogłosił przetarg na dokończenie robót w zakresie zadania Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w B. przy ul. (...) wraz z budową kanalizacji sanitarnej w ul. (...) w B.. ( ogłoszenie k. 139 – 149) Z uwagi na nie wyłonienie wykonawcy w ramach tego przetargu w dniu 20 marca i 22 kwietnia 2013 roku ukazało się kolejne ogłoszenie o zamówieniu na wskazany wyżej zakres zadania. ( ogłoszenie k. 151 162) W dniu 22 kwietnia 2013 roku w wyniku ogłoszonego uprzednio przetargu zawarta została umowa numer (...) pomiędzy pozwanym, jako Zamawiającym a (...) spółką z o.o. z siedzibą w P. na dokończenie zadania Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w B. wraz z budową kanalizacji sanitarnej w ul. (...) w B.. ( kontrakt k. 168 – 202) Następnie aneksem z dnia 6 sierpnia 2013 roku zmieniono ustalony pierwotnie z Wykonawcą termin zakończenia robót fazy I na 30 sierpnia 2013 roku. Powodem zmiany terminu był złożony przez wykonawcę wniosek w tym zakresie i niekorzystne warunki atmosferyczne. ( aneks k. 204 – 206) Następnie aneksem numer (...) zmieniono przewidziany pierwotnie termin na ukończenie zadania na dzień 30 maja 2014 roku. Powodem zmiany umowy były zmiany warunków realizacji kontraktu nieznane Wykonawcy i Zamawiającemu w chwili jego podpisywania jak również wytyczne projektowe i technologia zasypu złoża fluidalnego, które nie były znane Zamawiającemu ani Wykonawcy w chwili zawierania kontraktu jak również występowanie niekorzystnych warunków atmosferycznych. ( aneks k. 207 208) W dniu 12 czerwca 2014 roku powód, jako Inżynier Kontraktu wystawił Wykonawcy świadectwo przejęcia robót wykonywanych w ramach kontraktu Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w B. przy ul. (...) wraz z budową kanalizacji sanitarnej w ulicy (...) – dokończenie robót. Z treści wystawionego świadectwa wynika, iż roboty zakończone zostały dnia 12 maja 2014 roku i w tym dniu Wykonawca złożył wniosek o wystawienie świadectwa przejęcia. Zgodnie z treścią Świadectwa całość robót uznaje się za zasadniczo ukończoną do dnia 30 maja 2014 roku. ( świadectwo przejęcia k. 210) W związku z zaistniałą sytuacją w dniu 4 grudnia 2012 roku Inżynier Kontraktu zwrócił się do pozwanego pismem informującym o zaistniałej z przyczyn niezależnych od Inżyniera Kontraktu przerwie w realizacji Kontraktu w związku z rozwiązaniem przez Zamawiającego umowy z (...) S. A. W piśmie stwierdzono również, iż przerwa ta powoduje, że zgodnie z ogłoszonym przez Zamawiającego nowym przetargiem publicznym planowany termin zakończenia robót na kontrakcie numer 2 wypada na dzień 30 września 2009 roku a zatem po upływie 38 miesięcy pełnienia nadzoru nad robotami. W związku z powyższym Inżynier Kontraktu zgodnie z postanowieniami par. 7 ust. 1 pkt 2 Kontraktu zgłosił konieczność przedłużenia okresu pełnienia usługi nadzoru oraz gotowość do negocjacji warunków tego przedłużenia. ( pismo k. 212) W piśmie z dnia 11 grudnia 2012 roku pozwany zakwestionował zasadność żądanego przez powoda przedłużenia umowy i związanego z tym podwyższenia ustalonego w umowie wynagrodzenia. ( pismo k. 500,501) Powód jeszcze dwukrotnie kierował do Zamawiającego pisma z żądaniem zmiany umowy w zakresie przedłużenia okresu świadczenie usługi (...). ( pisma k. 214 – 215, 217, 218) Zamawiający podtrzymał zajmowane wcześniej stanowisko w piśmie z dnia 21 lutego 2013 roku. ( pismo k. 502) W dniu 4 marca 2014 roku powodowa spółka przedstawiła pozwanemu do zapłaty fakturę na kwotę 161.000 złotych netto. W piśmie z dnia 4 marca 2014 roku przesłanym wraz z fakturą powód poinformował, iż zgodnie z jego wcześniejszym stanowiskiem po upływie 38 miesięcy etapu umowy wykonywania funkcji Inżyniera Kontraktu wykonywanie tej usługi było świadczeniem bezumownym, realizowanym przez powoda pomimo upływu terminu umownego świadczenia tej usługi i w związku z tym za okres od stycznia 2013 roku do lutego 2014 roku wystawił fakturę na wskazaną wyżej kwotę przyjmując jako wynagrodzenie miesięczne za świadczenie usług kwotę 11.500 złotych netto. ( pismo k. 504, faktura k.505) Faktura ta została odesłana powodowi bez realizacji wraz z pismem z dnia 11 marca 2014 roku, w którym pozwany zakwestionował zasadność jej wystawienia. ( pismo k. 506, 507) W dniu 8 kwietnia 2014 roku powód wystosował do pozwanego wezwanie przedsądowe do zapłaty kwoty 198.030 złotych w terminie 3 dni. ( pismo k. 508,509) W dniu 30 czerwca 2014 roku powód wystawił kolejną fakturę na kwotę 48.093 złote brutto tytułem wynagrodzenia za wykonywanie usług (...) w okresie od 1 marca do 12 czerwca 2014 roku. ( faktura k. 510, pismo k. 511) Pozwany również i tą fakturę odesłał bez akceptacji. ( pismo k. 514) W dniu 11 kwietnia 2016 roku nastąpiła zmiana firmy powoda, który obecnie działa pod nazwą (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.. ( okoliczność niesporna, KRS powoda k. 1303 – 1311) W czasie prowadzenia robót budowlano – montażowych nastąpiła przerwa związana z rozwiązaniem umowy z wykonawcą (...) S. A. i wyłonieniem nowego wykonawcy. Przerwa ta trwała około 12 miesięcy w okresie kwiecień 2012 – 2013. W tym okresie powódka zawarła z pozwanym odrębną umowę na przygotowanie przetargu i wybranie owego wykonawcy robót budowlano- montażowych. Z tytułu realizacji tej umowy powódka otrzymała wynagrodzenie w wysokości 104.500 złotych. Przerwa w robotach budowalnych nie wymagała od Inżyniera Kontraktu ponoszenia stałych nakładów rzeczowo – finansowych do czasu ponownego wznowienia robót przez firmę (...). Realizacja kontraktu przez firmę wykonawczą została przerwana, a więc od Inżyniera Kontraktu w czasie przerwy nie wymagano pracy w dotychczasowej formie, skoro na budowie nie było wykonawcy, poza zabezpieczeniem placu budowy. W związku z powyższym nie ponoszono też kosztów obsługi kontraktu. Średnia cena rynkowa usługi pełnienia funkcji Inżyniera Kontraktu kształtuje się w wysokości od 3 do 5,5 % kosztów robót budowlanych. W rozpoznawanej sprawie wynagrodzenie powoda otrzymane z tytułu obu umów zawartych z pozwanym w związku z realizacją przedmiotowego kontraktu mieściło się w przedziale 3,31 – 4,025 % wartości robót budowlanych a zatem mieściła się w zakresie średnich cen rynkowych. ( opinia biegłego J. K.