Nie uzyskała też ona bezpodstawnej korzyść majątkową. Zgodnie z zgodnymi oświadczeniami stron fakt toczących się postępowań i ich wynik zawarty w dołączonych do pozwu orzeczeniach był bezsporny. Strony nie kwestionowały również autentyczności i mocy dowodowej załączonych do akt sprawy dokumentów, a i Sąd nie znalazł podstawy aby podważać ich skuteczność z urzędu. Powód w niniejszym postępowaniu dochodził zapłaty odszkodowania z tytułu utraty prawa własności nieruchomości: działek o numerze (...), (KW nr (...)) i (...), (KW Nr (...)) oraz nr (...) (KW nr (...)), które zostały nabyte przez Gminę na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody z dnia 8 czerwca 1992 r. Znak: (...), oraz działki (...) (KW Nr (...)), która w dniu 21 listopada 1988 r. została oddana w wieczyste użytkowanie małżonkom R. i M. C. przez Skarb Państwa, skomunalizowana na rzecz Gminy, które to użytkowanie następnie w dniu 28 lutego 2000 r. zostało przekształcone w prawo własności na rzecz dotychczasowych użytkowników wieczystych.. Dokonując analizy powództwa z punkty widzenia podstawy prawnej, opartej na przepisach odpowiedzialności odszkodowawczej Gminy i o bezpodstawnym wzbogaceniu, w kontekście sformułowanych przez pozwaną zarzutów, Sąd musiał rozważyć następujące zagadnienia; - legitymacji biernej pozwanej; - wyrządzenia powodowi przez pozwaną szkody przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, w kontekście powołanej przez powoda materialnoprawnej podstawy odpowiedzialności Gminy tj. art. 417 § 1 k.c. i art.
Powód dochodzi należności z dwóch różnych tytułów, żądanie zapłaty odszkodowania za utracone nieruchomości zweryfikowane być musiało również na podstawie przepisów o bezpodstawny wzbogaceniu z art. 405 k.c. W tym zakresie należało ustalić: - czy pozwana uzyskała bezpodstawnie korzyść majątkową kosztem powoda, - czy powodowi przysługiwało uprawnienie do żądana od niej zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia; - w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie, czy roszczenie to uległo przedawnieniu. Analizy pierwszej z podniesionych kwestii pozwala stwierdzić, że pozwana nie posiada legitymacji biernej w tym procesie. Skarb Państwa w wyniku przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, stał się dysponentem wszystkich nieruchomości, które następnie w wyniku komunalizacji stały się własnością pozwanej Gminy (działka nr (...). (...)) oraz które zostały rozdysponowane przez Skarb Państwa na rzecz osób trzecich- R. i M. C. (działka (...)). Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawie o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), także wtedy, gdy stwierdzenie jej nieważności lub stwierdzenie, że została wydana z naruszeniem prawa, nastąpiło po dniu 26 maja 1990 r. Gmina O. nie posiada więc legitymacji do bycia pozwaną w rozpoznawanej sprawie i już ze stwierdzenia tego faktu można wywodzić o bezzasadności powództwa. Należy również wskazać, iż na gruncie obowiązujących przepisów nie istnieje też podstawa do domagania się odszkodowania od Gminy O. z tytułu bezprawnego przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa oraz pozwaną. Art. 417 § 1 k.c. wyraża ogólną podstawę odpowiedzialności władzy publicznej za wyrządzone przez nią szkody. W doktrynie przyjmuje się, że w znaczeniu podmiotowym ,, władzę publiczną” stanowią wszelkie podmioty, organy i instytucje o państwowym bądź samorządowym charakterze, które wyposażone zostały w kompetencje władcze lub uczestniczą w wykonywaniu takich kompetencji. Przepis ten nie tylko statuuje zasadę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy realizacji czynności o charakterze władczym, ale zawiera wszelkie elementy niezbędne dla rekonstrukcji normy prawnej określającej tę odpowiedzialność. Już sama wykładnia językowa pozwala ponadto na przyjęcie, że pomiędzy 417 k.c, a pozostałymi przepisami k.c., regulującymi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, objętymi art.
i 417 2 k.c. istnieje zależność odpowiadająca relacji lex generalis- lex specialis. Dlatego też, w ocenie Sądu, odpowiedzialność pozwanej za szkodę wyrządzoną niezgodną z prawem ostateczną decyzją należało rozważyć na gruncie art.
Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej regulowanej art.
są: - szkoda, - zdarzenie ją wywołujące, polegające na wydaniu niezgodnego z prawem (bezprawnego) prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, przy czym wskazana bezprawność musi być stwierdzona we właściwym postępowaniu; - normalny związek przyczynowy pomiędzy tak opisanym zdarzeniem a szkodą. Poszkodowany wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, występując z roszczeniem odszkodowawczym, będzie musiał udowodnić przede wszystkim fakt, że wskutek wykonywania władzy publicznej doznał on uszczerbku prawnie relewantnego. Odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana w art.
k.c może więc powstać dopiero wówczas, gdy podmiot zainteresowany uzyskaniem kompensacji wyczerpał instancyjny tok postępowania, a ponadto uzyskał prejudykat stwierdzający, że wydanie ostatecznej decyzji lub prawomocnego orzeczenia nastąpiło z naruszeniem prawa. Dochodzenie roszczenia odszkodowawczego na podstawie art.
ustawodawca uzależnił więc od wyniku odrębnego postępowania (przedsądu). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało wskazać, iż Skarb Państwa wywiódł swój tytuł własności spornych nieruchomości z decyzji poświadczającej przez J. B.
W rozpoznawanym więc przypadku nie zachodzi więc zasadnicza przesłanka od której uzależnione jest przyjęcie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej. Sąd nie dopatrzył się również podstaw odpowiedzialności pozwanej na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Ze względu na obowiązywanie decyzji administracyjnych, które legły u podstaw przekazania pozwanej działek i związanie sądu w postepowaniu cywilnym stanem prawnym wynikającym z osnowy tych decyzji, nie można uznać, iż odpadła podstawa prawna dokonanego przysporzenia, a roszczenie stało się wymagalne w rozumieniu art. 120 k.c. Dopiero odpadnięcie tej podstawy pozwala natomiast uznać korzyść za uzyskaną bez podstawy prawnej, co stanowi konieczną przesłankę zobowiązania z art. 405 k.c. Odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę, jakiej źródłem jest wadliwa decyzja administracyjna można wiązać zarówno z faktem wydania decyzji konstytutywnej, tworzącej najczęściej nowy stan prawny, którego skutkiem jest odjęcie przysługującego poszkodowanemu prawa, jak i z faktem wydania decyzji deklaratywnej. W tym drugim przypadku decyzja deklaratywna stanowi w istocie potwierdzenie skutków prawnych (stanu prawnego czy sfery prawnej), utworzonych ustawą bądź orzeczeniem sądowym o charakterze konstytutywnym lub wcześniej wydanego konstytutywnego aktu administracyjnego. Taka decyzja nie tworzy więc nowego stanu prawnego, lecz istniejącym już stanom prawnym nadaje określony kształt prawny, wywołując w tym zakresie skutki ex tunc. Pomimo że ze swojej istoty doprowadzić ma ona do stabilizacji sfery prawnej utworzonej przepisami ustawy, treścią orzeczenia sądowego czy też konstytutywnego aktu administracyjnego, to może zdarzyć się, że jest ona źródłem szkody wówczas, gdy w swojej treści stwierdza istnienie węższej sfery prawnej, aniżeli przysługująca danemu podmiotowi. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że decyzja Wojewody (...) z dnia 8 czerwca 1992 r. Znak: (...), która w dalszym ciągu pozostaje w mocy, została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (Dz. U. nr 32, poz. 191 - ze zm.) obligującego wojewodów do wydania decyzji stwierdzającej nabycie mienia Skarbu Państwa, będącego we władaniu rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego przez gminy na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów ustawy stanowiącej podstawę wydania decyzji, które co do zasady stawało się z tym dniem, z mocy samego prawa, mieniem właściwych jednostek samorządy terytorialnego. Decyzja Wojewody z dnia 8 czerwca 1992 r. była decyzją deklaratywną, stwierdzającą nabycie nieruchomości przez Gminę w warunkach istnienia domniemania własności Skarbu Państwa wynikającego z treści księgi wieczystej. Na skutek wydania tej decyzji powód nie utracił prawa własności nieruchomości. Szkoda powoda w postaci przeniesienia własności tych działek na inne podmioty nastąpiła w związku z wydaniem wadliwego orzeczenia stwierdzającego nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Decyzja komunalizacyjna sprowadzała się zatem jedynie do deklaratywnego stwierdzenia (aczkolwiek najprawdopodobniej ostatecznie wadliwego) faktu nabycia z mocy ustawy, przez Gminę. Przeniesiono na nią prawo własności przedmiotowej nieruchomości w miejsce prawa własności Skarbu Państwa ujawnionego w treści wpisu w księdze wieczystej, jak i przeniesienia na tę jednostkę posiadania wykonywanego dotychczas przez Skarb Państwa. W ocenie Sądu szkoda powoda nastąpiłaby także wówczas, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem, t.j. decyzja negatywna, odmawiająca stwierdzenia przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz gminy, jak i nawet wówczas, gdyby decyzja taka w ogóle nie została wydana. Jak natomiast wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, oddanie działki (...) w użytkowanie wieczyste nastąpiło jeszcze przed wydaniem decyzji komunalizacyjnej. Trudno rozważać w tym przypadku odpowiedzialność odszkodowawczą Gminy za to zdarzenie. W ocenie Sądu można hipotetycznie rozważać kwestię ewentualnego bezpodstawnego wzbogacenia Skarbu Państwa, w związku z oddaniem działki nr (...) w wieczyste użytkowanie i uzyskania za nie ceny, jednakże odpowiedzialność tego podmiotu uzależniona by wówczas była od deklaratoryjnego stwierdzenia nieważność decyzji administracyjnej. Jeżeli natomiast chodzi o odpowiedzialność Gminy O. to stosunku do decyzji nr.(...) (...) z dnia 28 lutego 2000 przekształcającej prawo użytkowania wieczystego w prawo własność nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy O. oznaczonej jako działka (...) (kw (...)) nie toczyło się żadne postępowanie, które pozbawiło by legitymacji Gminy do władania przedmiotową nieruchomością i czyniłoby je bezprawnym. W ocenie Sądu wymagalność roszczenia powoda o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia nie może nastąpić przed deklaratywnym stwierdzeniem w postępowaniu administracyjnym nieważności decyzji komunalizacyjnych Wojewody (...) z dnia 8 czerwca 1992r. Znak: (...), decyzji komunalizującej działkę nr (...) oraz decyzji (...)- (...) z dnia 28 lutego 2000 r. przekształcającej prawo użytkowania wieczystego w prawo własność nieruchomości gruntowej. Dopiero z chwilą stwierdzenia ich nieważności we właściwym trybie można rozważać odpadnięcie po stronie pozwanej Gminy podstawy przysporzenia, ponieważ od tej daty powód może skutecznie domagać się ich zwrotu. Z powyższych względów Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne (punkt I wyroku). Ponieważ zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. sąd wydaje wyrok, biorąc pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, nieistotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia stały się wnioski procesowe składane przez pełnomocnika powoda po zamknięci rozprawy. O kosztach procesu należnych pozwanej z tytułu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c w zw. z art. 99 k.p.c., zasądzając na jej rzecz kwotę 15.000 zł (§ 2 ust. 8 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.) Jednocześnie sytuacja materialna powoda, fakt, iż w ostatnim czasie uzyskał zwrot kilku nieruchomości, znacznych środków w wyniku ugody i nie znajduje się w szczególnej sytuacji o jakiej mowa w art. 102 k.p.c., przemawiały przeciwko zastosowaniu w stosunku do niego zasady słuszności i nie obciążenie go kosztami procesu w związku z przegraniem sporu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.