Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia jest uznanie, że brak było podstaw do nałożenia kar określonych w pkt VI decyzji, które należało w tej części uchylić (art.
W związku z powyższym rozstrzygnięciem Sąd uchylił również obowiązek pokrycia kosztów postępowania administracyjnego przez powoda określony w punkcie VII decyzji (art.
Pozwany wniósł apelację od wyroku, zaskarżając go w całości. Wyrokowi zarzucił naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1497 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i błędne oparcie wyroku na art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, podczas gdy podstawą wydania decyzji był art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim; II. przepisów prawa materialnego, tj. art. 481 § 3 k.c. poprzez błędne uznanie, że postanowienie wzorca umowy o treści: „Pożyczkodawca ma prawo dochodzić swoich należności od Pożyczkobiorcy za pośrednictwem osób trzecich. Kosztem dochodzenia tychże należności zostaje obciążony Pożyczkobiorca" dotyczy odszkodowania, podczas gdy zgodnie z art. 481 § 3 k.c. wierzyciel może żądać odszkodowania jedynie w razie zwłoki dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego, zaś kwestionowane postanowienie dotyczy każdego opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego; III. przepisów prawa materialnego, tj. art. 483 § 1 k.c. poprzez błędne uznanie, że wierzyciel (powód) mógłby zastosować w umowie instytucję kary umownej w miejsce odszkodowania na zasadach ogólnych, podczas gdy karę umowna można zastrzec jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego; IV. przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 184) w zw. z art. 54 ust.1 i 4 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez błędną wykładnię tego przepisu i uznanie, że do przypisania Powodowi zarzucanej w pkt IV decyzji praktyki konieczne jest faktyczne pobranie prowizji za udzielenie pożyczki, w sytuacji, gdy sam fakt zamieszczania w umowach zawieranych z konsumentami takiego postanowienia daje możliwość pobierania tej prowizji; V. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niedokonanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, tj. pominięcie oświadczeń Spółki złożonych w toku postępowania wyjaśniającego i w efekcie oparcie się wyłącznie na niewiarygodnym dowodzie w postaci 2 kopii kart klientów, którzy odstąpili od umowy pożyczki, a wskutek tego błędne ustalenie, że powód nie pobierał od konsumentów odstępujących od umowy pożyczki prowizji, podczas gdy sam powód przyznał w toku postępowania wyjaśniającego, że pobierał prowizję oraz wykazywał, że w jego ocenie pobieranie prowizji jest korzystniejsze dla konsumenta niż pobieranie odsetek; VI. przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że powód nie stosował praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w tym przepisie, ponieważ nie był stroną postępowania, w wyniku którego postanowienie wzorca umowy zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; VII. przepisów prawa materialnego, tj. art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez jego niezastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, że działania powoda nie wyczerpywały znamion praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów; VIII. przepisów prawa materialnego, tj. art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez jego niezastosowanie. Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie odwołania w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje wg norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie - Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów z uwzględnieniem kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja pozwanego okazała się częściowo uzasadniona, co prowadziło do zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie pierwszym częściowo- poprzez oddalenie odwołania co do punktu III, IV, VI.1, VI.2 i VII zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wskazać należy, że Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w zakresie dotyczącym posługiwania się przez pozwanego wzorcami umownymi przy zawieraniu umów o kredyt konsumencki z klientami będącymi konsumentami, treści tych wzorców, jak również treści oświadczenia o odstąpieniu od umowy, modyfikacji powyższych treści oraz dat ich dokonania. Powyższe ustalenia Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za swoje. Natomiast Sąd I instancji naruszył treść art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie dotyczącym ustaleń co do pobierania przez powoda prowizji w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy, opierając się wyłącznie na dowodzie w w postaci 2 kopii kart klientów, od których takiej prowizji nie pobrano. Pominął natomiast okoliczność, że w toku postępowania wyjaśniającego (w piśmie z dnia 28 lutego 2013r. k.7 akt adm.) powód oświadczył, że „rozliczenia kosztów kredytu z konsumentami w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o kredyt konsumencki dokonywane są w następujący sposób: konsument zobowiązany jest zwrócić kwotę udzielonej pożyczki oraz prowizję za korzystanie z pożyczki. (…) Konsument nie uiszcza odsetek, a jedynie prowizję za korzystanie z pożyczki .” W dalszych pismach składanych do Prezesa UOKiK powód potwierdził powyższe stanowisko. Jednoznacznie z tego wynika, że powód przyznał, że pobierał prowizję w przypadku, gdy konsument odstąpił od umowy. Przeciwne ustalenie nie znajduje więc podstaw w zebranym materiale dowodowym. Sąd I instancji dopuścił się również naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 pkt 11 i pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1497 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i błędne oparcie wyroku na art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy. Jak wynika z treści pkt III zaskarżonej decyzji podstawą prawną stwierdzonego naruszenia był art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy. Przepis ten stanowi, że umowa o kredyt konsumencki, z zastrzeżeniem art. 31-33, powinna określać (…) roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu. Sąd I instancji wadliwie dokonał analizy wzorca umowy w świetle art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy dotyczącego innych kosztów, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki (umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać informację o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie). Niezasadnie również uznał, że przedmiotowy przepis „dotyczy odszkodowania a nie opłat, prowizji, marż czy kosztów dodatkowych”, co stanowi wniosek całkowicie sprzeczny zarówno z treścią kwestionowanego zapisu wzorca, jak i art. 30 ust. 1 pkt 10 i 11 ustawy. W konsekwencji powołanie się przez Sąd I instancji na treść art. 481 § 3 k.c. i art. 483 § 1 k.c. jest niezasadne i niezrozumiałe. Powodowy przedsiębiorca posługiwał się wzorcem, który zawierał zapis o treści: „Pożyczkodawca ma prawo dochodzić swoich należności od Pożyczkobiorcy za pośrednictwem osób trzecich. Kosztem dochodzenia tychże należności zostaje obciążony Pożyczkobiorca”. Okolicznością bezsporną jest, że nie wskazano wysokości tego kosztu. Jest to niezgodne z treścią art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim, który nakłada na przedsiębiorcę obowiązek wskazania m.in. opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu. Niewątpliwie koszt dochodzenia należności za pośrednictwem osób trzecich stanowi opłatę z tytułu zaległości w spłacie kredytu, winien być więc określony. W tej sytuacji Prezes UOKiK zasadnie uznał, że powód naruszył przedmiotowy przepis i tym samym poprzez opisane w pkt III decyzji działanie dopuścił się naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50 poz. 331 ze zm.- dalej jako „ustawa okik”) zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zaś przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Wymagane jest przy tym, aby zachowanie przedsiębiorcy było bezprawne i naruszało interes konsumentów. Bezprawność jest rozumiana jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym t.j. z normami prawa lub dobrymi obyczajami. Interes konsumentów, który może być naruszony działaniem przedsiębiorcy, to jedynie interes prawny rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. W niniejszym przypadku bezprawność wynikała z naruszenia przepisu ustawy, zaś naruszenie to narażało na uszczerbek interesy znacznej grupy konsumentów. Spełnione zostały więc przesłanki określone w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy okik. Sąd I instancji naruszył również przepisy prawa materialnego tj. art. 24 ust. 2 ustawy okik w zw. z art. 54 ust.1 i 4 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że do przypisania powodowi zarzucanej w pkt IV decyzji praktyki konieczne jest faktyczne pobranie prowizji za udzielenie pożyczki. W ocenie Sądu Apelacyjnego sam fakt zamieszczania w umowach zawieranych z konsumentami takiego postanowienia daje możliwość pobierania prowizji i tym samym stanowi działanie bezprawne, sprzeczne z art. 54 ust. 1 i 4 ustawy o kredycie konsumenckim, stanowiącym, że konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy o kredyt konsumencki, z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu, zaś w przypadku odstąpienia od umowy, o którym mowa w art. 53, kredytodawcy nie przysługują żadne inne opłaty, z wyjątkiem bezzwrotnych kosztów poniesionych przez niego na rzecz organów administracji publicznej oraz opłat notarialnych. Jednocześnie jak wskazano powyżej, z zebranego materiału dowodowego wynika, że powód faktycznie pobierał przedmiotowa prowizję. Istniała więc nie tylko możliwość takiego działania, ale samo działanie sprzeczne ze wskazanymi przepisami. Wobec stwierdzenia dwóch praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (określonych w pkt III i IV decyzji), Prezes UOKiK był na mocy art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy okik uprawniony do nałożenia na przedsiębiorcę kar pieniężnych. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy okik (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy. W myśl art. 111 ustawy przy ustalaniu kar pieniężnych należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego nałożone na powoda kary pieniężne w wysokości po 20 834 zł uwzględniają wymienione w art. 111 okoliczności oraz spełniają warunek proporcjonalności. Sąd podziela przy tym stanowisko Prezesa UOKiK, że przedmiotowe praktyki polegają na naruszeniu obowiązków informacyjnych kredytodawcy. Praktyka ujawniła się na etapie zawieraniu kontraktu i mogła mieć równocześnie wpływ na jego wykonanie. Jej szkodliwość związana jest z naruszeniem prawa konsumenta do uzyskania informacji o istotnych postanowieniach umowy, dotyczących jego podstawowych uprawnień i obowiązków. Uwzględniono okoliczność okresu stosowania praktyk t.j. prawie dwa lata oraz okoliczność łagodzącą polegającą na zaprzestaniu ich stosowania, co spowodowało obniżenie wysokości kar o 30%. Orzeczone w pkt VI. 1 i 2 decyzji kary są więc adekwatne do stopnia naruszenia ustawy, którego dopuścił się powód, nie obciążają go nadmiernie (stanowią 0,07% przychodu osiągniętego przez niego w 2012r.) i spełnią cele kary przede wszystkim prewencyjny i edukacyjny. Wobec stwierdzenia powyższych naruszeń, na mocy art. 77 ust. 1 w zw. z art. 80 ustawy okik, Prezes UOKiK zasadnie obciążył powoda kosztami postępowania administracyjnego w pkt VII decyzji. Z tych względów wyrok podlegał częściowej zmianie w oparciu o wskazane powyżej przepisy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. W pozostałej części apelacja pozwanego podlegała oddaleniu. Wbrew zarzutowi skarżącego, Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego t.j. art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy okik w brzmieniu obowiązującym do dnia do dnia wejścia w życie nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 5 sierpnia 2015r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1634). Z przepisu tego wynika, że zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zaś przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.). Odnośnie wykładni cytowanego przepisu w orzecznictwie występowały rozbieżności. Sąd Apelacyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt III CZP 17/15, z której wynika, że przewidziana w art. 479 43 k.p.c. rozszerzona podmiotowo prawomocność materialna wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone działa jednokierunkowo t.j. na rzecz wszystkich osób trzecich, ale wyłącznie przeciwko pozwanemu przedsiębiorcy, przeciwko któremu ten wyrok został wydany. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że „odmienność interesów reprezentowanych po stronie czynnej i biernej postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone daje podstawę do zajęcia stanowiska, że - jakkolwiek brzmienie art. 479 43 k.p.c. nie przewiduje odpowiedniego zróżnicowania trzeba w ramach wykładni dokonać jego teleologicznej redukcji. Powinna ona skutkować przyjęciem, że przewidziana w tym przepisie rozszerzona podmiotowo prawomocność materialna wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone działa jednokierunkowo, tj. na rzecz wszystkich osób trzecich, ale wyłącznie przeciwko pozwanemu przedsiębiorcy, przeciwko któremu ten wyrok został wydany. W efekcie omawiany wyrok działa na rzecz wszystkich, tj. strony powodowej i wszystkich osób trzecich, ale tylko przeciwko konkretnemu pozwanemu przedsiębiorcy.” Sąd Apelacyjny przychyla się do poglądu Sądu Najwyższego, że „ograniczenie działania prawomocności wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone wyłącznie do pozwanego przedsiębiorcy oznacza, że niekorzystne skutki tego wyroku kierowane są jedynie do tego podmiotu, który miał zapewnione prawo do wysłuchania w postępowaniu.” Wskazać należy, że przedstawiona uchwała Sądu Najwyższego nie stoi w sprzeczności z treścią wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie C-119/15, Biuro (...) sp. z o.o. sp.k. w D. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( (...):EU:C:2016:987). Na poparcie tej tezy należy przywołać stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 7 marca 2017r. (III SK 1/15). Sąd Najwyższy uznał, że wyrok Trybunału nie oznacza bowiem, że prawo unijne nakazuje przyjęcie szerokiego skutku wpisu postanowienia do rejestru. Kwestia ta została pozostawiona prawodawcy krajowemu. Art. 24 ust. 2 ustawy okik nie jest samoistnym źródłem bezprawności praktyki wymienionej w pkt 1, zaś z przytoczonej uchwały III CZP 17/15 wynika, że rozszerzona prawomocność działa jedynie na niekorzyść konkretnego przedsiębiorcy, który był stroną postępowania zakończonego wpisem postanowienia do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Sąd krajowy orzekający w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa UOKiK stwierdzającej naruszenie zakazu z art. 24 ust. 1 przez praktykę o której mowa w art. 24 ust 2 pkt 1 nie ma obowiązku dokonywania prounijnej wykładni art. 24 by opisane zachowanie uznać za bezprawne z mocy tego przepis. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że cytowane w decyzji wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (z dnia 4 lipca 2012r., sygn. akt XVII AmC 5205/11, następnie wpisane do rejestru pod poz. (...)i z dnia 8 grudnia 2011r., sygn. akt XVII AmC 2905/11, wpisane do rejestru pod. poz. (...)) stwierdzające abuzywność klauzul: 1. „Opłata za sporządzenie i wysłanie ub doręczenie wezwania do zapłaty raty (rat) kredytu i odsetek- od każdego wezwania- 20 zł”; 2. „Opłata za wezwanie do zapłaty i wypowiedzenie umowy (pożyczkobiorca)- 20 zł.” nie zostały wydane w stosunku do powoda t.j. (...) sp. z o.o. w W.. Z uwagi na to, że rozszerzona prawomocność materialna wyroku nie działa przeciwko innemu przedsiębiorcy, niż ten przeciwko któremu ten wyrok był wydany, brak jest możliwości uznania, że stosowanie wskazanych w decyzji klauzul (tożsamych do zarejestrowanych odpowiednio pod pod nr (...) i (...)) przez powoda było bezprawne. Wobec braku możliwości przypisania powodowi praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu nie był uprawniony do nałożenia na niego kary pieniężnej na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy okik. Z tych względów Sąd I instancji prawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie V i VI.3, stąd na podstawie art. 385 k.p.c. apelacja podlegała oddaleniu w pozostałym zakresie. W konsekwencji zmianie podlegało rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję, które oparto na mocy art. 100 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 100 k.p.c. znosząc je wzajemnie pomiędzy stronami.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.