Decyzji w pkt I.1, I.2, I.5, I.6 jako wydanej w tej części bez podstaw prawnych. W odniesieniu zaś do rozstrzygnięcia zawartego w pkt I.3 i I.4 Decyzji, należało uznać, iż Prezes UOKiK właściwie stwierdził, że powód dopuścił się praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przypadku bowiem postanowień stosowanych przez powoda określonych w pkt I.3 i I.4 Decyzji działanie powoda było bezprawne, jako że tożsame postanowienia, na które powołał się Prezes UOKiK w zaskarżonej Decyzji, zostały wpisane do rejestru pod pozycjami 1345 i 1346 na skutek wyroku zapadłego przeciwko powodowi, a de facto spółce cywilnej, która przekształciła się w prowadzoną obecnie przez powoda spółkę jawną i w ten sposób stała się jej następcą prawnym. Natomiast, jak wynika z wyżej przedstawionych rozważań, wpis postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone obligował do niestosowania takiego postanowienia we wzorcu umów wykorzystywanych w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorcę, w stosunku do którego zapadł prawomocny wyrok sądowy w tym przedmiocie, czyli w niniejszym przypadku zakaz stosowania omawianych postanowień dotyczył powodowej Spółki jako następcy prawnego spółki cywilnej (...), (...) s.c. w O. Kwalifikując działanie powoda w tym zakresie jako praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów Sąd miał na względzie, iż w świetle art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.i.k. praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów musi polegać na bezprawnym działaniu przedsiębiorcy, które jednocześnie narusza zbiorowy interes konsumentów. Bez wątpienia powód ma status przedsiębiorcy, gdyż jest spółką prawa handlowego. Jeśli chodzi o bezprawność działania przedsiębiorcy należy zauważyć, iż art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wprost identyfikuje jako działanie bezprawne w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Sąd uznał, iż Prezes UOKiK prawidłowo ustalił, że stosowane przez powoda postanowienia zawarte w Umowie, określone w pkt I.3 i I.4 Decyzji są analogiczne do postanowień uznanych za niedozwolone wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zapadłymi przeciwko powodowi i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W tym miejscu dodać trzeba, iż nie jest konieczna idealna zgodność porównywanych klauzul. Sąd zgodził się w tym względzie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygn. III SZP 3/06 (Legalis), który wskazał, iż „odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności art. 23a u.o.k.i.k.(obecnie art. 24 u.o.k.i.k.), należy zaakceptować pogląd, iż praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumenta z art. 23a u.o.k.i.k. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Akceptacja odmiennego poglądu zachęcałaby do obchodzenia art. 385 1 k.c. oraz 479 45 k.p.c. i prowadziła do podważenia skuteczność całego systemu. Prezes UOKiK byłby bowiem obowiązany do wytaczania kolejnych powództw w sprawach, w których postanowienia wzorców różnią się nieznacznie sposobem sformułowania lub do ciągłego wytaczania powództw przeciwko temu samemu przedsiębiorcy. Powodowałoby to wpisywanie do rejestru kolejnych, bardzo podobnie sformułowanych klauzul, utrudniając korzystanie z rejestru i zmniejszając jego jasność i przejrzystość”. Odnosząc te rozważania do niniejszej sprawy Sąd uznał, że strona pozwana trafnie wskazała na zbieżność klauzuli stosowanej przez powoda zawartej w pkt I.3 Decyzji o treści „Dyrektor (...) jest odpowiedzialny za kadrę dydaktyczną i proces nauczania, co uprawnia go w uzasadnionych przypadkach do zmiany nauczycieli oraz godzin zajęć z własnej inicjatywy lub na wniosek większości słuchaczy danej grupy” (§ 7 ust. 1 „Umowy”) z klauzulą uprzednio uznaną za niedozwoloną prawomocnym wyrokiem SOKiK wydanym 18 października 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 13/06 z powództwa Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko W. B. i H. Ł., (...) s.c. w O. (wpis do rejestru w dniu 22 lutego 2008 r.) i wpisaną do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK pod numerem pod nr 1345 o treści: „Dyrektor (...) jest odpowiedzialny za kadrę dydaktyczną i proces nauczania, co uprawnia go w uzasadnionych przypadkach do zmiany lektorów oraz godziny zajęć z własnej inicjatywy lub na wniosek metodyka szkolnego”. Sąd zważył, iż obydwie klauzule są tożsame, uprawniają bowiem jednakowo, dyrektora (...) do zmiany nauczycieli/lektorów oraz godzin zajęć w uzasadnionych przypadkach, a tym samym przewidują analogiczną możliwość dokonywania przez dyrektora szkoły arbitralnej zmiany istotnych cech świadczenia w bliżej nieokreślonych uzasadnionych przypadkach, bez wskazania ważnych, konkretnych i obiektywnych przyczyn takich zmian. Podobnie strona pozwana trafnie wskazała na zbieżność klauzuli stosowanej przez powoda zawartej w pkt I.4 Decyzji o treści „Wprowadzone przez Dyrektora zmiany nauczyciela, zmiana godzin zajęć wprowadzona na żądanie większości słuchaczy oraz zmiana lokalizacji sali lekcyjnej w granicach administracyjnych miasta (gminy) nie stanowią podstawy rozwiązania umowy z przyczyn obciążających (...)” (§ 7 ust. 2 „Umowy”) z klauzulą uprzednio uznaną za niedozwoloną prawomocnym wyrokiem SOKiK wydanym 18 października 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 13/06 z powództwa Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko W. B. i H. Ł., (...) s.c. w O. (wpis do rejestru w dniu 22 lutego 2008 r.) i wpisaną do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK pod numerem pod nr 1346 o treści: „Zmiany wprowadzone przez dyrektora w zakresie wskazanym w par. 7 pkt 1 lub zmiana miejsca prowadzenia zajęć, siedziby (...) w granicach miasta, gminy nie daje podstaw do rozwiązania umowy". Sąd zważył, iż obydwie klauzule są tożsame, ponieważ jednolicie zakładają, że zmiana istotnych cech świadczenia m.in. poprzez zmianę lokalizacji prowadzenia zajęć nauczania języka wyłącza prawo konsumenta do rozwiązania umowy. Skutki regulacji powoda pozostają zatem niezmienne na gruncie obydwu klauzul. Tym samym ustalenie tożsamości klauzul zakwestionowanych i wpisanych do rejestru implikuje wniosek, iż powód bez wątpienia dopuścił się działania bezprawnego w danym zakresie. Odnosząc się do naruszenia tym bezprawnym działaniem zbiorowego interesu konsumentów Sąd miał na uwadze, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera definicji zbiorowych interesów konsumentów, ogranicza się jedynie w art. 24 ust. 3 do wskazania, że „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Sąd uznał, iż dokonując analizy pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, o którym mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, należy zauważyć, że dotyczy on nieokreślonej grupy konsumentów, których interesy doznały lub mogą doznać uszczerbku w wyniku stosowania przez przedsiębiorcę bezprawnej praktyki, jednej z określonych w art. 24 ust. 2 pkt 1 - 4 powołanej ustawy. Sąd podziela opinię, iż „(…) przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmują protekcją nieograniczoną liczbę konsumentów, których nie da się zidentyfikować i którzy będą mieli interes prawny w niestosowaniu przez przedsiębiorcę wzorców umów uznanych za niedozwolone, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k.). (…) W związku z powyższym można stwierdzić, że pewna kategoria podmiotów rozumiana jako ogół konsumentów ma prawo oczekiwać niestosowania przez przedsiębiorców bezprawnych praktyk, które są wymierzone w ich interesy. (…) Oceny, czy mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów, nie można dokonywać wyłącznie na podstawie kryterium ilościowego.(…)”. (Kohutek Konrad, Sieradzka Małgorzata, Komentarz do art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008.). Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. III SK 27/07 (OSNAPiUS 2009 nr 13-14, poz. 188, str. 608, Legalis) na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) „Sformułowanie z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów "nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów" należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które jest podejmowane w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy”. Sąd przyjął zatem, iż doszło do naruszenia praw licznej grupy konsumentów – zarówno konsumentów będących słuchaczami w szkole powoda w związku z prowadzoną przez Przedsiębiorcę działalnością w oparciu o Umowę, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogli zawrzeć z nim umowę opartą na stworzonym przez niego wzorcu umownym. Wobec tego działanie Przedsiębiorcy mogło wywołać, czy wywoływało niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z tych konsumentów, a nie jedynie wobec określonego konsumenta i zagrażało, przynajmniej potencjalnie, interesom członków zbiorowości konsumentów. Nadto w niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować, albowiem działanie Przedsiębiorcy było skierowane do nieoznaczonego kręgu odbiorców, dotyczyło wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających lub planujących zawrzeć z Przedsiębiorcą umowę przygotowaną na podstawie wzorca, którym posługiwał się w obrocie z konsumentami powód. Tym samym należało przyjąć, iż powód dopuścił się praktyki z pkt I.3 i I.4 Decyzji naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt l w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes UOKiK wydał zatem Decyzję w oparciu o art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ponieważ powód nie zakończył zakazanej praktyki. Wprawdzie od 01 września 2014 r. wzorzec Umowy w § 7 ust. 1 uzyskał nowe brzmienie, tj. „Dyrektor (...) jest odpowiedzialny za kadrę dydaktyczną, proces nauczania i posiada prawo w ważnych, uzasadnionych przypadkach do zmiany nauczycieli oraz godzin zajęć z własnej inicjatywy lub na wniosek większości Słuchaczy danej grupy albo metodyka szkolnego. Za ważne przyczyny uzasadniające wprowadzenie zmian uznaje się w szczególności: - chorobę nauczyciela i inne przypadki losowe leżące po stronie nauczyciela, - rezygnację z pracy przez nauczyciela, - inne wyjątkowe okoliczności, nie dające się przewidzieć przed rozpoczęciem roku szkolnego.”, ale przytoczona treść nie stanowi o wyeliminowaniu abuzywnego charakteru postanowienia. W dalszym ciągu dyrektor (...) jest uprawniony do zmiany istotnych cech świadczenia, przy czym katalog ważnych przyczyn uzasadniających te zmiany jest otwarty. Natomiast to Przedsiębiorca będzie uprawniony do wiążącej interpretacji, czy konkretna przyczyna jest ważna, a jest to o tyle istotne dla słuchaczy, w szerszym ujęciu dla konsumentów, że nie tylko wpływa na modyfikację ustalonych wcześniej warunków świadczenia, ale zgodnie z kolejnym zakwestionowanym postanowieniem modyfikacje te nie stanowią podstaw do rozwiązania umowy, przez co wyłączają prawo konsumenta do rezygnacji z dalszej nauki w przypadku zmiany istotnych cech świadczenia. Powyższe ustalenia wskazują na możliwość nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu naruszeń określonych w pkt I.3 i I. 4 Decyzji. W myśl bowiem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 u.o.k.i.k. Wynika z tego, iż kara pieniężna ma charakter fakultatywny, jednakże zdaniem Sądu Prezes UOKiK podjął trafną decyzję o wymierzeniu kary Przedsiębiorcy wyłącznie z tytułu naruszeń określonych w pkt I.3 i I.4 Decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy Przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie czy nieumyślnie, na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa bowiem obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Powód jako profesjonalna szkoła językowa nie powinien stosować klauzul niedozwolonych zbieżnych z wpisanymi do jawnego rejestru klauzul niedozwolonych, w stosunku do konsumentów jako słabszej strony stosunku umownego, tym bardziej, że taki zakaz orzeczono już wobec powoda na mocy wyroku sądowego. Na decyzję o wymierzeniu kary musiał też wpłynąć charakter i waga naruszonych przez przedmiotowe klauzule interesów konsumenta oraz dobrych obyczajów. Sąd zważył, iż jak wynika z treści art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej, o której mowa w art. 106, powinien uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nie może jednak przekroczyć 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, czyli w roku 2013. W ocenie Sądu, wymiar kar ustalony przez Prezesa UOKiK uwzględnia dyrektywy wymiaru kary określone w powołanym przepisie. W tym kontekście należało mieć na uwadze, że Przedsiębiorca stosował klauzule niedozwolone, których zbieżność z klauzulami wpisanymi do ogólnie dostępnego rejestru klauzul niedozwolonych nie budzi wątpliwości. Klauzule stanowią istotne regulacje umowy i naruszają poważnie interesy konsumentów. Obydwie klauzule są wysoce niekorzystne i niebezpieczne dla konsumenta, gdyż poprzez arbitralność decyzji dyrektora szkoły umożliwiają jednostronne zmiany istotnych cech świadczenia, które nie mogą stanowić podstawy rezygnacji słuchacza z nauczania w szkole w konsekwencji rozwiązania umowy, co prowadzi do niekorzystnych skutków finansowych po stronie konsumenta. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienia należało zaklasyfikować jako zapisy dotkliwe dla konsumenta, stanowiące przejaw nierównorzędnego i nierzetelnego traktowania konsumentów. Ponadto klauzule były stosowane przez powoda co najmniej od 2012 r., mimo, że wyrokiem z 18 października 2006 r. tożsame klauzule w sprawie prowadzonej przeciwko powodowi zostały uznane za niedozwolone i wpisane do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK 22 lutego 2008 r., co przemawia za przypisaniem powodowi umyślności naruszenia. Przy czym do dnia wydania Decyzji klauzule nie zostały wyeliminowane, tak więc praktyka Spółki miała długotrwały charakter. Dodatkową okolicznością obciążającą wziętą pod uwagę przy wymiarze kary był fakt wcześniejszego stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów przez W. B. i H. Ł. - prowadzących działalność gospodarczą w O. jako wspólnicy spółki cywilnej (...) s.c., co stwierdził Prezes UOKiK w decyzji nr (...) z dnia 10 maja 2006 r. Mając powyższe na względzie, Sąd zważył, że orzeczona za stosowanie praktyki wymienionej w pkt I.3 i I.4 Decyzji kara w wysokości 3 769 zł jest odpowiednia do stopnia oraz zakresu naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dokonanego przez powoda. Podkreślenia wymaga, że w roku poprzedzającym wymierzenie kary przychód powoda ogółem wyniósł (...) zł. Tak więc maksymalna kara pieniężna, jaka mogłaby zostać nałożona na Przedsiębiorcę wynosi (...) zł. Natomiast kara nałożona za stosowaną praktykę stanowi (...) przychodu Przedsiębiorcy i (...) maksymalnego wymiaru kary. W ocenie Sądu, niski wymiar przedmiotowej kary pieniężnej, a także osiągane przez powoda przychody pozwalają na uiszczenie tej kary bez uszczerbku dla prowadzonej przez niego działalności. Podkreślenia wymaga także, że kara pieniężna, o której wyżej mowa, ma pełnić funkcję prewencji szczególnej i ogólnej, a więc być zarówno realną, odczuwalną dolegliwością dla ukaranego podmiotu, będącą reakcją na naruszenie przepisów, ale także wyraźnym ostrzeżeniem na przyszłość. Natomiast nienałożenie na Przedsiębiorcę kary bądź jej zmniejszenie, w ocenie Sądu, stałoby w sprzeczności z celami prewencyjnymi sankcji za niezastosowanie się powoda do obowiązujących wymagań prawa, zmierzającymi do wymuszenia na ukaranym przestrzegania reguł prawnych w przyszłości. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że ustalone w postępowaniu okoliczności niniejszej sprawy w pełni uzasadniają nałożenie na powoda kary pieniężnej w wysokości ustalonej przez Prezesa UOKiK w zaskarżonej Decyzji. Z tych względów Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że wydana przez pozwanego w pkt I.3, I.4 oraz w pkt II Decyzja znajduje pełne uzasadnienie w świetle okoliczności sprawy i obowiązujących przepisów i oddalił wniesione przez powoda odwołanie w tej części na podstawie art.
K w pkt I.1, I.2, I.5, I.6 na podstawie art.
z przedstawionych wyżej motywów. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., znosząc je wzajemnie z uwagi na częściowe uwzględnienie żądań obu stron. SSO Maria Witkowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.