rozpoznawanie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych należy do właściwości sądu okręgowego. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych do rozpoznania których właściwy jest sąd rejonowy zostały wymienione enumeratywnie w art.
i są to sprawy o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński oraz pogrzebowy, o świadczenie rehabilitacyjne, o odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy rolniczej, wypadków drodze do pracy lub z pracy, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej pozostającej w związku z czynną służbą wojskową, służbą w Policji (…) oraz o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Właściwość sądu jest zagadnieniem konstytucyjnym, gdyż art.45 Konstytucji, zapewniający i kształtujący prawo do sądu, określa je jako prawo do sądu „właściwego”. Sama Konstytucja właściwości sądu nie ustala. Unormowania w tym zakresie zostały pozostawione ustawom, należy zatem uznać, że sądem właściwym w rozumieniu art.45 Konstytucji jest sąd, któremu mocą ustawy powierzono kompetencje dotyczące rozpoznania konkretnych spraw. Z tych względów właściwość sądowa jest istotnym elementem oceny poprawności przebiegu procesu i jego rzetelności, w związku z czym procedury postępowania przed sądem przykładają do niej dużą wagę, niejednokrotnie sankcjonując naruszenie przepisów, które ją normują. Taką sankcję określa art.379 punkt 6 k.p.c., przewidujący nieważność postępowania w sprawie, w której orzekł sąd rejonowy, mimo że właściwy był - bez względu na wartość przedmiotu sporu - sąd okręgowy. Sankcja nieważności wiąże się tutaj z tym, że naruszenie właściwości rzeczowej sądu okręgowego godzi w racje ustanowienia właściwości sądu wyższego rzędu jako sądu pierwszej instancji Sprawa o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art.84 ust.8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2017 roku, poz.1778 ze zm.) nie została wymieniona w art.
jako należąca do właściwości sądów rejonowych. Przedmiotem rozpoznania w sprawie odwołania od decyzji o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest ocena sytuacji ubezpieczonego już po prawomocnym stwierdzeniu, że określoną kwotę świadczenia ubezpieczony pobrał nienależnie i nie zachodziły okoliczności, które usprawiedliwiłby pobranie tych świadczeń bez obowiązku zwrotu. Przepis art.84 ust.8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (stanowiący, iż Zakład może odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty jeżeli: 1) zachodzą szczególne okoliczności lub 2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji) dał organowi rentowemu prawo do zmiany już ukształtowanej sytuacji prawnej, czyli obowiązku zwrotu przez ubezpieczonego nienależnie pobranych świadczeń oraz obowiązku dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez Zakład. Decyzja wydana na podstawie art.84 ust.8 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma na celu zmianę tych zobowiązań, jeżeli zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Sprawa o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest niewątpliwie inną sprawą niż o prawo do świadczeń lub ich wysokość. W tym wypadku prawo do świadczenia i obowiązek jego zwrotu, jako świadczenia nienależnego pozostaje poza przedmiotem rozpoznania sądu. Przesłanki określone w art.84 ust.8 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dają również możliwości weryfikacji zobowiązania ubezpieczonego ani pod względem zasadności ani wysokości. Niniejsza sprawa, której przedmiotem jest ocena zasadności decyzji o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego wraz z odsetkami, nie należy do kategorii spraw o zasiłek chorobowy, dla których rozpoznania jest właściwy, zgodnie z treścią art.
punkt 1 k.p.c., sąd rejonowy, bowiem nie wymaga badania prawa do zasiłku chorobowego, zakresu czasowego, wysokość tego świadczenia zarówno, gdy dochodzi ich ubezpieczony jak i gdy ich zwrotu żąda organ rentowy, jako świadczeń nienależnie pobranych. Jeżeli doszło do nienależnego pobrania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego zgodnie z treścią art.51 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dysponentem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz jeżeli osoba, która nienależnie świadczenie pobrała ma obowiązek jego zwrotu, to brak jest podstaw do rozdzielenia właściwości rzeczowej sądów w sprawach odmowy odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ze względu na rodzaj świadczenia nienależnie pobranego. W postanowieniu z dnia 27 czerwca 2017 roku w sprawie III UZP 5/17 (Legalis nr 162994) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż sprawy dotyczące odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego (art.84 ust.8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; tekst jednolity Dz.U. z 2016 roku poz. 963 ze zm.) należą do właściwości rzeczowej sądów okręgowych (art.
Zgodnie z treścią art.379 punkt 6 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu. Sąd odwoławczy nieważność postępowania bierze pod uwagę z urzędu i nie ma znaczenia, czy zarzut nieważności został podniesiony w apelacji, ani czy strona w toku postępowania przed sądem I instancji podnosiła kwestie związane z przyczynami nieważności. Obojętne jest też, czy uchybienie prowadzące do nieważności miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie wyrok został wydany przez Sąd Rejonowy, który nie był właściwy do rozpoznania sprawy o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego. Wobec stwierdzenia nieważności postępowania Sąd Okręgowy na podstawie art.386§2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postepowanie w zakresie objętym nieważnością (od dnia pierwszej rozprawy przed Sądem Rejonowym) i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi. Na podstawie art.108§2 k.p.c. Sąd pozostawił Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą instancję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy podejmie stosowne decyzje procesowe zmierzające do prawidłowego określenia właściwości Sądu w niniejszej sprawie. (del.) SSR Anna Przybylska SSO Iwona Matyjas SSO Paulina Kuźma
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.