Sygn. akt III AUa 459/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: SSA Michał Bober Sędziowie: SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń (spr.) SSA Maria Sałańska - Szumakowicz Protokolant: st.sekr.sądowy Alicja Urbańska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. w Gdańsku sprawy W. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o prawo do świadczenia przedemerytalnego na skutek apelacji W. G. od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt VIII U 1267/12 oddala apelację. Sygn. akt III AUa 459/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 31 lipca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił W. G. prawa do świadczenia przedemerytalnego z uwagi na to, że ubezpieczona do dnia rozwiązania stosunku pracy udowodniła łącznie 34 lata, 11 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zamiast wymaganych 35 lat stażu pracy. Organ wskazał, że nie zaliczył jej do stażu pracy okresu od dnia 15 lipca 1974 r. do dnia 20 sierpnia 1974 r., albowiem okres ten przypada w wakacje, zaś ubezpieczona nie mieści się w katalogu domowników (art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j.Dz.U. 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm./). Ubezpieczona od powyższej decyzji odwołała się i wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia następnego po dniu złożenia wniosku. Wniosła przy tym, o doliczenie do jej stażu pracy okresu od dnia 15 lipca 1974 r. do dnia 20 sierpnia 1974 r., w którym to okresie pracowała w gospodarstwie rolnym wuja. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy w Gdańsku - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r. w sprawie VIII U 1267/12 oddalił odwołanie. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Ubezpieczona W. G. urodziła się (...) Na dzień złożenia wniosku udowodniła 34 lata, 11 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Od dnia 9 listopada 2011 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W. G. w okresie od dnia 15 lipca 1974 r. do dnia 20 sierpnia 1974 r., na stałe mieszkając w G., będąc na utrzymaniu rodziców, w trakcie kontynuowania nauki w szkole w G., spędzała letnie wakacje w gospodarstwie prowadzonym przez jej wuja (brata jej matki) C. S. wraz z żoną. Podczas wakacyjnego pobytu ubezpieczona pomagała wujostwu w pracy na ich gospodarstwie. Razem z nią, właścicielom gospodarstwa rolnego pomagały ich dzieci, których było sześcioro. Ubezpieczona m.in. pomagała przy zwierzętach, pasła krowy, stawiała snopki. W okresie od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 31 października 2011 r. ubezpieczona zatrudniona była w (...) S.A. z siedzibą w W.. Stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. W dniu 19 czerwca 2012 r. W. G. złożyła wniosek o świadczenie przedemerytalne. W dniu 31 lipca 2012 r. pozwany wydał zaskarżoną decyzję. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły art. 2 ust. 1 pkt 5, ust. 2 – 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 170, dalej ustawa o świadczeniach przedemerytalnych) w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.Dz.U. 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.). Kwestią niesporną jest, że ubezpieczona spełniła przesłanki wymienione w przepisie art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Poza sporem pozostawało także, że wnioskodawczyni do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres składowy i nieskładkowy, który łącznie wyniósł 34 lata, 11 miesięcy i 23 dni. Sporne pozostawało ustalenie, czy do okresów zatrudnienia ubezpieczonej można zaliczyć okres od dnia 15 lipca 1974 r. do 20 sierpnia 1974 r. jako okres pracy w gospodarstwie rolnym wuja. Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 8 czerwca 2012 r., III AUa 467/12, zgodnie z którym do stażu emerytalnego uwzględnia się - jak okresy składkowe - nie okresy jakiejkolwiek pracy rolniczej, a jedynie stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zainteresowana (domownik) zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania w nim prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2012 r., III AUa 1793/11). Sąd Okręgowy uznał, że okres wakacji, w trakcie których ubezpieczona pomagała w pracy w gospodarstwie wuja, nie może zostać uznany za okres składkowy. Spędzała ona jedynie wakacje u wuja i w ramach formy spędzania wakacji pomagała w gospodarstwie rolnym. Była to powszechnie znana forma spędzania wakacji u rodziny, naturalne też było, że w ramach pobytu u rodziny, starsi członkowie rodziny uczestniczyli w pracach w gospodarstwie i pomagali przy niektórych pracach. Ubezpieczona nie wykonywała tej pracy w sposób stały, a jedynie dorywczo w okresie wakacji szkolnych, nie była na utrzymaniu wujostwa, nie mieszkała z nimi na stałe. Nie sposób też uznać ją za domownika gospodarstwa, w którym pracowała. W art. 6 pkt 2 ustawy ubezpieczeniu społecznym rolników w sposób jasny i nie budzący wątpliwości określono kogo można uznać jako domownika, zaś ubezpieczona tych warunków nie spełnia, albowiem nie wykonywała ona tych prac w sposób stały, a jedynie dorywczo w okresie wakacji szkolnych. Reasumując Sąd nie uznał okresu pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym wuja, tj. od dnia 15 lipca 1974 r. do dnia 20 sierpnia 1974 r. jako okresu składkowego. W związku z powyższym, nie ma podstaw dla przyznania jej prawa do świadczenia przedemerytalnego, bowiem zaskarżona decyzja organu rentowego jest prawidłowa. Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczona W. G. zaskarżając go w całości i zarzucając mu: naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 170) w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisów poprzez nieuwzględnienie do okresu składkowego - pracy w okresie od dnia 15 lipca 1974 r. do dnia 20 sierpnia 1974 r. w gospodarstwie rolnym wuja C. S. z uwagi na fakt, że skarżąca w ww. okresie nie wykonywała stałej pracy o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej w tymże gospodarstwie rolnym, podczas gdy ww. przepisy nakazują do uzyskania świadczenia przedemerytalnego wykazanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca wykonywała stałą pracę w okresie wakacji pozostając na utrzymaniu C. S., a zatem spełniła przesłanki do uzyskania świadczenia przedemerytalnego. Nadto z ostrożności procesowej ubezpieczona zarzuciła: - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegających na uznaniu, że przyjeżdżała do wujostwa celem spędzenia wakacji u rodziny, a jej praca polegała jedynie na pomocy w ramach spędzania wolnego czasu, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z wyjaśnień skarżącej wynika, że przyjeżdżała do wujostwa celem zarobienia pieniędzy min. na książki i zeszyty do szkoły, a zatem głównym celem przyjazdu było wykonywanie pracy, - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegających na uznaniu, że ubezpieczona w okresie wakacji nie była na utrzymaniu wujostwa, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca przyjeżdżała do wujostwa sama lub czasem z braćmi - bez rodziców, a zatem w okresie pobytu u wujostwa pozostawała na jego utrzymaniu, - naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść wyroku tj. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegających na braku wszechstronnego, logicznego i zgodnego z doświadczeniem życiowym rozważenia materiału dowodowego, w szczególności uznaniu, że skarżąca w okresie pobytu u wujostwa nie była domownikiem, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w okresie wakacji pozostawała na utrzymaniu wujostwa, mieszkając w ich domu przez długi okres czasu, uzyskując status domownika. Mając powyższe na uwadze ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie jej świadczenia przedemerytalnego od dnia 20 czerwca 2012 r., tj. od dnia następnego po złożeniu przedmiotowego wniosku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonej W. G. nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszej sprawy była ocena prawidłowości stanowiska organu rentowego w przedmiocie odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia przedemerytalnego na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 170, dalej ustawa o świadczeniach przedemerytalnych). Kwestią sporną było zaliczenie wnioskodawczyni do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym wujka w okresie od dnia 15 lipca 1974 r. do dnia 20 sierpnia 1974 r. W pierwszej kolejności wskazać należy, że postawiony w apelacji zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego jest chybiony. Podkreślić trzeba, że zgodnie z treścią powołanego przepisu Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają w szczególności: obowiązek wyprowadzenia przez sąd z zebranego materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych, ramy proceduralne (ocena dowodów musi respektować warunki określone przez prawo procesowe, w szczególności art. 227-234 k.p.c.), wreszcie poziom świadomości prawnej sędziego oraz dominujące poglądy na sądowe stosowanie prawa. Swobodna ocena dowodów dokonywana jest przez pryzmat własnych przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego zasobu doświadczeń życiowych, uwzględnia wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 655). W razie naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r., I ACa 447/05 (LEX nr 177024), które Sąd Odwoławczy podziela, zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej doszedł Sąd na jego podstawie. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy przeprowadził wystarczające dla kategorycznego rozstrzygnięcia sprawy postępowanie dowodowe, a wynik tego postępowania, wbrew twierdzeniom apelującej, ocenił zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c., nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów, przepisem tym zakreślonym, a w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd I Instancji w sposób wszechstronny i wnikliwy wyjaśnił powody rozstrzygnięcia oraz przekonywująco wykazał, dlaczego odwołanie oddalił. W konsekwencji Sąd odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNP 1999, nr 24, poz. 776). Odnośnie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wskazać należy, że art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych stanowi, że do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. Artykuł 29 ust. 1 pkt 29 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.) definiuje, że przyczynami dotyczących zakładu pracy są:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.