interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczeniu. Zażalenie na to postanowienie złożyli powodowie, którzy zarzucili naruszenie art.
k.p.c., a na tej podstawie wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie zabezpieczenia zgodnie z wnioskiem lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący podnieśli, że w pozwie przedstawili podstawę faktyczną powództwa – powołując się na faktury korygujące wystawione przez pozwanego za okres wsteczny – ponad dwuletni od daty, kiedy pierwotnie wystawione były faktury VAT za pobraną energię elektryczną. Wystawienie tych faktur za okresy wsteczne nastąpiło z powodu nienależytego wykonania przez pozwanego umowy łączącej strony, polegającego na nieprawidłowym podłączeniu licznika energii elektrycznej. Powodowie podnieśli, że obecnie mają oni uprawnienie, aby uchylić się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia (art. 117 § 2 k.c.). Rozważania Sądu Rejonowego co do dochodzenia ewentualnych roszczeń przez pozwanego, skarżący uznali za bezprzedmiotowe, skoro taki pozew nie został dotąd wniesiony. Powodowie podnieśli także, że zabezpieczenie ma zapewnić tymczasową ochronę prawną wierzycielowi przed utratą możliwości zaspokojenia jego roszczenia lub wykonalności orzeczenia w przyszłości – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wskazali ponadto na istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, w sytuacji gdy wstrzymanie przez pozwanego dostaw energii elektrycznej postawi powodów w sytuacji przymusowej – zostaną oni zmuszeni do zapłaty kwot wynikających z faktur korygujących, których ewentualny zwrot będzie niemożliwy z uwagi na ograniczenie wynikające z art. 411 § 3 k.c. W piśmie z dnia 14 listopada 2017 r. powodowie oświadczyli, że precyzują żądanie pozwu, domagając się ustalenia, że wierzytelności pozwanego z powyższego tytułu, wynikające z opisanych wyżej korygujących faktur VAT uległy przedawnieniu, a powodowie mają prawo do uchylenia się od obowiązku zaspokojenia powyższych roszczeń. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zażalenie strony powodowej nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd odwoławczy co do zasady podziela i przyjmuje za własną przyjętą przez Sąd pierwszej instancji ocenę braku uprawdopodobnienia dochodzonego roszczenia (art.
a contrario). Podnieść należy, że zasadność roszczenia pozwu, opartego na opisanych wyżej twierdzeniach, podlegać będzie ostatecznej weryfikacji w toku procesu (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2014 r., V ACz 1061/13, LEX nr 1428110), jednak już na tym etapie postępowania stwierdzić można, że ewentualne ustalenie przez Sąd – czego, po sprecyzowania żądania, domagają się obecnie powodowie – iż wierzytelności pozwanego, wynikające z ww. faktur korygujących, uległy przedawnieniu, z czego wynikać ma uprawnienie powodów do uchylenia się od obowiązku ich zaspokojenia ( zob. k. 49-50 akt), nie mogłoby uchylić w sposób definitywny stanu niepewności w stosunkach pomiędzy stronami. Chociaż przepisy o przedawnieniu mają charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantują ich pewność, a ustawowym skutkiem upływu terminu przedawnienia jest powstanie po stronie tego, przeciw komu przysługuje roszczenie, uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia (art. 117 § 2 k.c.), to jednak nie budzi wątpliwości, że wykonanie tego uprawnienia następuje poprzez podniesienie przez dłużnika, w razie wytoczenia przeciwko niemu powództwa, zarzutu o charakterze peremptoryjnym (niweczącym). Dopiero bowiem w przypadku skutecznego podniesienia takiego zarzutu, w procesie wszczętym przez wierzyciela, sąd nie może przyznać mu ochrony, co skutkować musi oddaleniem powództwa i niemożnością przymusowej realizacji przedawnionego roszczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2016 r., I CNP 21/15, LEX nr 2050667). W zobowiązaniu przedawnionym dłużnik ma jednak w dalszym ciągu obowiązek świadczenia, więc jeśli uczyni mu zadość, świadczenie jest należne i nie podlega zwrotowi (art. 411 pkt 3 k.c.). Natomiast to uprawniony nie ma kompetencji do żądania od organów państwa, aby użył przymusu w celu skłonienia zobowiązanego do powinnego zachowania. Ów brak kompetencji właściwy organ uwzględnia jednak wyłącznie na stosowny zarzut pozwanego, a uprawnienie do podniesienia takiego zarzutu nie może być wykonywane poza procesem (zob. P. Machnikowski [w:] Kodeks cywilny. komentarz, red. E. Gniewek, Wydawnictwo C.H. Beck, t. 1, Wydanie 8, Warszawa 2017, nb 8 do art. 117). Co więcej, ponieważ roszczenie przedawnione nadal istnieje, stan przedawnienia nie mógłby stanowić o braku interesu prawnego w ustaleniu istnienia takiego roszczenia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lutego 2009 r., I CSK 332/08, LEX nr 500176). Zgodzić się trzeba również z poglądem, że w sytuacji odwrotnej – tj. prawomocnego ustalenia pomiędzy stronami upływu terminu przedawnienia roszczenia – nie przesądziłoby to następnie o oddaleniu powództwa wierzyciela w sytuacji, gdyby zdecydował się on na wystąpienie z pozwem o zapłatę, także i z tego względu, że sąd orzekający w takiej sprawie mógłby nie uwzględnić zarzutu przedawnienia, gdyby jego podniesienie uznał za nadużycie prawa (art. 5 k.c.; por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 maja 2017 r., I ACa 9/17, LEX nr 2308676). Wskazać ponadto trzeba, że powództwo o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nie ma w zasadzie, jak chcą tego powodowie, charakteru zapobiegawczo-prewencyjnego, lecz jego zasadność zależy wyłącznie od wykazania przez powoda konkretnego interesu prawnego w żądanym ustaleniu stosunku prawnego lub prawa. Występuje on w szczególności wtedy, gdy istnieje obiektywna niepewność co do istnienia stosunku prawnego lub prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 r., III CSK 138/11, LEX nr 1109267). Tymczasem w niniejszej sprawie strona powodowa domaga się udzielenia zabezpieczenia roszczenia dotyczącego, w istocie rzeczy, realizacji uprawnienia (skorzystania z zarzutu przedawnienia), z jakiego mogłaby ona dopiero skorzystać w przyszłym procesie. W ocenie Sądu odwoławczego w takim przypadku ingerencję organu państwowego w treść stosunku prawnego łączącego strony – mającą polegać na unormowaniu praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania (art. 755 § 1 pkt 1 k.p.c.) – uznać należy za niedopuszczalną, byłaby ona bowiem sprzeczna z istotą i charakterem instytucji przedawnienia. Niezależnie od powyższego trzeba także podnieść, że z pisma pozwanego z dnia 24 lipca 2017 r. wynika, iż wzywając powodów do zapłaty spornej należności, wskazał on, iż niezastosowanie się do tego wezwania spowoduje wstrzymanie dostarczania energii elektrycznej na podstawie art. 6b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 220 ze zm.). Z regulacji art. 6c ust. 1 i art. 6d ust. 1 ww. ustawy wynika jednak, że już samo złożenie przez odbiorcę do przedsiębiorstwa energetycznego, we właściwym trybie, reklamacji w przedmiocie wstrzymania dostarczania energii z powodu zaległości płatniczych (art. 6b ust. 3 ww. ustawy) tamuje możliwość wstrzymania dostaw, ewentualnie skutkuje obowiązkiem ich wznowienia. W ocenie Sądu odwoławczego wyłączona jest tym samym również możliwość uznania, aby powodowie uprawdopodobnili interes prawny w uzyskaniu zabezpieczenia (art.
a contrario). Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Artur Fornal Wojciech Wołoszyk Elżbieta Kala
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.