III Ca 1620/17

(1), S. W. i K. T. o stwierdzenie nabycia spadku po B. K.

(1)na skutek apelacji uczestniczki postępowania M. K.

(1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I Ns 1557/16 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jastrzębiu Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. SSO Leszek Dąbek SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Urszula Walenta Sygn. akt III Ca 1620/17 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju w postanowieniu z dnia 21 04 2017r. stwierdził, że spadek B. K.

(2)nabyły wskazane w sentencji osoby na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia oraz orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu postanowienia w ustalonym stanie faktycznym stwierdził, że spadkodawca nie pozostawił testament, co między innymi potwierdzają zeznania uczestniczki postępowania z których wynika, że nie zostały spełnione - przewidziane w art. 952 k.c. –przesłanki sporządzenia testamentu ustnego i uznał, że na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia uregulowanego w art. 931 § 1 k.c. spadek po nim dziedziczą wskazane w sentencji osoby. O kosztach postępowania orzekał na podstawie regulacji art. 520 § 1 k.p.c. uznając, że każdy z uczestników postępowania powinien ponieść koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Orzeczenie zaskarżyła uczestniczka postępowania M. K.

(1), która wnosił o jego zmianę i stwierdzenie, że nabyła ona spadek po spadkodawcy z dobrodziejstwem inwentarza oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła, że przy ferowaniu postanowienia naruszono regulację art. 227 k.p.c., co miało wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie poprzez oddalenie dowodu z przesłuchania wskazanych przez nią świadków oraz oddalenia dowodów z dostarczonych przez nią dokumentów. Ponadto zarzucała, że naruszono regulację art. 5 k.c. poprzez jej nieuwzględnienie i braku ustalenia czy spadkodawca sporządził testament ustny. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawcy, lecz wadliwie rozpoznał sprawę. Przy jej rozpoznaniu umknęło bowiem jego uwadze, iż zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem prawnym w sprawach o stwierdzenie nabycie spadku sąd zobowiązany jest działać z urzędu w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co obligowało go do podjęcia czynności w celu jednoznacznego wyjaśnienia czy spadkodawca pozostawił ważny testament, czy pozostawił gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie oraz co należy podkreślić ustalenia wszystkich potencjalnych uczestników postępowania i zagwarantowania im, jak również uczestnikom postępowania biorącym formalnie udział sprawie, możliwości uczestniczenia w postępowaniu. Sąd Rejonowy z tych obowiązków się nie wywiązał. Ze złożonego przez wnioskodawczynię zapewnienia spadkowego wynika bowiem, że spadkodawca oprócz małżonka i zstępnych biorących formalnie udział w sprawie, miał jeszcze jedną córką M. K.

(2)(k- 64 akt). Jakkolwiek z tego zapewnienia wynika, iż zmarła ona około 20 lat temu, to fakt jej śmierci nie została należcie zweryfikowany przez jego wykazanie aktem zgonu. Więcej wynika z niego, że z chwili śmierci liczyła ona 18 lat i potencjalnie mogła ona pozostawić zstępnych, a to wymagało odebrania w tej kwestii o składającej zapewnienie jednoznacznego oświadczenia, czego nie uczyniono. Powoduje to, iż w materiale sprawie krąg osób zainteresowanych w sprawie nie został należycie ustalony, co już tylko z tego powodu czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Niezależnie od tego przy rozpoznaniu sprawy nie wyjaśniono czy spadkodawca pozostawił gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie (brak w aktach sprawy jakiejkolwiek informacji pozwalającej w tej kwestii poczynić ustalenia). Nie dochowano także należytej staranności w celu umożliwienia faktycznego udziału w sprawie uczestnikom postępowania K. T. S. W.. Pomimo bowiem, iż w sprawie uczestnicy ich siostra E. K., która z racji łączących ich więzi rodzinny powinna posiadać pewne informacje o ich aktualnym miejscu pobytu, nie odebrano od niej w tej kwestii żadnego oświadczenia. Umknęło także uwadze Sądu, że wnioskodawczyni wnosiła o odebranie od niej oświadczenia o przyjęciu spadku po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza, co obligowało go - jako sądu spadku - do jego odebrania, gdyż dopiero złożenie tego oświadczenia pozwala sądowi dokonać oceny jego skuteczność. Podobne ma się rzecz z zagadnieniem pozostawienia przez zmarłego testamentu ustnego. Jakkolwiek bowiem skarżąca zeznała, że spadkodawca nie pozostawił testamentu, to równocześnie – co umknęło uwadze Sądu – konsekwentnie podnosiła ona w toku postępowania a następnie zeznała, że spadkodawca miał wielokrotnie oświadczyć w obecności „większej ilości osób”, że ma ona po nim dziedziczyć (k- 64 akt) i na tę okoliczność zaoferowała ona dowody z zeznań podanych przez nią świadków. Dopiero w wyniku przeprowadzenia tych dowodów możliwe jest zatem pozyskanie informacji pozwalających ustalić okoliczności złożenia przez spadkodawcę tych oświadczeń, a następnie w sposób jednoznaczny ocenić ich charakter prawny, a w konsekwencji tego w sposób prawidłowy ocenić, czy pozostawił on testament ustny. Dziedziczenie testamentowe wyprzedza dziedziczenie oparte na ustawowym porządku dziedziczenia (art. 926 § 2 k.c.) i okoliczność pozostawienia przez spadkodawcę testamentu sąd uwzględnia z urzędu (art. 670 k.p.c.), w konsekwencji czego nie wyjaśnienia tych okoliczności jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Czyni to apelacje uzasadnianą i dodatkowo przemawiało, za koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Reasumując, zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji w oparciu o przepis art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i w celu prawidłowego rozpoznania sprawy : - pozyska akt zgonu M. K.

(2)i przeprowadzi z niego dowód, - uzupełni złożone przez wnioskodawczynie zapewnienie spadkowy i w jego ramach wyjaśni czy M. K.

(2)pozostawiła zstępnych, jeżeli tak to po ustaleniu ich danych osobowych, zweryfikowania ich pokrewieństwa ze spadkodawcą - poprzez pozyskanie ich aktów urodzenia i przeprowadzenie z nich dowodów - wezwie te osoby do udziału w sprawie, - odbierze od uczestniczki postępowania M. K.

(1)oświadczenie o przyjęciu spadku po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza i dopiero po jego formalnym odebraniu dokona oceny jego skuteczności, - wysłucha wnioskodawczynię na okoliczność aktualnego miejsca pobytu uczestniczek postępowania K. T. i S. W., a po jego ustaleniu umożliwi im faktyczny udział w sprawie i w tym celu ponownie doręczy im odpis wniosku, - dopuści i przeprowadzi dowód z zeznań wskazanych przez skarżącą świadków i po przeprowadzeniu tych dowodów ponownie oceni, czy spadkodawca pozostawił ważny testament ustny, - przeprowadzi dowód z przesłuchania wnioskodawczyni i uczestników postępowania w celu ustalenia czy zmarły w chwili śmierci posiadała gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie rolnym, a jeżeli tak to wyjaśni wszystkie okoliczności dotyczące jego dziedziczenia. SSO Leszek Dąbek SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Urszula Walenta