Sygn. akt I 1 C 1181/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2017 roku Sąd Rejonowy w Gdyni Wydział I Cywilny - Sekcja d.s. rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym w składzie: P

§1i 3 kc nie wiązały pozwanego, który zwarł z pożyczkodawcą umowę jako konsument.

Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione indywidualnie są zaś te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W ocenie Sądu postanowienia umowy przewidujące możliwość obciążenia konsumenta, a więc pozwanego opłatami w wysokości po 35, 45 i 55 zł za kolejne trzy wezwania do zapłaty oraz prowizji stanowiącej odpowiedni procent pożyczonej kwoty - w tym konkretnym wypadku odpowiadającej sumie 261,60 zł za pożyczenie kwoty 2.700 zł na okres 30 dni - przewidziane w treści wyżej wskazanych zapisów umowy są postanowieniami umownymi indywidualnie nieuzgodnionymi w myśl przepisu art.

§1kc.

Postanowienia indywidualnie uzgodnione w myśl wyżej wymienionego przepisu to bowiem nie postanowienia, których treść konsument mógł negocjować lecz takie postanowienia, które rzeczywiście powstały na skutek indywidualnego uzgodnienia. Wymienione w treści art. 385 3 kc niedozwolone postanowienia umowne mają wyłącznie charakter przykładowy, stanowiąc swoistą regułę interpretacyjną ułatwiającą stosowanie art.

kc. Jednocześnie, w opinii Sądu, zastrzeżenie zawarte we wskazanych wyżej zapisach umowy przewidujące, iż pożyczkobiorca będzie zobowiązany do ponoszenia opłat z tytułu kosztów wezwania do zapłaty w wysokości od 35 do 55 zł za każde wezwanie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Z jednej bowiem strony opłaty te są rażąco wygórowane, gdyż ich zastrzeżenie w takiej wysokości nie ma żadnego uzasadnienia w rzeczywistej wysokości opłat ponoszonych zwykle za takie czynności. Co znamienne powód nie przestawił żadnego dowodu na to, aby takie pisma rzeczywiście zostały do pozwanego przez pożyczkobiorcę wysłane. Co więcej, przyjmując nawet, że taka okoliczność miała miejsce, to zważyć należało, że w sprawie niniejszej datę zredagowania pierwszego i drugiego wezwania nie dzielił nawet okres 2-óch tygodni, mimo iż z przedłożonej przez powoda umowy wynikało, że czas jaki powinien dzielić te pisma miał wynosić co najmniej 30 dni. Sąd miał też na względzie, iż żaden z zapisów umowy nie przewidywał po stronie pozwanego obowiązku uiszczenia na rzecz pożyczkodawcy żadnych opłat za monity sms, a mimo to takie opłaty zostały określone w pismach złożonych do akt sprawy, jako skierowanych do pozwanego. Z uwagi na powyższe regulację odnoszącą się do kosztów wezwań, która określała ich wysokość w sposób nie odzwierciedlający rzeczywistych nakładów – Sąd ocenił jako prowadząca w istocie rzeczy do zapewnienia powodowi nieuzasadnionych korzyści i naruszającą interesy ekonomiczne konsumenta w rażący sposób. Sąd miał też na względzie, iż abuzywności tych zapisów umownych w żaden sposób nie sankcjonowało faktyczne naliczenie przez pożyczkodawcę opłat z tego tytułu w wysokości niższej, skoro żaden przepis prawa nie pozwał na zastąpienie zapisu abuzywnego zapisem o innej, nieabuzywanej treści. Skutkiem ustalenia przez Sąd abuzywaności zapisu umowy jest bowiem brak związania nim konsumenta, nie zaś modyfikacja warunków umowy w tym zakresie. Na marginesie wskazać należy, że postanowienie o treści podobnej do zakwestionowanego przez Sąd w sprawie niniejszej zostało uznane za niedozwolone wyrokiem Sadu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9.10.2006r. sygn. akt XVII Amc 101/05, a do rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umowy wpisane w dniu 3.01.2007r. pod numerem

1. W sprawie tej Sąd uznał za niedozwolone i zakazał stosowania postanowienia w brzmieniu: „Opłaty dodatkowe, które ponosi Zleceniodawca: - (...) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc – 50 PLN, za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące – 100 PLN, - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty – 20 PLN, - za wysłanie wezwania do zapłaty raty – 30 PLN, - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty – 50PLN, - za wizytę indykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat – 100 PLN - (…), - za telegram informujący o zadłużeniu przeterminowanym – 30 PLN, - za monit telefoniczny – 20 PLN -(...)”. Podobna, niedozwolona, klauzula została zarejestrowana pod nr (...), na skutek wyroku tego Sądu z dnia 06.08.2009 r. (sygn. akt XVII AmC 624/09) w brzmieniu: „W przypadku niewykonania zobowiązań wynikających z niniejszej umowy Kredytobiorca poniesie koszty związane z monitorowaniem Kredytobiorcy: 1) telefoniczne upomnienie Kredytobiorcy związane z nieterminową spłatą kredytu - 13 PLN; 2) korespondencja kierowana do Kredytobiorcy związana z nieterminową spłatą kredytu (zawiadomienie, upomnienie, prośba o dopłatę, wystawienie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego), za każde pismo. Opłata za korespondencję kierowaną do poręczycieli Bank obciąża dodatkowo Kredytobiorców według tych samych stawek - 15 PLN;
2. wyjazd interwencyjny do Kredytobiorcy - 50 PLN”. Z tych samych przyczyn, jako rażąco naruszającą interesy pozwanego Sąd ocenił także określona przez pożyczkobiorcę opłatę określoną jako prowizja za udzielenie pożyczki. W świetle umowy opłata ta stanowiła koszt całkowity pożyczki, zaś umowa definiowała ją jako opłatę należną pożyczkodawcy od pożyczkobiorcy z tytułu udzielenia pożyczki. Przytaczając w tym miejscu opinię przytoczoną w uzasadnieniu orzeczenia wydanego przez SO w Łodzi z dnia 03.08.2016 r. wydanego w sprawie III Ca 840/16 wskazać należny, iż również w ocenie tutejszego Sądu opłata ta miała więc pełnić dwojaką funkcję, tj. po pierwsze stanowić swoistego rodzaju wynagrodzenie za przygotowanie umowy i w tym zakresie odpowiada definicji opłaty przygotowawczej oraz - przede wszystkim - wynagrodzenia za sam fakt udzielenie pożyczki i udostępnienia pożyczkobiorcy kapitału w określonej wysokości i w tym zakresie z kolei odpowiada istocie oprocentowania. Z uwagi bowiem na określenie wysokości prowizji w relacji do czasu korzystania przez pozwanego z pieniędzy powoda (kapitału pożyczki) oraz sumy pieniędzy postawionej do dyspozycji pozwanego każe postrzegać ją jako ukryte odsetki, co niewątpliwe zmierzało do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że w umowie nie ustalono oprocentowania pożyczki, gdyż nie umówiono się o odsetki kapitałowe. A podkreślić należy, iż wysokość wskazanej w umowie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wynosiła kilkaset procent w skali roku, podczas gdy roczna stopa odsetek umownych w okresie zwarcia pożyczki nie mogła przekraczać 12%, zaś po dniu 05.03.2015 r. - 10%. Uznając więc omówione postanowienia umowne za niedozwolone i wyeliminowując je z praktyki Sąd miał na względzie, iż w sprawie niniejszej zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki ku temu konieczne: umowa została zawarta z konsumentem (co w niniejszej sprawie było oczywiste), kwestionowane postanowienia nie zostały uzgodnione indywidulanie z pozwanym, a jednocześnie postanowienia te kształtowały jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz nie dotyczyły sformułowanych w sposób jednoznaczny główny świadczeń stron. W tym miejscu podkreślić należy, iż orzecznictwo europejskie stoi obecnie na stanowisku, że Sąd powinien z urzędu uwzględnić abuzywność klauzuli umownej. W orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C- 397/11, w pkt. 27 i 28 Trybunał podniósł, że „z chwilą, w której sąd krajowy dysponuje niezbędnymi w tym celu elementami stanu prawnego i faktycznego, powinien z urzędu ocenić nieuczciwy charakter danego warunku umownego objętego zakresem zastosowania dyrektywy 93/13 EWG w sprawach nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, i czyniąc tak, powinien usuwać brak równowagi istniejącej między konsumentem a przedsiębiorcą” ( podobnie (...) w sprawie C 618-10 pkt. 42-
3. (źródło (...) Nadto w pkt. 2 i 3 wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 30 maja 2013 r. (C-397/11) Trybunał ten jednoznacznie stwierdził, że : i. artykuł 6 ust. 1 Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, który stwierdza nieuczciwy charakter warunku umownego, ma obowiązek, po pierwsze, wyciągnięcia wszystkich konsekwencji wynikających na podstawie prawa krajowego z takiego stwierdzenia bez oczekiwania na wniosek konsumenta w tym zakresie w celu zapewnienia, iż konsument nie będzie związany takim warunkiem, oraz po drugie, oceny co do zasady na podstawie obiektywnych kryteriów, czy dana umowa może dalej istnieć bez takiego warunku. ii. dyrektywę 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, który z urzędu stwierdza nieuczciwy charakter warunku umownego, powinien w miarę możliwości zastosować krajowe przepisy proceduralne w taki sposób, aby wyciągnąć wszystkie konsekwencje, które na podstawie prawa krajowego wynikają ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru danego warunku, w celu zapewnienia, że konsument nie będzie nim związany. Innymi słowy Sąd krajowy powinien wykorzystać wszystkie możliwe środki, aby z urzędu uwzględnić niedozwolony charakter postanowienia umownego, nawet jeśli konsument tego aspektu nie podniósł na żadnym etapie procesu. Mając powyższe na uwadze, wobec abuzywności wyżej omówionych zapisów umownych Sąd w pkt. II wyroku oddalił powództwo jako niezasadne w części obejmującej roszczenie o zapłatę opłat manipulacyjnych w wysokości 53 zł oraz prowizji w wysokości 261,60 zł, a także żądanych od kwoty 53 zł odsetek ustawowych. Orzeczenie w tym zakresie wydano z uwzględnieniem brzemienia art.

§1k

c. W tym miejscu wskazać należy, iż Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanego o rozłożenie dochodzonego pozwem roszczenia na raty, z uwagi na ewentualną konieczność spłaty zadłużenia na rzecz syndyka masy upadłości (...) sumy ponad 51.000 zł i (...) im. (...) ponad 64.000 zł, mając na względzie iż zgodnie z przewidującym taką możliwość art. 320 kpc sytuacja taka powinna mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. W ocenie Sądu sytuacja tak nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, gdyż przeczyła temu postawa pozwanego. Jakkolwiek bowiem wielkość i wielość obciążających go zobowiązań kredytowych jest większa niż przeciętna, a przez to trudna, to jednak Sąd wziął pod uwagę fakt, iż uwzględnienie wniosku pozwanego stanowiłoby obecnie niczym nie uzasadnione premiowanie postawy pozwanego, który samodzielnie podjął decyzję o nie dokonywaniu jakiejkolwiek spłaty na rzecz powoda oraz wcześniej pożyczkodawcy. Podkreślenia wymaga bowiem fakt, iż w okresie od dnia uzyskania pożyczki w dniu 21.01.2015 r. (która została zaciągnięta na okres 30 dni) przez czas do dnia zamknięcia rozprawy, a więc przez okres dwóch lat pozwany nie dokonał spłaty z tytułu tego zadłużenia ani złotówki. Stąd też aktualne deklaracje pozwanego, iż dobrowolnie spłaciłby przedmiotowe zadłużenia w ratach ustalonych w wyroku Sąd uznał za gołosłowne. Trudna sytuacja pozwanego została natomiast uwzględniona w zawartym w pkt. III wyroku rozstrzygnięciu o kosztach procesu, w którym to Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania pozwanego obowiązkiem zwrotu na rzecz powoda kosztów należnych powodowi w wyniku stosunkowego rozdzielenia tych kosztów, z uwagi na częściowe uwzględnienie powództwa. Rozstrzygając w ten sposób Sąd miał na uwadze, iż w chwili obecnej sytuacja majątkowa pozwanego, z uwagi na wielość i wysokość wymagalnych zobowiązań oraz bliską perspektywę utraty dodatkowego źródła dochodu z tytułu pracy w spółdzielni mieszkaniowej przemawia za odstąpieniem przez Sąd od obciążania pozwanego tymi kosztami.