przez jego niezastosowanie w sprawie. Organ rentowy wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie odwołania. Zdaniem organu rentowego stanowisko Sądu pierwszej instancji, który uwzględnił dodatkowo w stażu ubezpieczeniowym okres od 24.07.2008 do 31.12.2009 przyjmując, że w tym czasie ubezpieczona sprawowała opiekę nad rodzicami, jest bezzasadne. W ocenie apelującego w przedmiotowej sprawie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy po wydaniu decyzji przez organ rentowy, bowiem sąd dokonał ustalenia na podstawie dowodów, które ujawniły się w toku postępowania sądowego. Zatem nie było podstaw do zamiany zaskarżonej decyzji ale do jej oddalenia. Okoliczności ustalone w toku postępowania sądowego - utrwalone w protokołach z rozpraw - powinny być przekazane organowi rentowemu jako nowy wniosek, który powinien być rozstrzygnięty nową decyzją w sprawie. Zgodnie bowiem z art.
K.p.c, jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu. Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja skutkuje uchyleniem zaskarżonej części wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 24 października 2016 r. z jednoczesnym przekazaniem sprawy w zakresie roszczenia ubezpieczonej o uwzględnienie dodatkowo w jej stażu ubezpieczeniowym okresu opieki nad dorosłym członkiem rodziny od 24.07.2008 r. do 31.12.2009 r. do rozpoznania bezpośrednio Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Na wstępie wskazać należy, że niniejsze postępowanie zostało zainicjowane odwołaniem od decyzji, w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił podwyższenia wysokości świadczenia do kwoty najniższej emerytury wskazując, że ubezpieczona nie udowodniła łącznego okresu ubezpieczenia wynoszącego 21 lat. Ubezpieczona w odwołaniach od spornych decyzji wskazała, że domaga się uwzględnienia w jej stażu ubezpieczeniowym dodatkowo okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców (10 lat) oraz że organ rentowy nieprawidłowo wyliczył okres opieki nad dziećmi. Nadto wyjaśniła, że należy doliczyć okres sprawowania opieki nad rodzicami od roku 2008 i doprecyzowała na terminie rozprawy 22 kwietnia 2016 r., że powinna mieć uwzględnione 5 lat i 6 miesięcy, ponieważ opiekowała się mamą od 2008 r. do zeszłego roku. Z kolei na rozprawie w 13 lipca 2016 r. doprecyzowała, że rodzicami opiekowała się 5 lat i 2 miesiące w okresie od 24.07.2008 do 2 czerwca 2015. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uzupełniając ustalenia Sądu Okręgowego zwrócił uwagę, że składając wniosek o emeryturę ubezpieczona w dołączonym do wniosku kwestionariuszu dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych wskazała wyłącznie następujące okresy ubezpieczenia: - praca w gospodarstwie rolnym rodziców od 23.02.1970 r. do 9.08.1980 r., - zatrudnienie w Przedsiębiorstwie (...) w S. od 26.11.1984 r. do 30.04.1988 r. - zatrudnienie w (...) w G. w okresie od 1.05.1988 r. do 30.11.1990 r. - pobieranie zasiłku dla bezrobotnych od 5.12.1990 r. do 30.11.1992 r. - zatrudnienie w (...) Sp. z o.o. w G. od 1.06.1994 r. do 31.03.1996 r. - pobieranie zasiłku dla bezrobotnych od 4.04.1996 r. do 7.04.1997 r. - pobieranie renty od 1997 roku do 1.05.1999 r. - pobieranie zasiłku dla bezrobotnych od 7.05.1999 r. do 14.11.1999 r. - pobieranie zasiłku opiekuńczego z (...) w G. od 1.01.2010 r. do 2.06.2015 r. (dowody: wniosek - k. 1-8 plik III akt ZUS; kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych - k. 9-10 plik III akt ZUS) Sąd Apelacyjny zwrócił nadto uwagę, że wyliczając staż ubezpieczeniowy ubezpieczonej na potrzeby ustalenia wysokości emerytury organ rentowy dysponował wyłącznie dokumentami w postaci: - zaświadczenia z 28.04.1997 r. UG w S., w którym wskazano, że rodzice I. i M. G. w okresie od 1.04.1952 r. do 6.09.1983 r. posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 14,22 ha w miejscowości P. gmina S.; - pisemnych zeznań świadków, dotyczących pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym rodziców; - zaświadczenia z Rejonowego Urzędu Pracy, w którym wskazano, że ubezpieczona była zarejestrowana jako osoba bezrobotna od 5.12.1990 do 31.005.1994 r., od 4.04.1996 r. do 4.04.1997 r., w tym z prawem do zasiłku dla bezrobotnych 5.12.1990 / 30.11.1992, 5.04.1996 / 4.04.1997; - świadectw pracy potwierdzające zatrudnienie w okresie 26.11.1984 / 30.04.1988, 1.05.1988 / 30.11.1990 oraz 1.06.1994 / 31.03.1996; - zaświadczenia 30.09.2015 r. z KRUS, w którym wskazano, że rodzice I. i M. G. w prowadzili gospodarstwo rolne od 31.12.1949 r. do 15.10.1983 r., zaświadczenie z UG, że w S., że rodzice I. i M. G. w okresie od kwietnia 1952 r. do 6.09.1983 r. posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 14,22 ha w miejscowości P. gmina S.; - poświadczenia zameldowania u rodziców od 8.03.1956 r. do 9.08.1980 r.; - zaświadczenia z PUP wskazujące na dodatkowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od 7.05.1999 r. do 14.11.1999 r.; - zaświadczenia z (...) Centrum Pomocy (...) z 1.10.2015 r., w którym wskazano, że w okresie od 1.01.2010 r. do 2.06.2015 r. ubezpieczona pobierała świadczenia opiekuńcze i w tym czasie były odprowadzane składki, - odpisów skrócone aktów urodzenia dzieci: akt urodzenia dziecka z 4.05.1987 r. oraz akty urodzenia bliźniaków z 12.05.1974 r. (dowody: zaświadczenie z 28.04.1997 r. - k. 4 plik I akt ZUS, pisemne zeznania świadków - k. 6, 7 plik I akt ZUS i k. 24-25 plik III akt ZUS, zaświadczenie z RUP - k. 11-12 plik I ZUS, świadectwa pracy – 8 – 10, 13 plik I akt ZUS, zaświadczenia 30.09.2015 r.– 11, 12 plik III akt ZUS, poświadczenie zameldowania – k. 14 plik III akt ZUS, zaświadczenie z PUP – k. 15 plik III akt ZUS, zaświadczenie z GCPR z 1.10.2015 r. – k. 16 plik III akt ZUS, odpisy skrócone aktów urodzenia dzieci - k. 17-19 plik III akt ZUS). Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że aktualnie podnoszona przez ubezpieczoną kwestia sprawowania ewentualnej opieki nad członkiem rodziny również w okresie od 24 lipca 2008 do 31 grudnia 2009 (okres od 1 stycznia 2010 r. do 2 czerwca 2016 r. został uwzględniony przez ZUS w stażu ubezpieczeniowym A. H.) pojawiła się po raz pierwszy dopiero w toku postępowania sądowego. Na dzień wydawania zaskarżonej decyzji organ rentowy dysponował wyłącznie dokumentacją potwierdzającą sprawowanie tej opieki od 1 stycznia 2010 r. do 2 czerwca 2015 r. i taki też okres wskazywała wówczas sama ubezpieczona w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych. W tym kontekście należy podkreślić, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego zakres rozpoznania sądu wyznacza treść zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji kontroluje bowiem jej zgodność z prawem, a sąd drugiej instancji – prawidłowość rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w odniesieniu do stanu rzeczy (faktycznego i prawnego) istniejącego w chwili wydania przez organ rentowy decyzji. O zasadności rozstrzygnięcia organu decydują zatem okoliczności istniejące w chwili wydania decyzji, natomiast postępowanie sądowe ma charakter odwoławczy, sprawdzający i weryfikujący. Ustawodawca zestawiając odmienne rodzaje postępowań (administracyjne i sądowe), przypisał bowiem sądowi funkcję kontrolną nad wcześniejszym rozstrzygnięciem organu rentowego. Z punktu widzenia organu dochodzi do przekształcenia jego roli, z podmiotu decyzyjnego (postępowanie administracyjne), na pozycję jednej ze strony (postępowanie sądowe). Istotą postępowania w tej kategorii spraw jest w konsekwencji konieczność zachowania swoistej instancyjności. W pierwszej kolejności wniosek ubezpieczonego jest oceniany przez organ rentowy, a dopiero następnie podlega kontroli sądu. Sekwencja ta zmusza do podkreślenia, że postępowanie sądowe ma charakter wtórny do pierwotnego trybu postępowania przed organem rentowym. W rezultacie sąd nie może we własnym zakresie ustalać sytuacji prawnej ubezpieczonych ( B. Wagner, Postępowanie w sprawach emerytalno-rentowych, Gdańskie Studia Prawnicze 2000, t. VI, pod red. U. Jackowiak, s.141). Kontrolna rola sądu powinna korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej. Organ rentowy dokonując oceny odnosi się do aktualnego stanu prawnego oraz bierze pod uwagę znany stan faktyczny i dowodowy. Jednocześnie należy podkreślić, że postępowanie przed sądem ma charakter rozpoznawczy a zasadniczym celem postępowania przed sądem jest merytoryczne rozstrzygnięcie o żądaniach strony, co do których powstał spór (wyrok SN z 10.05.1996 r., II URN 1/96, OSNAPIUS 1996, nr 21, poz. 324). W judykaturze kwestia, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego treść tejże decyzji wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu - zasadniczo - nie budzi wątpliwości (por. orzeczenie SN z 13 maja 1999 r., sygn. akt II UZ 52/99, OSN 2000, nr 15, poz. 601; orzeczenie SN z 23 listopada 1999 r., sygn. akt II UKN 204/99, OSN 2001, nr 5, poz. 169; orzeczenie SN z 7 kwietnia 2011 r. (I UK 357/10, LEX nr 863946, wyrok SN z 1 września 2010 r. III UK 15/10 LEX nr 667499), postanowienie SN z 20 stycznia 2010 r. II UZ 49/09 LEX nr 583831), wyrok SN z 23 kwietnia 2010 r. (II UK 309/09, LEX nr 604210) Przekładając powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy wskazać należy, że ubezpieczona na etapie postępowania przed organem rentowym w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do emerytury (i jej wysokości) odnośnie okresu sprawowania opieki nad rodzicami ograniczyła się wyłącznie do wskazania, że w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 2 czerwca 2015 r. pobierała z tego tytułu świadczenie opiekuńcze. W toku postępowania przed ZUS nie podnosiła, że ewentualnie rodzicami opiekowała się również wcześniej. W tej sytuacji uznać należało, że decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będące przedmiotem odwołania w przedmiotowej sprawie nie zawierały rozstrzygnięcia dotyczącego ewentualnego okresu sprawowania opieki nad rodzicami dodatkowo od 24 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. Organ rentowy rozstrzygał wyłącznie w zakresie sprawowania tej opieki od 1 stycznia 2010 r. do 2 czerwca 2015 r., co było zgodne z wnioskiem ubezpieczonej zawartym w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych oraz materiałem dowodowym zaoferowanym przez ubezpieczoną w toku postępowania przed ZUS. Nie mógł przecież wiedzieć, że roszczenia ubezpieczonej są dalej idące. Żądanie ubezpieczonej dotyczące uwzględnienia w stażu ubezpieczeniowym na potrzeby podwyższenia wysokości emerytury dodatkowo okresu sprawowania opieki nad rodzicami 24 lipca 2008 / 31 grudnia 2009 zgłoszone zostało po raz pierwszy dopiero w odwołaniu od decyzji i doprecyzowane na rozprawie w 13 lipca 2016 r. Sąd I instancji nie miał zatem podstaw prawnych do badania zasadności tego żądania. Uwzględniając wysunięte przez wnioskodawczynię dopiero w odwołaniu od decyzji żądanie przeliczenia świadczenia emerytalnego w oparciu o dodatkowy – niewskazywany wcześniej – okres ewentualnego ubezpieczenia, Sąd I instancji wykroczył poza zakres faktyczny zaskarżonych decyzji, jakkolwiek żądanie ubezpieczonej mieściło się przedmiotowo w zgłoszonym roszczeniu o podwyższenie wartości świadczenia emerytalnego i jakościowo nie stanowiło nowego roszczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, żądanie dotyczące uwzględnienia w stażu ubezpieczeniowym - na potrzeby podwyższenia wysokości emerytury - dodatkowego okresu sprawowania opieki nad rodzicami od 24 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2009 r., należało traktować jako nową okoliczności, która podlega rozpoznaniu przez organ rentowy w ramach realizacji roszczenia o podwyższenie emerytury, a jako takie podlega przekazaniu do rozpoznania temu organowi przez wydanie decyzji. Sąd Apelacyjny przy tym nie podziela poglądu organu, że w sprawie ma zastosowanie art.
zważywszy, że ubezpieczona przedmiotowo nie zgłosiła nowego żądania, natomiast wskazała nowe okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności dotychczasowego żądania. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uchylił wyrok w punkcie II i żądanie przeliczenia emerytury przy uwzględnieniu dodatkowo okresu sprawowania opieki nad rodzicami od 24 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 477 14a k.p.c. uznając przy tym, że organu rentowego powinien ponownie rozpoznać sprawę o wysokość emerytury biorąc pod uwagę nowe okoliczności zgłoszone przed Sądem, co do których nie miał możliwości wypowiedzieć się w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 100 k.p.c. zniósł między stronami koszty postępowania apelacyjnego mając na uwadze, że apelacja organu rentowego doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku w punkcie II i przekazania sprawy w zakresie tego roszczenia do rozpoznania organowi rentowemu, natomiast organ rentowy domagał się oddalenia odwołania w tym zakresie.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.