art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 748 ze zm.) zwanej dalej ustawą ubezpieczonym urodzonym po dniu 31.12.1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w ust. 1a i 1b, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.
184 ust. 1 ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31.12.1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – tj.01.01.1999r. – osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
art. 184 ust. 2 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem – pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia.
1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Z cytowanych norm prawnych wynika, iż odwołujący nabędzie prawo do wcześniejszej emerytury w przypadku łącznego spełnienia przesłanek: - ukończenia wieku 60 lat, - legitymowania się okresem ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat, przypadającym na dzień 1 stycznia 1999r., - legitymowania się 15 letnim okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, przypadających na dzień 1 stycznia 1999r., - nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. Odwołujący wiek 60 lat ukończył w dniu (...), na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się 25 - letnim okresem ubezpieczenia, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Spornym pozostawało, czy odwołujący na dzień 1 stycznia 1999r. posiada 15 - letni okres pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Pozostałe okoliczności były bezsporne. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska tylko rodzaj rzeczywiście powierzonej pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26.06.2015r. sygn. akt III AUa 168/15 LEX nr 1761793). Organ rentowy w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił ubezpieczonemu do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, okresów od 1 sierpnia 1975 r. do 31 lipca 1980 r., gdzie ubezpieczony był zatrudniony na stanowisku ślusarz wagowy oraz od 1 sierpnia 1980 r. do 1 listopada 1988 r. gdzie pracował jako spawacz. Zdaniem organu rentowego, występuje tutaj niezgodność podanych stanowisk w świadectwie pracy i świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, gdzie zakład pracy podał, że ubezpieczony pracował w w/w okresach na stanowisku ślusarz wagowy - spawacz, powołując się na wykaz B, dział IV, poz. 9 pkt 2 załącznika nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, a więc konserwacje maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla. Z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wynika natomiast, że ubezpieczony podczas całego okresu zatrudnienia w Zakładach (...) w S., a więc od 1 sierpnia 1975 r. do 31 grudnia 1998 r. stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace przy przeróbce mechanicznej węgla. Wprawdzie ubezpieczony był zatrudniony na różnych stanowiskach pracy, bowiem ze świadectw pracy wynika, że był zatrudniony jako ślusarz wagowy (od 1 sierpnia 1975 r. do 31 lipca 1980 r.), spawacz (od 1 sierpnia 1980 r. do 1 listopada 1988 r.); ślusarz (od 2 listopada 1988 r. do 30 września 1997 r.) oraz spawacz (od 1 października 1997 r. do 30 września 2000 r.), jednak faktycznie wykonywana przez niego praca w spornym okresie do 31 września 1997 r. była pracą wskazaną w wykazie A, dziale I, poz. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ubezpieczony pracował w brygadzie zajmującej się remontem wszystkich maszyn na sortowni służących do przeróbki mechanicznej węgla. Wykonywał tam prace spawalnicze, posiadał uprawnienia spawalnicze elektryczne i gazowe. Pracował w dużym zapyleniu oraz hałasie. Podkreślić należy, ze na hali znajdowało się kilkadziesiąt maszyn, w tym przesiewacze, zgrzebła, zbiorniki kubełkowe oraz wagi ważące wagony. W dodatku silnik każdej z maszyn powodował wibracje. Niezależnie od tego, do 1978 r. ubezpieczony wykonywał także prace konserwacyjne maszyn, w tym jako konserwator wag i urządzeń sortowniczych. Wspólnie z innymi pracownikami wykonywał także remonty kapitalne poszczególnych maszyn. Natomiast wykonywanie przez niego pracy w charakterze spawacza od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r. jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych było bezsporne. Organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu ten okres do stażu pracy w warunkach szczególnych. W związku z powyższym, wskazać należy także, iż w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych za okres od 1 sierpnia 1975 r. do 31 lipca 1980 r. i od 1 sierpnia 1980 r. do 1 listopada 1988 r. wskazano, że ubezpieczony wykonywał prace z wykazu B, dziale IV, poz. 9 pkt załącznika nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, jednak faktycznie były to czynności związane z przeróbką mechaniczną węgla, a więc wymienione w wykazie A dziale I poz. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Podkreślić jednocześnie należy, że
ugruntowaną linia orzecznictwa, zarządzenie nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, nie ma mocy normatywnej (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I UK 403/11; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. akt I UK 313.07). Jednakże wobec szkodliwego wpływu warunków pracy w danej branży, należy przypisać mu walor pomocniczy przy ocenie możliwości zakwalifikowania pracy na danym stanowisku do określonej branży. Tym samym, wykazy resortowe mają charakter wyłącznie informacyjny i techniczno - porządkujący. Ponadto okres zatrudnienia może być zaliczony do pracy w warunkach szczególnych, gdy pracownik faktycznie wykonywał prace objęte wykazem prac uprawniających do wcześniejszej emerytury. Wymieniony wyżej wykaz A nie określa bowiem stanowisk pracy, ale definiuje rodzaj prac, które są uważane za wykonywane w szczególnych warunkach. Decydujące znaczenie dla zakwalifikowania pracy jako realizowanej w szczególnych warunkach ma nie nazwa zajmowanego stanowiska, ale rodzaj, charakter i warunki pracy. W postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują bowiem ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia - w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283). Reasumując, w okresie od 1 sierpnia 1975 r. do 31 grudnia 1998 r. ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace związane z obróbką mechaniczną węgla (od 1 sierpnia 1975 r. do 30 września 1997 r.) , a więc prace wskazane w wykazie A, dziale I, poz. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz w charakterze spawacza (od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 1998 r.) wskazaną w wykazie A dziale XIV poz. 12 powyższego rozporządzenia, tj. prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowowodorowym. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że ubezpieczony legitymuje się na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganym 15 - letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Wraz z momentem osiągnięcia wieku 60 lat, ubezpieczony spełnił wszystkie warunki uprawniające go do otrzymania prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, z tytułu pracy w warunkach szczególnych. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800), zasądzając od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (-) SSR del. Anna Capik – Pater
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.